Sık Kullanılanlara Ekle

Açılış Sayfası Yap

İletişim    Kurumsal

06 Eylül 2005 / Salı

Milliyet Online    Emlak    Arabam    Kariyerim
Cumartesi
Pazar
Ege
Seri İlanlar

» Detaylı Arama

SON
DAKİKA

ANA
SAYFA

YAZARLAR

SİYASET

EKONOMİ

FİNANS

DÜNYA

SPOR

GÜNCEL

YAŞAM

MAGAZİN

ASTROLOJİ

TEKNOLOJİ

HAVA
DURUMU

OMBUDSMAN

ÇİZERLER

Bilişim

Eğitim

TV
Rehberi

Tatil

Haber İndeksi Arşiv Haberci Üyelik Bülten

Hızlı Erişim Son Dakika Ana
Sayfa Bugünkü
Gazete Güncel Siyaset Ekonomi Finans Yazarlar Spor Dünya Yaşam Magazin Sağlık Kadına Özel Astroloji Otomobil Çizerler Teknoloji Tv Rehberi İş
Yaşamı Ombudsman
Hava Durumu
Cumartesi Pazar Ege
Kitap Sinema Business Vitrin Eğitim Mizah

'Bir
daha olmasın diye 6-7 Eylül unutulmasın'

6-7
Eylül 1955'te azınlıklara yönelik saldırıların üzerinden 50
yıl geçti. Olayların tanıkları Milliyet'e saldırı gününü
anlattı. Yusufidis, "Bir grup gidiyor, bir başka grup
geliyordu. Mahallemiz mahvoldu. Olaylar sonrasında
Yunanistan'a gittim. 5 yıl kaldım orada ama yapamadım. Vatan
hasreti ağır bastı, döndüm" diyor

Tanıklarla 6-7 Eylül olayları - 1 / Önay
Yılmaz

Atatürk'ün evinin bombalanması bahane
edilerek, "Ya taksim, ya ölüm" sloganı altında,
gayrimüslimlerin mallarının yağmalandığı 6-7 Eylül 1955
olayların ardından tam 50 yıl geçti. Olaylarının tanıkları,
aradan bunca zaman geçmesine rağmen o günleri ve yaşananları
unutamıyor. Pek çok tanık, olayları yönlendiren grupların
başında "Kıbrıs Türk'tür Derneği"nin bulunduğunu gösteriyor.

Yine olayları yaşayanların ifadeleriyle, değişik
semtlerdeki yağmacıların kullandığı sopaların "aynı tornadan
çıkmışcasına" eşit büyüklükte ve kalınlıkta olduğu,
azınlıklara ait ev ve işyerlerinin önceden tespit edildiği,
hatta kimi yerlerde bu ev ve işyerlerinin tebeşirle
işaretlendiği gerçeği ortaya çıkıyor.
İstanbul'da Rumca
çıkan Apoyevmatini gazetesinin yönetmeni 66 yaşındaki Mihail
Vasilidis, tanıklarından sadece birisi. Tekrarlanmaması için
olayların unutulmaması taraftarı olan Vasidilis, olay gününü
şöyle anlatıyor:

Orası Müslüman evi
"Rıza
Paşa yokuşunda bir kumaşçıda çalışıyordum. O gün etraftaki
Türk esnaf, gayrimüslim komşularına, 'Bugün dükkânlarınızı
kapatın' diyordu. Hem yardımcı olmak istiyorlardı; hem de açık
açık söyleyemiyorlardı. Sabah piyasa tuhaftı. Tanımadığımız
müşteri kılıklı kişiler devamlı bir aşağı, bir yukarı gidip
geliyordu.
Dükkânları kapattık. Evimiz Hammalbaşı ile
Tarlabaşı caddelerinin kesiştiği yerdeydi. Babam diş
doktoruydu, evde muayenehanesi de vardı. Apartmanda, mal
sahipleri, Ermeni madam ve diğer Rum komşular oturuyordu. Eve
yaklaştığımda kapıcı Ahmet Efendi, telaşla beni çağırdı.
Kapıyı kapattı, bayrağı aldı ve dışarı çıktı. O sırada büyük
bir kalabalık bağırarak gelmeye başladı. Bu arada Ekspres
gazetesi çıktı. Millet galeyana geldi, sağa sola saldırmaya
başladılar. Bizim eve geldiklerinde Ahmet Efendi, 'Orası
Müslüman evidir, orada Rum yoktur' dedi. Onlar geçtikten sonra
Ahmet Efendi, bayrağı ve kazmasını aldı. Onların peşinden
diğer Rum evlerini tahrip etmeye, yağmalamaya gitti. Bu adam,
bizi, alışverişini yaptığı, bahşişini aldığı, evde yemek
piştiği zaman ona da verildiği kişiler olarak görüyordu.
Halbuki öbürleri, tanımadıkları Rumlardı. Rum, ona empoze
edildiğine göre düşmandı, ötekiydi. Bizi Rum kimliğiyle görse
belki kurtarmayacaktı."

Göçün
başlangıcı
Vasilidis, 6-7 Eylül'ün göçün başlangıcını
hazırladığını söyleyerek, şöyle devam ediyor:
"Bilinli
olarak azınlıkları eritme, ticareti ele geçirme çabasıyla bu
olaylar gerçekleşti. 6-7 Eylül'den sonra Rumlar, artık kendi
geleceklerinin değil, çocuklarının geleceğinin burada
olamayacağına karar verdi.
İşlerini küçülttüler. Göçün
hızlanması, 1964'te İsmet İnönü'nün başında bulunduğu CHP
hükümetinin 12 bin Yunan uyruklu Rum'u sınır dışı etmesiyle
oldu. Bunlar Türkiye doğumluydu, Yunanistan'ı hayatında
görmemiş kişilerdi, ama 48 saat içinde tek bir bavulla ülkeyi
terk etmeleri istendi."

5317 mekân saldırıya uğradı

6 - 7
Eylül Olayları'nda, 4214 ev, 1004 işyeri, 73 kilise, 1
sinagog, 2 manastır, 26 okul ile aralarında fabrika, otel, bar
gibi yerlerin bulunduğu 5317 mekân saldırıya uğradı. 150
milyon TL, dönemin 54 milyon Amerikan dolarına eşdeğer hasar
meydana geldi. DP hükümeti, zarara uğrayanlara 60 milyon TL
tazminat ödedi. İstanbul'da sıkıyönetim ilan edildi. Savcılar,
ilk soruşturmalarda, Kıbrıs Türk'tür Cemiyeti ve gençlik
örgütleri üzerine yoğunlaştı. Daha sonra yargılamalar, DP
iktidarının baskısıyla, 'Komünistlerin tahriki" yorumlarına
yöneldi. 1960 müdahalesinden sonra, bu olaylar Yassıada
yargılamalarının gündemine geldi. Olaylar, Yassıada'da DP
iktidarının hazırladığı bir tertip olarak sunuldu ve ceza
konusu oldu.

Emniyet güçleri pasif
kaldı

Konuyla ilgili kapsamlı bir araştırma
yapan, yabancı arşivlerde yeni belgeler bulan Bochum Ruhr
Üniversitesi Tarih Fakültesi'nden Dr. Dilek Güven, "6-7 Eylül
Olayları"nı şöyle anlatıyor:
"Kıbrıs sorunu, 1955'te Türk
kamuoyunun gündeminde başköşeye oturmuştu. Londra'da Kıbrıs
konusunda görüşmeleri sürdüren Dışişleri yetkilileri
temaslarına devam ederken, Atatürk'ün Selanik'teki evinde bir
bomba patlamasıyla ilgili haber, önce 6 Eylül 1955 günü
Türkiye radyolarında yayımlandı. Bunun üzerine, 'Ata'mızın Evi
Bombalandı' manşeti ile ikinci baskı yapan İstanbul Ekspres
gazetesinin nüshaları, o dönemde kurulmuş olan 'Kıbrıs
Türk'tür Cemiyeti' üyeleri tarafından bütün İstanbul'da
satıldı.

DP'nin teşviki
Halkı galeyana
getirmek üzere kullanıldı. Kıbrıs Türk'tür Cemiyeti'nin önayak
olması ve diğer gençlik örgütlerinin, meslek kuruluşlarının,
DP parti teşkilatının ve resmi, gayri resmi bazı makamların
telkin ve teşvikleriyle yerel kalabalıklar ve şehre dışarıdan
getirilmiş olan kitleler tarafından 6 Eylül akşamı Cumhuriyet
tarihinde görülmemiş bir tahrip, yağma ve yıkım eylemi
gerçekleştirildi.

20 - 30 kişilik
gruplardı
Azınlıklara yönelik bu saldırılarda, emniyet
güçleri pasif bir tutum sergiledi. Gayrimüslimlerin ev ve
işyerlerinin adresleri hakkında önceden bilgi sahibi olan, 20
ila 30 kişilik organize birliklerin kent içindeki ulaşımı özel
arabalar, taksi ve kamyonların yanı sıra otobüs, vapur ve
hatta askeri araçlar yardımıyla sağlandı. İstanbul'un her
yerinde yağmalar aynı yöntemle gerçekleştirildi. Kiliselerin
içindeki kutsal resimler ve diğer eşyalar tahrip edildi, bazı
kiliseler ateşe verildi.

Sabah ezanına kadar
kırdılar...

Olayları yaşayanlardan biri de
İstavri Yusufidis. Yaşamını Balıklı Rum Hastanesi
Huzurevi'ndeki tek odasında eski eşyalarıyla sürdüren 85
yaşındaki Yusufidis, sanki yeniden o olaylar yaşanacakmış
gibi, endişeli başlıyor sözlerine:
"Ayvansaray'da
oturuyorduk. Eminönü'nde bir toptancı dükkânında çalışıyordum.
6 Eylül gecesi büyük bir uğultu duyduk. Kalabalık bir grup
bağırıp sloganlar atıyordu. İlk tahribe Eğrikapı'daki
kiliseden başladılar. Vura vura, kıra kıra geliyorlardı. Sıra
bizim eve geldiğinde çocukluk arkadaşım İsmail Çavuş bizi
korudu. Daha sonra bir Rum kadınıyla yaşayan ağabeyini korumak
için arka mahalleye gitti. O gidince bir grup, evimizin ön
tarafını kırıp döktü. Mahallemiz mahvoldu. Sıkıyönetim ilan
edilmesine rağmen tahrip ediyorlardı. Sabah ezanıyla
çekildiler. Daha sonra Fener'de toplandık. Olaylardan sonra
Rumların çoğu yurtdışına göç etti. Bize tazminat verdiler; ama
ne kadar pek hatırlamıyorum. Ben de Yunanistan'a gittim; 5 yıl
kaldım orada ama yapamadım. Vatan hasreti ağır bastı, geri
döndüm. Şimdi burada huzurluyum."

Çapulculardı, başka yerden
gelmişlerdi

İstanbul'da Rumca çıkan gazetenin
tek mirasçısı olan 89 yaşındaki Evseviya Adosoğlu da yaşamını
Yusufidis gibi Balıklı Rum Hastanesi Huzurevi'nde sürdürüyor.
Adosoğlu, o yıllarda ailesiyle birlikte Bakırköy'de
oturduklarını söylüyor ve yaşadıklarını şöyle
anlatıyor:
"Bakırköy'de köşebaşında bir evde oturuyorduk.
Babam nakliyat işiyle uğraşırdı. Küçük kardeşim Vasili,
Zeytinburnu'nda bir fabrikada çalışıyordu. Büyük ağabeyim
Yorgi ise doktordu. Komşularımız bizi çok severdi. Bir şeyler
olacağını öğrenen kardeşim Vasili'nin fabrikadan arkadaşları 6
Eylül akşamı bizim evin önüne geldi. Ben ne olduğunu
anlayamadığım için kardeşimin arkadaşlarına içeri gelmelerini,
dışarıda üşümemelerini söyledim.
Ancak onlar, 'Şimdi
olmaz, birazdan geliriz' dediler. Ve sırayla evin önünde nöbet
tuttular. O gözü dönmüş kalabalıktan bizi korudular. Evimizin
önünde etten duvar ördüler. Arka mahalledeki daha kalantor
Rumlar büyük zarar gördü. Evleri, dükkânları yağmalandı.
Kiliseye bir şey olmadı. Gelenler oldukça bitkindi. Başka
yerlerden geldikleri için yorgundular. Çapulcu
takımıydı."

YARIN
Başbakan Menderes'in
yüzü sapsarıydı...
Tüccarlar nasıl
davrandı?
Dükkânını kurtarmak için kim mevlit
okuttu?

Yorum
Oku | Yorum Yaz

GÜNCEL

'Bir
daha olmasın diye 6-7 Eylül unutulmasın'
Bu
kez Van ve Mersin karıştı
Hedef
Sultanahmet'ti
'Patrikhanenin
burada olması lehimize'
'Bağımsız
devlet' gerginlik yarattı
Özgür
Politika kapatıldı
Yeni
Şafak sayfalarında 'mutluluk rüzgârı' esiyor
Şişe
yerine arkadaşını vurdu
Akdağ:
Lağım suyuyla sebze yetiştiriyorlar
Şişman
balerin, balet çıktı
Askeri
cip uçuruma yuvarlandı: 1 şehit
Fosseptik
çukuruna düşen çocuk öldü
Kurusıkı
tabanca kazası: 1 yaralı
TRT
kameramanı toprağa verildi
Bakırhan:
Özgürce seyahat edemediler
Kampanyamıza
destek olanların listesi (66. gün)

Melih
AŞIK

Avukatlar
sahada
Avukatlar bugün adli yılı, Cumhuriyet
tarihin...

Can
DÜNDAR

Yağmurdan
önce
Bugün 6 Eylül...

2003 yılında neler oldu

2004 yılında neler
oldu

© 2005 Milliyet