AKP'den askeri yargıya gece yarısı operasyonu

Türkiye /
27/06/2009

Meclis önceki gece çıkardığı yasayla askerlerin sivil
mahkemelerde yargılanmasının önünü açtı. Yasaya göre askerlerin işlediği
“Anayasal düzene karşı suçlar” ile “terör” ve “çete” suçları doğrudan özel
yetkili sivil savcılıklar tarafından soruşturulacak.

TBMM’de kabul edilen “Türk Ceza Kanunu’nda ve Bazı Kanunlarda
Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun” la askeri yargının yetkilerine önemli
kısıtlamalar getirildi. Değişiklikle askerlerin kendi içinde darbe girişimi,
cunta veya hükümete karşı eylem planları yapmaları gibi suçlarda yetki sivil
yargıya verildi. Sivil yargıya verilen yetki, devam eden soruşturma ve davaları
da kapsayacak. Değişiklikle ayrıca sivillerin bazı suçlarda askeri mahkemelerde
yargılanmalarına da tamamen son verildi.

Yürürlükteki kanunlara göre,
asker kişilerin sivil kişilerle iştirak halinde işledikleri suçlarda
yargılanacakları mahkeme şu kritere göre belirleniyor: İşlenen suç, Askeri Ceza
Kanunu’nda yazılı bir suç ise dava askeri mahkemelerde görülüyor. Eğer suç,
Askeri Ceza Kanunu’nda yazılı olmayan bir suç ise yargılama sivil mahkemelere
bırakılıyor. Ergenekon soruşturmasında bazı askerlerin sivil savcılar tarafından
soruşturulması da bu kapsamda yapılıyor.

Ayrıca asker kişilerin askeri
mahalde, sivil kişiler olmadan kendi aralarında işledikleri her tür suç askeri
mahkemelerin görev alanına giriyor.

Siviller yargılanamayacak

AKP’nin, askeri mahkemelerle hiç ilgisi olmayan ve yolsuzluklarla ilgili
bir kanun tasarısına gece yarısı önergeleriyle yaptığı eklemelerle bu
düzenlemeler değiştirildi. İlk olarak Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 3. maddesine şu
fıkra eklendi: “Barış zamanında, asker olmayan kişilerin Askeri Ceza Kanununda
veya diğer kanunlarda yer alan askeri mahkemelerin yargı yetkisine tabi bir suçu
tek başına veya asker kişilerle iştirak halinde işlemesi durumunda asker olmayan
kişilerin soruşturmaları Cumhuriyet savcıları, kovuşturmaları adli yargı
mahkemeleri tarafından yapılır.”

Buna göre işlenen suç ne olursa olsun,
sivil kişilerin artık askeri mahkemelerde yargılanmaları son bulacak. Böylece
Türkiye’nin AİHM’de çok sayıda davada mahkum olmasına neden olan sivillerin
askeri mahkemelerde yargılanması da son bulacak.

Değişiklik küçük, hedef
büyük

İkinci önemli değişiklik ise Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 250/3.
maddesinde yapılan değişiklik oldu. Buna göre bu maddedeki “Anayasa Mahkemesi ve
Yargıtay’ın yargılayacağı kişilere ilişkin hükümler ile savaş ve sıkıyönetim
hâli dahil askerî mahkemelerin görevlerine ilişkin hükümler saklıdır”
cümlesindeki “hâli dahil” ifadesi yerine “halinde” ifadesi konuldu. Yani
görünüşte birkaç harflik bir değişiklik yapıldı. Ancak bu küçük görünen
değişikliğin kapsamı, önergenin gerekçesinde şöyle açıklandı: “Asker kişilerin
barış zamanında, 250. madde uyarınca kurulan ağır ceza mahkemelerinin yargı
yetkisine giren bir suçu işlemeleri hâlinde, bu mahkemeler tarafından
yargılanması amacıyla bu değişiklik önergesi verilmiştir. Buna karşılık, savaş
ve sıkıyönetim hâlinde işlenen suçlarda ise askerî mahkemelerin yargı yetkisi
korunmaktadır.”

Cunta girişimi

Atıf yapılan 250. madde kapsamına
giren suçlar TCK’da düzenleniyor. TBMM’de kabul edilen düzenlemeye göre asker
kişiler tarafından askeri mahalde işlenen ve Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 250.
maddesine giren şu suçları artık sivil savcılar soruşturacak ve özel yetkili
ağır ceza mahkemeleri yargılayacak:

“Devletin güvenliğine karşı suçlar,
devletin birliğini ve ülke bütünlüğünü bozmak, Anayasal düzene ve bu düzenin
işleyişine karşı suçlar, Anayasayı ihlâl, Cumhurbaşkanına suikast ve fiilî
saldırı, yasama organına karşı suç, hükûmete karşı suç, hükûmee karşı silâhlı
isyan, silahlı örgüt, örgüte silah sağlama, suç için anlaşma, devletin
güvenliğine ilişkin bilgileri temin etme, casusluk, devletin güvenliğine ve
siyasal yararlarına ilişkin bilgileri açıklama, gizli kalması gereken bilgileri
açıklama, uluslararası casusluk, devlet sırlarından yararlanma, devlet
hizmetlerinde sadakatsizlik, yasaklanan bilgileri temin, yasaklanan bilgilerin
casusluk maksadıyla temini, yasaklanan bilgileri açıklama, yasaklanan bilgileri
siyasal veya askerî casusluk maksadıyla açıklama, devlet güvenliği ile ilgili
belgeleri elinde bulundurma.”

Darbe girişimi de sivil yargıya

Asker kişilerin, askeri mahalde ve tamamen askeri kişilerle birlikte
işledikleri her türlü darbe girişimi, hükümetin ve TBMM’nin görevlerini yapmaya
kısmen veya tamamen engel olmaya kalkışmak da bu suçlar kapsamına giriyor. Yani
olası bir cunta ya da darbe girişiminde soruşturma yetkisi sivil savcılarda
olacak.

Yasa Çiçek için mi çıktı?

AKP, bu önergelerin yanı sıra
yapılan değişikliklerin “devam eden soruşturma ve davalarda da uygulanacağına”
ilişkin bir hüküm koydu. Bu yüzden “İrticaya Karşı Eylem Planı” başlıklı belge
nedeniyle Askeri Savcılığın takipsizlik kararı verdiği albay Dursun Çiçek
aleyhine yeni bir delil bulunması durumunda savcılar doğrudan Çiçek hakkında da
soruşturma yürütebilecek.

Çalış: Görev sivil mahkemeye geçiyor

MİLLİ Savunma Bakanlığı eski Adli Müşaviri Cavit Çalış değişikliklere
ilişkin VATAN’a yaptığı değerlendirmede, şimdiye kadar askerlerin 250. maddeye
giren suçları sadece kendi içlerinde ve askeri mahalde işlemeleri halinde bu
suçlara bakma yerinin askeri mahkemeler olduğunu belirterek “Bu değişiklikle bu
durumlarda da görev sivil mahkemelere geçiyor” dedi.

Askeri mahkeme
kanunu da değişmeli

Çalış, değişikliklerle Askeri Mahkemelerin Kuruluşu
Kanunu ile Ceza Muhakemesi Kanunu arasında bir çelişki ortaya çıktığını da
belirterek şöyle dedi: “Genel ilkelere göre sonra çıkarılan kanun, önceki
kanunla çelişkili bir hüküm taşıyorsa, önceki kanun zımnen yürürlükten kalkmış
olur. Ama burada sacede sonraki kanun-önceki kanun ayrımı değil, özel-genel
kanun ayrımı da var. Özel-genel kanundaki kural da şudur: Bir konuda hem özel
kanunda hem genel kanunda farklı düzenlemeler varsa, özel kanun uygulanır.
Askeri mahkemelere ilişkin kanun, CMK’ya göre özel bir kanun. Bu durumda
çelişkilerin giderilmesi için askeri mahkemelere ilişkin kanun da değişmeli.
Yoksa uygulamada karmaşa çıkabilir.”

Çelişkili düzenlemeler

Çalış’ın işaret ettiği Askeri Mahkemelerin Kuruluş ve Yargılama Usulü
Hakkındaki Kanun’da, CMK’da yapılan değişikliklere aykırı çok sayıda düzenleme
bulunuyor. Kanunun 9. maddesi “Askeri mahkemeler kanunlarda aksi yazılı
olmadıkça, asker kişilerin askeri olan suçları ile bunların asker kişiler
aleyhine veya askeri mahallerde yahut askerlik hizmet ve görevleri ile ilgili
olarak işledikleri suçlara ait davalara bakmakla görevlidirler” hükmünü taşıyor.
Bu maddedeki “kanunlarda aksi yazılı olmadıkça” hükmünün CMK’daki değişikliği de
kapsadığı ve yapılan yeni düzenlemeyle çelişki yaratmadığı da yapılan yorumlar
arasında. Ayrıca, CMK’daki değişiklikle sivillerin tamamen askeri mahkemelerde
yargılanmasına son verilmesine rağmen askeri mahkemelere ilişkin kanunda
sivillerin hangi hallerde askeri mahkemelerde yargılanacaklarına ilişkin
ayrıntılı düzenlemeler yer alıyor. (Vatan)