RADİKAL.COM.TR

BUGÜNKÜ RADİKAL

YAZARLAR

RADİKAL
İKİ

RADİKAL
CUMARTESİ

RADİKAL
KİTAP

ÜYE
İŞLEMLERİ

,

Son Güncelleme  :

BUGÜNKÜ
RADİKAL

Yazarlar

Yaşam

Türkiye

Politika

Yorum

Dış
Haberler

Ekonomi

Spor

Dizi

Sanal
Alem

Kültür
Sanat

Detaylı
Arama

Eski
Sayılar

ARŞİV

ArakiBulaki

HangisineGitsek

RealAge

BUGÜNKÜ
RADİKAL > Yorum
> Yazarlar
> CENGİZ ÇANDAR

Süryani hayali, Kürt ve Arap gerçeği...

<
Önceki Haber

CENGİZ
ÇANDAR

Yorum

28/06/2009

[email-masked]

Yazdır

Arkadaşına
Gönder

Yorum
Yaz

Arşive
Ekle

Haberi Paylaş

Facebook

Mixx

Delicious

Stumble Upon

Twitter

Friend Feed

Google

Digg

Yahoo

Reddit

myspace

Ömrü 1400 yıla yaklaşan Deyruzzafaran Manastırı’nın avlusunda Metropolit
Saliba Özmen’le bir kucaklaşmamız vardı ki, görmeye değer. ‘Vay benim
Fenerbahçeli arkadaşım’ diye boynuma atıldı. En son Erbil’de beraberdik aylar
öncesinde. Hasret dindirircesine sımsıkı kucaklaştık. Vedalaşırken de, kulağım
eğildi ‘Transferleri nasıl buluyorsun?’ diye sordu
ve cevabımı beklemeden
hükmünü verdi: “İç transferin kaymağını biz aldık!”
Halimizi gören Neşe
Düzel, “Bu manzara kimseye anlatılmaz” dedi gülerek “sürreel bir şey
bu...”
Muhterem Peder Saliba Özmen, tam 640 yıl Süryani Kadim Kilisesi’nin
Patriklik Makamı
olan Deyruzzafaran’a Oxford’dan geldi. Oxford’dan Teoloji
doktorası sahibi. “Böylece”
dedim “İbrahim Tatlıses’in Urfa’da Oxford vardı
da gitmedik mi şeklindeki tezi çöktü. Mardin’de Oxford mu vardı.
Ama Peder
Saliba, Mardin’den Oxford’a gitmiş işte...”
Önümüzde Yukarı Mezopotamya’nın
uçsuz bucaksız bir okyanus gibi uzanan düzlükleri, taraça taraça ona doğru inen
boz ve çıplak arazinin altından başlayarak uzanıyor ve bu ‘kadim’ coğrafyayı
eşsiz bir gizeme büründürüveriyor.
Her seferinde ne kadar etkilenmişsem,
yine aynı yoğunlukta etkileniyorum.
‘Efsaneler coğrafyası’nda, Ne de olsa
ölümsüz ‘Şahmeran efsanesi’nin bir yuvası da
burası, Mardin.
Mardin’in
geceleri gündüzlerinden de revnaklı. Artuklu Türk döneminden kalma 1000 yıla
yakın mazileriyle aydınlatılmış minareler, yukarıda Timur’un bile bir türlü ele
geçiremediği kalesi, aşağıda Yukarı Mezopotamya düzlüklerinden ışıklarıyla
karanlıkta göz kırpan
Suriye köyleri.
Günlerdir Mardin’deyiz. ‘Mardin’de
değişim ve gelecek arayışı’ başlıklı sempozyum vesilesiyle bir gün Midyat’ta,
Deyrulumur’da Ayasofya öncesi inşa edilmiş Mor Gabriel Manastırı’nda, bir başka
gün Mazıdağ yakınında, 4 Mayıs’ta kimsenin çözemediği o feci katliamın yaşandığı
Zanqirt (Bilge) köyünde, çoğunlukla Mardin’in, tarih kitaplarında röliyeflerini
gördüğümüz Babil’in asma bahçeleri gibi üste üste, alt alta sıralanmış taş
mekanlarında, daracık mistik sokaklarında. Zaman nasıl geçiyor
bilinmez.
Mardin’de bulunmak, bir ‘efsaneler coğrafyası’nda tarihin
derinliklerinde gezinmek ve günümüze bıraktığı hüznü her daim hissetmek
demek.
***
Bu hüzün, benim için, özellikle Süryani mekânlarında kuvvetle
hissedilen bir duygu. Mardin’i özel ve eşsiz kılan dinler, diller, kültürler ve
medeniyetler dokusunun baskın unsuru Süryaniler ve onlar artık yok
gibi.
Mardin kent içi, esas olarak Arap, egemen dil Arapça. Bir-iki istisnası
ile tüm kırsalı Kürt. Son on yıl içinde, kent içi nüfusta Arap-Kürt oranı
dengelenmiş, yaklaşık yüzde 50-50. Süryaniler ise 75 hane kadar kalmışlar. Oysa
Hz. İsa’nın dilini, Aramice’nin (Süryanice) ana dilleri olan bu topluluk,
Mardin’e ‘kadim’ kimliğini veren ve harikulade birer mimari eser niteliğindeki
manastırlarıyla geleceğin bir ‘kültür merkezi’ ve geleneksel olarak Yukarı
Mezopotamya’nın ‘merkezi’ yapan onlar.
Süryani Kadim Patriği, cemaati
kalmadığı, göçe mecbur kaldığı, 1915’ten nasibini aldığı, Lozan’da azınlık
statüsü sahibi olmadığı ve kimliği hukuki bir yapıya kavuşmadığı ve bir dizi
başka nedenden ötürü, 1932 yılında Şam’a göçmüş.
Bu arada Hindistan’a 3
milyon, Avrupa’da özellikle 1980’li yıllarda göç etmiş olanlarla birlikte
onbinlerce ve İstanbul’da 15 bin kadar Süryani yaşadığını, kendi kutsal
topraklarında bu sayının 2 bin 500 civarında olduğunu öğreniyoruz.
Mardin’i
bir ‘kültür, dinler ve dillerin buluşma ve hoşgörü merkezi’ yapmak için Vali ve
Arap kökenli Belediye Başkanı’nın olağanüstü çaba gösterdiği farkediliyor.
Vali’nin ‘görsel estetiği bozan her yapı yıkılacak’ sloganı ile Mardin’i tüm
kadim güzellikleriyle ayağa kaldırma çabası başlamış. ‘Mardin’de değişim ve
gelecek arayışı’ sempozyumu da bu girişimler zincirinin bir halkası.
Ancak,
Süryaniler geri döndürülemezse, Süryani toplumu ata toprağında ihya olmazsa ve
bunların simgesi olarak Süryani Kadim Patrikliği, Şam’dan Mardin’de, 640 yıl
boyunca olduğu gibi Deyrüzzafaran’a geri getirilmezse, Mardin’in değişimi
gerçekleşmez ve geleceğini arar dururuz.
Benim gözlemim ve vardığım hüküm
böyle.
***
Şehir ve çevresi, 4 Mayıs katliamının travmasını yaşıyor.
‘Dinler ve dillerin birlikte
hoşgörü içinde buluşma yeri’ olarak tüm dünyaya
sunmayı tasarladıkları Mardin’in üzerine düşen o lekeyi silmek, ortadan
kaldırmak istiyorlar.
Ne garip ki, Mardin’in Kürt kırsalındaki Bilge Köyü,
giderek bir ‘acı turizmi’nin mekânı olmaya yüz tutuyor. Buraya her gelen, bu
bölgedeki birçok konu gibi bir ‘muamma’ haline şimdiden gelen ‘cinayet
zinciri’nin mekânını bir gidip görmek istiyor. Mardin, bunun üzerine çıkıp, bu
lekeyi silmeye gayret ettikçe, Mardin-Diyarbakır karayolunun yaklaşık yarı
mesafesinden içeri 2,5 kilometre kıvrılınca varılan ve bir vaha gibi yeşil Bilge
Köyü, Mardin’in bugününü ve geleceğini ipotek altına alıyor sanki.
Oysa,
Mardin’de geleceğe yönelik akıl almaz ‘hayaller’in gerçekleşmesi için kendisi de
bir Arap kökenli Mardinli olan Mardin Artuklu Üniversitesi Rektörü Prof.Dr.
Bedii Serdar Omay’ın heyecan verici girişimleri söz konusu. Asıl mesleği
hekimlik olan Hematoloji profesörü olan Rektör, dokuz aylık çocuk üniversitede
‘Kürt Dili ve Edebiyatı Bölümü’ kurulması için kolları sıvamış, altyapıyı
hazırlamış. Bunu ‘Süryanice’ ve ‘Farsça’ya ilişkin benzeri bölümlerin
kurulmasını tasarlayarak yapıyor. Çünkü, Mardin’i, Kadim tarihte olduğu gibi
‘Yukarı Mezopotamya’nın Kültür Merkezi’ yapmak konusunda hülyası var.
Vali
Hasan Duruer, Sempozyum’un açılışında yaptığı konuşmayı ‘Hayaller, fikirlerden
daha önemlidir’ diye bitirdi.
Sözünü ettiği hayaller arasında 50 adet butik
otel, 10 bin yatak, yılda en az 5 milyon turist,
2 milyar dolar turizm
geliri, Unicef’e üye olmuş, Avrupa Kültür Başkenti olacak bir Mardin
var.
Mardin nüfusunun yüzde 50’si 18 yaşın, yüzde 68.5’i 30 yaşın altında.
Neredeyse İran nüfus oranlarıyla tıpatıp uyuşuyor.
Böyle bir ‘efsaneler
coğrafyası’nda ‘gerçek’ hayal etmenin ta kendisidir.
Rektör Prof. Dr. Omay’ın
Irak ve Suriye’nin bile çehresine değiştirecek çaptaki Mardin’i ‘Yukarı
Mezopotamya’nın Kültür Merkezi’ haline getirmek hedefi, bunun için tasarladığı
araçlar, çok somut, çok elle tutular, yani gerçek.
Mardin’i gerçekten
‘dinler, diller ve kültürlerin kaynaştığı bir hoşgörü merkezi’ haline
getirebilmek, Türkiye’yi de kökten ve olması gereken biçimde değiştirebilmenin
‘sihirli formülü’nü sunacak.
Ama, bunun ‘olmazsa olmaz’ şartı ve adeta
‘turnusol kâğıdı’ Süryanileri ata topraklarına, anavatanlarına geri
getirmek.
Bunun için ise, Süryani Kadim Patriği’ni Şam’dan 640 yıl boyunca
ikamet ettiği Deyrüzzafaran’a taşımak gerekiyor.
Niye olmasın?
Bu bir
‘hayal’ ise, bu ‘efsaneler coğrafyası’nın ‘gerçeği’ de bu zaten...

Yorum
kategorisindeki tüm haberler »

Okur
Yorumları (6 Yorum)

insanlık - 28/6/200921:55

insanlığı yaşatmak önemli eğer adelet bireylerin toplumların hakkını
savunamassa ozaman çatışma başlayacaktır.şimdi bizim türkiyeye bakalım,o kadar
mileti birbirine düşman etmişlerki,mesala ahmet türk kürtçe konuşma
yapıyor.birisi kalkıpta bu tahriktir diyor niye kürtçe konuşuyor diye. yahu bir
dili kulanmak tahrikmidir.trt 3.garip bir şekilde yayını kesiyor.şimdi ben
kürdüm ırakın kürdistan bölgesine kürt ismi vermek türkiyede hoş karşılanmıyor
niye türkiyede kürtler var daha iyi ya al sana kktc gibi azerbaycen gibi
dostlar.yok burası ırkçı devlet diyor.kim vallahi ben demiyom türkiyeyi yöneten
hareketleriyle gösteriyor. azeri kardeş kıbrıslı kardeş,gelin barzaniyide kardeş
yapalım.kürtlerin kendini istanbuldan izmirden ayıramaz.yeterki adelet
rantçılara fırsat vermesin.adelet kimsenin kutsalınıda dilinide ötekinden üstün
tutmamalı.önce insan

memo02 - okurun
diğer yorumları için tıklayınız
Yorumu Oyla
32

SURYANI ARAP VE KURT MOZAIGI -
28/6/200913:23

Degerli hocam siz yazilarilariniza sakin ara vermeyin. Bunu soylememin nedeni
iste, Mezopotamya nin en eski ve yerli halklarindan olan Kurtleri ,Turk kokenli
goren ve sozde kendilerini okumus entelektuel sanan diplomalilarimiz var
oldukca, bu ulkenin isi gercekten cok zor. Ben bir Turkmen olarak, tarihi
okudugumda, Turk devletleri tarafindan en cok Turkmenler, Cepniler, Yorukler,
Pecenekler Kipcaklar ve Tahtacilar, Suryani Ermeni ve Kurtler gibi kirima
ugramislardir. Su anda devletin gerek Mardinde gerekse TRT SES gibi
acilimlarinin da cok samimice yapildigina hala guvenmiyorum. Cunku ozellikle
Anayasa nin 1. 3.2 4. 42. 66 ve diger muhtelif maddelerinde IRKCI lik mevcut
oldugu surece, yapilan hersey gostermelik ve aldatmadan oteye gitmemistir.
Selamlar.

cemalz - okurun
diğer yorumları için tıklayınız
Yorumu Oyla
94

mardin değişik kültürlerin birlikte barış içinde yaşadığı
güzel bir yer olabilir. - 28/6/200913:5

geçmişte anadoluya baktığımızda, türk, kürt, ermeni, rum vs. barış ve huzur
içinde birlikte yaşadığı görülür. ne zamanki tüm bu kültürlerden tek ulus
yaratma düşüncesi, çatışmaları ve düşmanlıkları getirdi. görünen o ki tarihte
birlikte barış içinde yaşayan topluluklar yine barış içerisinde yaşayacak. bunun
da başlangıcına mardin müsait. tabi bilge köyündeki katliamda olduğu gibi
birileri buna çomak sokmazlarsa.

F.Kaynak - okurun
diğer yorumları için tıklayınız
Yorumu Oyla
41

Yorum
Yaz

Tüm
Yorumlar (6)

ADnet

Siz de reklam
verin

CENGİZ ÇANDAR - Arşiv

TÜMÜ

İlker
Başbuğ'un 'savunma'sına dair...Genelkurmay Başkanı Orgeneral İlker Başbuğ'un
merakla beklenen basın toplantısında neler dediğinden Mardin'de 4 Mayıs günü şu
yüzkızartıcı katliamın yapıldığı Bilge (Zanqirt) köyünden dönüşte haberdar
oldum.

27.06.2009

'Gerçek'lerden
kaçış yok...Askeri Savcılık'tan 'hukuk' ve 'adalet' çıkmayacağını daha önce
yazmıştım. 'Askeri Savcılık'a güvenilemeyeceğini gerekçeleriyle açıklamıştım.
'Belge' konusunda verdiği hüküm...

26.06.2009

İran'a
bir de buradan bakın...İran, 'Türkler'in kafasını karıştırdı. Karmakarışık
etti. Nereden tutacaklarını, ne anlamaları gerektiğini, nasıl davranmaları
gerektiğini bilemiyorlar.

24.06.2009

Gönlümüz
İran halkında...İran'da ne olup bittiğini daha doğrusu gelişmelerin gerçek
boyutlarını bilemiyoruz. İran dışında olan hiç kimse kolay kolay
bilmiyor.

23.06.2009

Ege'den
İran'ı izlemek...Üç gündür önümüzde uzanan lacivert bir deniz ve mimari
estetiği bozan tek bir yapının bulunmadığı küçük bir köy görüntüsü. Amerika'dan,
Avrupa'dan, Ortadoğu'dan gelen...

21.06.2009

İran'ı
izliyoruz nefesimizi tutarak...İran'daki gelişmeler, Ortadoğu'nun yakın
geleceğini, bu arada Obama'nın 'siyasi kader çizgisi'ni ve Türkiye'nin konumunu
da yakından etkileyecek önemde.

20.06.2009

Tümü

Günün
Yorum Yazarları

Kaçan
fırsat

TARHAN ERDEM

Tümü

Diğer Yorum Haberleri

TÜMÜ

Nasır'ı
örnek almak Ahmedinecad'ı bitirir

Burkayı
savunmak o kadar kolay değil

İsrail
yerleşimleri tartışması yanlış yere odaklanıyor

İran
rejiminin temelleri sallantılı

Yeni
Ortadoğu'ya doğru: ABD, Türkiye ve İsrail-Suriye görüşmelerinin
geleceği

Kaçan
fırsat

Türkiye-İran
ilişkileri tutarlı

Fetih
ve Hamas iktidar hırsından vazgeçemiyor

Netanyahu
sunumda mahir ama pratikte demir leblebi gibi

Ortadoğu'da
özgürlükçülük diriliyor

Üye
Olun

RSS
Başlıkları Takip edin

İletişim
Sayfası

Açılış
Sayfam Yap Her açılışta Radikal sizi
karşılasın

Künye

Reklam

Kampanya
Sözleşmesi

Sıkça Sorulan
Sorular

İnternet baskısında yer alan tüm metin, resim ve benzeri
içeriğin hakları Doğan Gazetecilik A.Ş'ye aittir.
Hiçbir şekilde basılı ya
da elektronik bir ortamda (CD, Internet vs.) kaynak gösterilse bile izin
alınmadan kullanılamaz.