Eğitimde vahim tablo: Ne fırsat ne eşitlik var

Türkiye /
25/02/2009

UMAY AKTAŞ SALMAN
İSTANBUL - Türkiye’de kırsal kesimde yayaşan,
üç kardeşi olan, anne babası ilkokul mezunu bir kızın liseye gitme olaslığılı
yüzde 1-2, en zengin kesim en yoksul kesimin 21 katı eğitim harcaması yapıyor.

Bu rakam Eğitim Reformu Girişimi’nin (ERG) hazırladığı ‘Eğitimde Eşitlik:
Politika Analizi ve Öneriler’ raporundan. Sabancı Üniversitesi İstanbul
Politikalar Merkezi koordinatörlüğünde yürütülen Eğitim Reformu Girişimi’nce
(ERG) hazırlanan rapor dün açıklandı. Açık Toplum Vakfı’nın desteğiyle
sürdürülen araştırma kapsamında Galatasaray ve Bahçeşehir Üniversitesi’nden
araştırmacılar eğitime erişimde ve başarıda eşitsizliklerin belirleyicilerini
araştırdı. TÜİK’in Hane Halkı Bütçe Anketi ve Uluslararası Öğrenci Başarılarını
Değerlendirme (PISA) verileri kullanılarak hazırlanan rapor, eğitimin toplumsal
eşitsizlikleri azaltabilme imkânından çok uzak olduğunu gösteriyor. Raporun
çarpıcı sonuçlarından bazıları şöyle:

Matematik ‘sıfır’
* 15
yaşındaki gençlerin yüzde 32’si okuduğunu anlamamakta , yüzde 52’si basit
matematiksel problemleri çözememekte.
* Kırsal kesimde yaşayan, ailesinin
geliri sınırlı, üç kardeşi olan, annesi ve babası ilkokul mezunu bir kız çocuğun
liseye gitme olasılığı yüzde 1-2 arasında. Oysa kentsel alanda yaşayan, annesi
ve babası üniversite mezunu bir erkek çocuğun liseye gitme olasılığı yüzde
68-70.
* En düşük sosyoekonomik düzeydeki öğrencilerin yüzde 51’i meslek
liseleri ve çok programlı liselere devam ederken yüzde 5’i Anadolu lisesine
gidebiliyor.
* En yüksek sosyoekonomik düzeydeki öğrencilerin sadece yüzde
3’ü meslek liseleri ve çok programlı liselere giderken, yüzde 49’u Anadolu
liselerinde eğitim görüyor.
* Babasının ya da annesinin eğitim düzeyi bir
yıl daha fazla olan kız çocuklarının eğitime katılım olasılığı oranı yüzde 3
daha yüksek.
* Annenin tek ebeveyn olduğu hanelerde kız çocuklarının
ilköğretime katılım olasılığı oranı yüzde 38, ortaöğretime katılım oranı yüzde
69 daha düşük.
* Babası bir yıl daha fazla eğitimli erkek çocuklarının
ortaöğretimde eğitime katılım olasılık oranı yüzde 15, kızlarınki yüzde 10 daha
yüksek.
* Gelirinin yarısından fazlası tarımdan gelen hanelerde kızların
eğitime katılım olasılığı yüzde 19 daha düşük.
* Zorunlu ilköğretimde yüzde
100 okullaşma hâlâ sağlanabilmiş değil. Bölgeler arası farklar artıyor.
Güneydoğu Anadolu’nun kırsal kesiminde yaşayan bir kız çocuğunun ilköğretime
erişim olasılığı yüzde 48-52’dir.

Diplomasız kızlar
* 15-19
yaşındaki gençlerin yüzde 15’i ilköğretim diplomasına sahip değil. İlköğretim
diploması sahibi olmayan her 10 gençten yedisi kız.
* Güneydoğudaki kızların
eğitime katılım olasılığı oranı İstanbul’da yaşayan kızlara göre yüzde 50 daha
düşük.
* En zengin kesim en yoksul kesimin 21 katı eğitim harcaması yapıyor.
En zengin kesimdeki 7-23 yaş nüfusun yüzde 28’i yükseköğretime erişebilirken, en
yoksul kesimdeki aynı yaş grubunun yüzde 0.4’ü yükseköğretime erişebiliyor.

Ve öneriler
Raporun sonuç bölümünde “Eğitimde eşitliğin sağlanması
hedefi, ulusal planlama belgelerinde daha çok yer almalıdır. Ortaöğretime ve
yüksek öğretime erişim ile ilgili açık hedefler konmalı, bu hedefler sürekli
izlenmeli ve geliştirilmelidir. Eğitime ayrılan kamu kaynakları artırılmalı ve
dezavantajlı bölgeler önceliklendirilmeli. Okul öncesi eğitimin iller temelinde
değil, dezavantajlı çocuklar hedef alınarak ve önceliklendirilerek
yaygınlaştırılmalı. Genel liseler ve meslek liseleri birbirinden bu kadar keskin
biçimde ayrılmamalı, okullar arası kalite farklılıkları giderilmelidir...”
denildi.