Sık Kullanılanlara Ekle

Açılış Sayfası Yap

İletişim    Kurumsal

18 Mayıs 2005 /
Çarşamba

Milliyet Online    Kariyerim    Business
Arabam    Cumartesi
Pazar
Ege
Seri İlanlar

» Detaylı Arama

SON
DAKİKA

ANA
SAYFA

YAZARLAR

SİYASET

EKONOMİ

FİNANS

DÜNYA

SPOR

GÜNCEL

YAŞAM

MAGAZİN

ASTROLOJİ

TEKNOLOJİ

HAVA
DURUMU

OMBUDSMAN

ÇİZERLER

Bilişim

Eğitim

TV
Rehberi

Haber
İndeksi Arşiv
Haberci
Üyelik
Bülten

Hızlı Erişim Son
Dakika Ana Sayfa Bugünkü Gazete Güncel Siyaset Ekonomi Finans Yazarlar Spor Dünya Yaşam Magazin Sağlık Kadına Özel Astroloji Otomobil Çizerler Teknoloji Tv Rehberi İş
Yaşamı Ombudsman
Hava Durumu
Cumartesi Pazar Ege
Kitap Sinema Business Vitrin Eğitim Mizah

Özbekistan ve 'Türk
dünyası'

KIRGIZİSTAN,
göçebeliğin 20. yüzyıla kadar sürdüğü, bu yüzden İslamlaşmanın
da kurumlaşmanın da yeterince kökleşmediği bir ülkedir. Halk
yoksulluktan ayaklandı. Ayaklanmada İslami motifler görülmedi,
ordu ve polis gibi kurumları zayıf olan rejim hemen
çöktü.
Özbekistan ise, Orta Asya'da en köklü medeniyet
geçmişi olan ülkedir. Timur İmparatorluğu'nun, İmam
Buhari'nin, Uluğ Bey'in vârisidir. Bu sebeple hem İslamlaşma
hem kurumlaşma nispeten köklüdür.
Yoksulluğa dayalı halk
ayaklanmasında İslami motifler önemli rol oynadı, güçlü ordu
ve polis kurumlarına sahip olan Kerimov ayaklanmayı kanla
bastırmaya çalışıyor.
Muhalif lider Bayan Nigâre
Hidayetova'ya göre ölü sayısı 750'ye ulaşmış
bulunuyor.
***
ÖZBEKİSTAN, medrese geleneğinin güçlü
olduğu bir ülkedir. Alexander Benningsen'in anlattığı gibi,
ateist Sovyet totalitarizmi bunu çok zayıflattı ama yok
edemedi.
Ülke nüfusunun yarısını barındıran kalabalık
Fergana Vadisi'nde halkın yoksulluğa ve baskıcı rejime tepkisi
arttıkça dinî kimlik güçlendi. Fakat büyük çoğunluk radikal
değil, geleneksel 'sufi İslam' kimliğindedir.
Tahir
Yoldaşov liderliğindeki "Özbek İslami Hareketi" El Kaide ile
irtibatlıdır. Hareketin askerî kanat lideri Cuma Nemengani,
Amerika'nın Afgan savaşı sırasında Taliban birlikleri arasında
öldürüldü.
Tahir Yoldaşov'un Molla Ömer ve Bin Ladin'le
beraber olduğu sanılıyor. Ara sıra terör eylemleri
yapabiliyorlar; geçen yıl temmuz ayında Taşkent'te 30 kişinin
öldüğü bombalı intihar eylemi gibi.
Kerimov, Arap kökenli
Hizbüttahrir örgütünü de "terörist" ve "yakın tehlike" olarak
gösteriyor.
Diğer eski Sovyet ülkelerinde halk
hareketlerini destekleyen ABD'nin Özbekistan'da Kerimov'u
rahatsız etmeyecek bir tavır takınması
bundandır.
Kerimov'un ABD'ye üs verdiğini de
hatırlamalıyız.
Ama Kerimov'un kullandığı "İslamcı terör
tehdidi" bahanesi Avrupa'da inandırıcı
bulunmuyor.
***
ÖZBEKİSTAN, tarihindeki modernist Türkçü
"Ceditçi" hareketlerin de, tutucu "Kadimci" hareketlerin de
izlerini hâlâ taşıyor; Kırgızistan gibi kısır
değil.
Özbekistan'da Türkçü (Muhammed Salih gibi), sosyal
demokrat (eski başbakan Şükrullah Mirsaidov gibi), liberal ve
kısmen Türkçü (Abdurrahim Polatov gibi) demokratik muhalefet
hareketlerini Kerimov ezdi. Piyasa ekonomisi ve dışa açılma
reformlarını da gereken ölçüde yapmadı.
Netice: Kapalı
rejim, zengin kaynaklara rağmen yoksulluk, baskı ve
yolsuzluk...
Avrupa Yeniden Yapılandırma ve Kalkınma
Bankası, yolsuzluk ve insan hakları ihlalleri sebebiyle,
Özbekistan'a açtığı krediyi askıya aldı mesela...
Halk
ayaklanmasının en kalabalık ve en "mahrumiyetli" Fergana
Vadisi'nde, Andican'da patlak vermesi ve İslami motiflerin rol
oynaması tesadüf değil.
Kerimov, bu seneyi geçirebilir mi,
bilmiyorum. Reform yolunu kendisi açmazsa, 'saray darbesi',
askeri darbe, iç savaş; hepsi mümkün!
Prof. Zeki Velidi
Togan 1956 yılında "Türklüğün Mukadderatı Üzerine" adlı
kitabında yazmıştı: Türkistan (Orta Asya) ülkelerinin
geleceği, ticari ve siyasi bakımdan dünyaya açılmalarına
bağlıdır...
Büyük âlimin yarım asır önceki bu öngörüsü
"Türk dünyası" denilen bütün ülkeler için bilhassa bugün
geçerlidir.

[email-masked]

Taha
AKYOL

Özbekistan
ve 'Türk dünyası'
KIRGIZİSTAN, göçebeliğin 20.
yüzyıla kadar sü...

Çetin
ALTAN

Toplumsal
çopurluk ve makyajlı fotoğrafları...
Yarın 19
Mayıs Gençlik ve Spor Bayramı... ...

Melih
AŞIK

Mendirek
anıtı...
Kültür Bakanlığı'nın, Kadıköy
Belediyesi'ne g...

Fikret
BİLA

Abdi
İpekçi Ödülü
Abdi İpekçi anısına ilk kez
düzenlenen "Yılın...

Hasan
CEMAL

Oyun
ve kural!
Statükoyla değişimin kavgası...
Ekonomide de ...

Güneri
CIVAOĞLU

Ses
telleri
Yıllardır gazeteciyim. Bugüne kadar,
hiçbir m...

Abbas
GÜÇLÜ

Eğitimde
KDV çıkmazı
AKP iktidarı da eğitimin önündeki
vergi engel...

Hurşit
GÜNEŞ

Meksika'daki
gelişmeler bize ders olmalı
Türkiye'den önce
Meksika çok benzer bir istik...

Nail
GÜRELİ

Değişen
adaletsizlik
Kendi deyişiyle "aptesi temiz" olan
Maliye Ba...

Semih
İDİZ

Ermenistan
ile sağırlar diyaloğuna devam
Ermenistan'ın,
Avrupa Konseyi Varşova zirvesi...

Sami
KOHEN

"Bomba"
haber...
NEWSWEEK'in "bomba haber"i, medyanın
"misyonu...

Mehmet Y.
YILMAZ

İstanbul,
bu bol turistli yaza hazır mı?
İstanbul, uzun
yıllardır beklediğimiz ve olma...

Hasan
PULUR

Kızımız
davulcuya, zurnacıya kaçmasın!
ÖZELLEŞTİRMEDEN
yana olanların kamuoyunu ikna...

Meral
TAMER

MEB'den
Riyad ve Medine'de devlet parasız yatılı
sınavı!
Önümde Milli Eğitim Bakanlığı'nın Devlet
Para...

Ece
TEMELKURAN

Hayatın
yakasını bırakmak
Ankara'da bir otel odası. Sabah
saatleri. Yıl...

Osman
ULAGAY

İş
stresinin İngiltere'ye faturası 185 milyar
dolar
Geçenlerde, hızlı büyüme iddiasındaki bir
ban...

Güngör
URAS

Borç
brüt 332, net 272 katrilyon TL
Eskiden borç
rakamı bir taneydi. Şimdi iki ol...

M. Ali
BİRAND

Rıza
Tüzmen'i dinleyin yeter...
Avrupa insan Hakları
Mahkemesi'nin (AİHM) Ö...

© 2005 Milliyet