AB pazarlık değil reform bekliyor

Rehn, özellikle 2004’te müzakereler başlamadan
gündemde olan medya özgürlüğünün hâlâ raporlara geçecek bir sorun olmasından
şikâyetçi. FOTOĞRAF: AFP

Dış Haberler /
12/06/2009

ANKARA - Türkiye ile müzakere sürecini 2009 sonunda gözden geçirmeye
hazırlanan AB, Türkiye’nin reformların süresi ya da içeriğiyle ilgili Brüksel
ile pazarlığa girme şansının bulunmadığını, istenen reformları hızlıca ve tam
yerine getirmesi gerektiğini belirtiyor. Avrupa Komisyonu’nun genişleme
sorumlusu Olli Rehn’in “AB sürecinin hızı ve derinliği, reform sürecinin hızına
bağlı” sözleriyle özetlediği bu yaklaşım çerçevesinde, Türkiye’den bir yandan
‘Kıbrıs’la ilgili tıkanıklığı aşmak için işbirliği yapması’, diğer yandan
‘Kıbrıs pürüzü yokmuş gibi reform sürecine yoğunlaşması’ bekleniyor.
Medya
ve ifade özgürlüğü gibi, müzakerelere geçilmeden öncesine (2004) ait sorunların
müzakereler sürerken yeniden İlerleme Raporu’nda yer alacak olması, AB’de
sıkıntı yaratıyor. Bir AB diplomatına göre, Başmüzakereci Egemen Bağış, AB
yetkililerine vaatlerde bulunmak yerine, artık ezbere bilinen ev ödevlerinin
hayata geçirilmesi için Başbakan Tayyip Erdoğan ile konuşmalı. Avrupa
Parlamentosu’nda seçimlerle yeni bir tablo ortaya çıkarken, Komisyon’nun
davetiyle Brüksel ve Almanya’da temaslarda bulunan bir grup Türk gazeteciye
yetkililerin verdiği bilgiler, müzakere sürecinde yaşanan sorunları aşmak için
Türkiye’nin atması gereken şu adımları ortaya çıkardı:

Medya
özgürlüğü genişletilmeli: AB ile Türkiye’nin müzakerelere başlama şartı
siyasi kriterler bağlamında 2004 öncesinde tartıştığı ‘basın özgürlüğü’ konusu,
2009 ortasında ‘medya özgürlüğü’ adıyla yeniden gündemde. Üstelik 2004 öncesinde
gazetecilere açılan ceza davaları bağlamında ‘devlet ile gazeteci arasında’
yaşanan sorun, artık ‘hükümet ile medya kuruluşları arasında’ ve internet
kullanımına getirilen kısıtlamayla birlikte ele alınıyor. Gazeteci Nedim Şener’e
açılan ceza davasında Hrant Dink’in katillerinden çok ceza istenmesi,
Komisyon’un önüne gelen en sıcak dosya oldu. Komisyon TCK’nın 301. maddesi
çerçevesinde Adalet Bakanı izniyle açılan Türklüğe hakaret davalarını da AİHM
içtihatları çerçevesinde değerlendiriyor. “301’de ilerleme sağlandı, ama medya
özgürlüğünde hala kaygılarımız var” diyen Rehn, Komisyon’un ekim ya da kasımda
yayınlanacak İlerleme Raporu’nda en geniş yerin medya özgürlüğüne ayrılacağını
belirtiyor.

Din özgürlüğü: Hükümetin daha çok
türban özgürlüğü çerçevesinde değerlendirdiği bu kavram AB koridorlarında
Müslüman olmayanların özgürlüklerini içeriyor. Rehn’in Vatikan ziyaretinde de
konunun gündeme gelmesi, Türkiye için sadece AB ile ilişkiler değil, Hristiyan
alemiyle ‘medeniyetler buluşması’ kapsamında da önem taşıdığını gösteriyor.
AB’nin beklediği somut adımlar şunlar:

* Fener Patriği Bartalemos’un
statüsü (Rehn, ‘ekümenik’ diyor, kilise de böyle denilmesini
istiyor.)

* Heybeliada Ruhban Okulu’nun
açılması

* Anti-Semitist ve Anti-Hıristiyan söylemlere paydos. (AB
Türkiye’de gayrimüslimlere yönelik saldırıları ‘misyonerlik karşıtlığı’
propagandasına bağlıyor.)

* Vakıflar Yasası’nda yeni düzenleme
(Gayrimüslim vakıflar, yeni çıkan yasaya rağmen mülkleriyle ilgili
beklentilerine karşılık bulamadı)

Anayasa reformu ve
siyasi partiler: AB, liberal anayasa bekliyor. Özellikle parti
kapatmalarla ilgili hükümlerin, ‘şiddete başvurma, hoşgörüsüzlük’ gerekçeleri
dışında kapatmalara karşı çıkan Venedik Komisyonu’nun önerileri doğrultusunda
düzenlenmesini istiyor. DTP hakkındaki dava süreci yakından takip ediliyor.
Siyasi partiler yasasında da ciddi değişiklik bekleniyor. Parti gelirlerinin
şeffaflanması, ülke barajının düşürülmesi talep
ediliyor.

Sendika reformu: Türkiye, Sosyal
Politikalar ve İstihdam başlığını, şart koşulan sendika reformunu hayata
geçiremediği için Çek Dönem Başkanlığı’nda açtıramadı. Rehn, üç yıl önce
konuştuğu reformun hala gerçekleştirilememesini, müzakerelerdeki yavaşlığın
Türkiye’den kaynaklandığı, çünkü Türkiye’nin isteksiz olduğunun kanıtı olarak
gösteriyor.

Ombudsmanlık: Sivil hakemlik kavramının
hem hayata geçirilmesi, hem toplumsal açıdan sahiplenilmesi beklentisi yüksek.
AB, etik kurulların oluşturulması, kamu görevlilerinin bu kurallar ışığında
hareket etmesini bekliyor.

İşkence ile mücadele:
İşkenceye Karşı BM Sözleşmesi’nin onaylanması isteniyor. Son dönemde kolluk
kuvvetlerinin uyguladığı şiddetin artmasına dikkat çekilirken, Engin Çeber’in
polis merkezi ve cezaevinde işkenceyle öldürülmesine ilerleme raporunda yer
verilecek.

Yargı bağımsızlığı: Hâkimler Savcılar
Yüksek Kurulu’nun siyasi unsurlardan arınması beklentilerin başında geliyor.
Hükümetin adım atacağını duyurması memnuniyet yaratmış.

Kürt
sorunu: AB yetkilileri Türkiye’de bir Kürt sorunu olduğunu açıkça ifade
ediyor. Rehn, TRT 6 gibi olumlu adımlar atıldığı ve Kürtlerin kendi dillerini
konuşmaları konusunda daha özgür bir ortam oluştuğunu söylese de “Kürtlerin
kültürel özeklikleriyle ilgili talepleri var”
diyor.

Limanların Rumlara açılması: Türkiye’nin
Gümrük Birliği Ek Protokolü’nden kaynaklanan yükümlülüklerini yerine getirmesi
bekleniyor. 2006’da bu 2009 sonuna dek yerine getirilemezse müzakerelerin gözden
geçirileceği açıklanmıştı. Komisyon, bir gözden geçirme süreci başlatıp Konsey
için tavsiye raporu hazırlayacak. Ancak hem AB, hem Türk diplomatları, ‘Gözden
geçirme ile kesme farklı kavramlar’ diyor. Kıbrıs müzakerelerinde masadan
kaçmayan Türkiye siyasi reformları hızlı ve geniş kapsamlı sürdürürse,
Komisyon’un eli rahatlayacak.