İngiliz diplomatın Osmanlı arşivi satılıyor

Kültür-Sanat /
07/07/2009

İngiliz diplomat Sir Harford Jones'un iki asırdır saklanan
Osmanlı arşivi Sothbey's müzayede evinde açık arttırmaya çıkıyor

LONDRA - İngiliz diplomat Sir Harford Jones’un arşivinde yer alan,
İstanbul’un ve Ortadoğu’nun 200 yıl önceki tarihine ışık tutan belge ve
mektuplar, Sotheby’s müzayede evinin Londra şubesinde açık artırmaya çıkıyor.

14 Temmuz’da açık artırmaya çıkacak olan ve 150-250 bin sterlin fiyat
aralığında satılması beklenen arşiv, 3100 dokümandan oluşuyor.
Sotheby’s’in
el yazmaları bölümü uzmanı Gabriel Heaton, arşivin bugüne kadar görülen en
kapsamlı ve en düzgün organize edilmiş arşiv olduğuna dikkati çekti. Harford
Jones’a yazılan mektuplar, çeşitli konular için verilen izinler, çeşitli
fermanlar ve günlük yaşama ilişkin notları içeren arşivde, Harford Jones’un her
belgeyle ilgili kısa açıklama notları tuttuğu el yazısı defterler de yer alıyor.

1783-1811 yılları arasında Ortadoğu’da görev yapan Harford Jones, henüz 19
yaşındayken gittiği Basra’da başladığı, daha sonra Bağdat ve Tahran’da devam
ettirdiği bu arşivde, Ortadoğu ülkeleri ve Britanya’nın o dönem tarihine ilişkin
30 yıllık bir dönemi belgelenmiş oluyor. Tarih sıralamasına göre dizilen ve
numaralandırılan bu belgeler, Sir Harford’un hem iş hem de özel yazışmalarının
tamamını kapsıyor.
Jones’un, gönderdiği mektuplarla ilgili de kısa notlar
tuttuğunu ve bunların da arşivde yer aldığını açıklayan Sotheby’s’in uzmanı
Gabriel Heaton, belgelerin iki asır önce Osmanlı yönetimine, Ortadoğu’daki
gelişmelere ve Britanya ile Osmanlı yönetiminin ilişkilerinin tarihine ışık
tuttuğunu söyledi.
Heaton, belge sayısının oldukça fazla olması ve Osmanlıca
dahil 5 ayrı dilde yazılmış olması nedeniyle arşivin bugüne kadar küçük bazı
araştırmalar dışında tam olarak kimse tarafından incelemeye alınamadığını
belirtti.
Belgelere bakıldığında, Jones’un Ortadoğu’da bulunduğu tarihler
arasında, İstanbul’a da büyük bir ilgi göstererek, birçok tarihi eseri
İngiltere’ye götüren, dönemin İngiliz yetkilisi Lord Elgin ile de birçok kez
yazıştığı anlaşılıyor. Mektuplardan birinde, Osmanlı döneminde kaçırılan ve
"Elgin mermerleri" olarak anılan tarihi eserlerle ilgili olarak ferman
çıkarttırmak isteyen Lord Elgin, bu konuda, Jones’un fikrini soruyor. Elgin ile
Jones’un yazışmaları arasında daha çok, değerli taşlar, antikalar, Arap atları
ve İran halılarının taşınması konuları dikkati çekiyor. 23 Nisan 1810 tarihinde
yazılmış olan ve Isaac Morier’in imzası bulunan bir başka mektupta ise o
günlerde çıkan Pera Yangını detaylı şekilde anlatılıyor.
Sotheby’s uzmanı
Heaton, bu arşivin, ulusal kütüphanelerin büyük ilgisini çektiğini ve İran,
Suudi Arabistan, Kuveyt gibi ülkelerden artırmaya katılım olacağını ifade etti.
Türkiye’deki çeşitli özel koleksiyoncular ve bazı büyük kurumlarla da iletişime
geçtiklerini belirten Heaton, siyasi yazışmaların dışında, günlük hayatın,
ticaretin ve o döneme dair farklı konularda bilgiler yansıtan bu arşivin,
beklenenin üzerinde ilgi görebileceği söyledi.(aa)