Nabucco'da tarihi imzalar atılıyor ama hatta kimin gaz vereceği hâlâ net
değil

Ekonomi /
13/07/2009

*Hazar ve Ortadoğu gazını Türkiye üzerinden Avrupa'ya
taşıyacak Nabucco Doğalgaz Projesi'nin en önemli hükümetlerarası anlaşması bugün
Ankara'da imzalanacak *Hattan geçecek gaz konusunda henüz hiçbir somut gelişme
olmasa da katılımcı ülke ve şirketler Bakü-Ceyhan'da olduğu gibi kervanın yolda
düzüleceğine inanıyor

DENİZ ZEYREK
ANKARA - Ortadoğu ve Hazar doğalgazını Avrupa’ya
taşıyacak, Avrupa’yı doğalgaz konusunda Rusya’nın tekelinden kurtaracak Nabucco
doğalgaz boru hattı projesinin en kritik adımı bugün Ankara’da atılacak.

Muhtemel doğalgaz tedarikçisi ülkelerle Avrupalı doğalgaz alıcıları aynı
masa etrafında buluşturacak törende Gürcistan Cumhurbaşkanı Mikail
Şaakaşvili’nin yanısıra, Türkiye, Bulgaristan, Romanya, Macaristan ve
Avusturya’nın Başbakanları ile çok sayıda bakan ve üst düzey bürokrat hazır
bulunacak.

En büyük sorun gaz
Avrupa Yatırım Bankası, Avrupa Yeniden
İmar ve Kalkınma Bankası ile Nabucco Konsorsiyu’nun finansmanını sağlayacağı
projenin şimdilik en önemli sorunu, doğalgaz kaynağı bulmak.
ABD ve AB,
Azerbaycan ile Türkmenistan’ı Rusya’nın etkisinden kurtarıp projeye aktif
katılımlarını sağlamaya çalışıyor.
Irak, Mısır ve Suriye’nin de ‘muhtemel
tedarikçi’ olarak görüldüğü projede, İran, en kolay kaynak olmasına karşın
ABD’nin baskısı ve nükleer çalışmaları nedeniyle dışlanıyor. Tarihi imzaları
atılacak Nabucco’nun soru ve cevaplarla kısa hikayesi şöyle:

Projenin kapsamı nedir?
Nabucco, Ortadoğu ve Hazar havzası
doğalgaz üreticileriyle Avrupalı tüketicileri buluşturmayı hedefleyen bir
doğalgaz boru hattı projesi. Hat, Türkiye’nin ardından Bulgaristan, Romanya,
Macaristan üzerinden Avusturya’ya ulaşacak.
Boru hattının uzunluğu toplamda
3300 kilometreyi bulacak ve doğalgaz kaynağına göre yaklaşık 1600 ile 2000
kilometresi Türkiye’den geçecek.

Ne zaman tamamlanacak?
Boru
hattının inşasına 2011 yılında başlanması öngörülüyor. Boru hattından ilk gazın
2014’te pompalanması bekleniyor.

Ne kadar gaz taşınacak?
Nabucco
boru hattından ilk etapta 8-10 milyar metreküp doğalgaz taşınacak. Miktar,
yıllara sari olarak artacak ve maksimum kapasite yıllık 31 milyar metreküpe
çıkarılacak (Türkiye Mavi Akım boru hattından 16, batı hattından 14 milyar
metreküp doğalgaz alıyor).

Projeyi kim hayata geçirecek
Projeyi
hayata geçirmek için Nabucco Konsorsiyumu adlı bir uluslararası şirket kuruldu.

Şirketin ortakları arasında Türkiye’den BOTAŞ, Bulgaristan’dan Bulgargaz,
Romanya’dan Transgaz, Macaristan’dan MOL, Avusturya’dan OMV ve Almanya’dan RWE
var. Fransa’nın doğalgaz şirketi Gaz de France’ın projeye katılma isteği,
Türkiye’nin de etkisiyle reddedildi.

Proje maliyeti nedir, nasıl
karşılanacak?
Proje maliyeti yaklaşık 8 milyar avro olacak. Maliyetin yüzde
30’unu şirketler kendi öz sermayeleriyle karşılayacak.
Avrupa yatırım
bankası, maliyetin yüzde 25’ini, (2 milyar avro) finanse edecek. Londra merkezli
İmar ve Kalkınma Bankası da projeye destek vereceğini duyurdu.

Törene
kimler katılacak
Ankara’da yapılacak hükümetlerarası anlaşmanın imza
törenine Türkiye’nin yanısıra Bulgaristan, Romanya, Macaristan ve Avusturya’nın
Başbakanları katılacak.
ABD’li kongre üyesi Richard Logar ile Başkan Barack
Obama’nın enerji konusundaki özel temsilcisi Büyükelçi Richard Morningstar, AB
Komisyonu Başkanı Barosso, Gürcistan Cumhurbaşkanı Saakashvili de törende hazır
bulunacak. Törende Suriye, Azerbaycan, Mısır, Türkmenistan ve Katar’dan
bakanlar, Almanya’dan Enerji Bakanlığı müsteşarı yeralacak.

Hattan
geçecek doğalgaz bulundu mu?
Nabucco boru hattına doğal gaz sağlanacak
muhtemel ülkeler, Azerbaycan, Türkmenistan, Irak, Suriye, Mısır, Katar olacak.
Kısa vadede hattın ilk kaynağının Azerbaycan olması bekleniyor.
ABD’nin
ısararı, Türkmenistan yönetimini de harekete geçirdi. Ancak Rusya’nın Azerbaycan
ve Türkmenistan üzerindeki yakın markajı ve Projeden dışlanan İran’ın
rahatsızlığı, Hazar Denizi’nden doğalgaz boru hattı geçirilmesini engelleyebilir
ve Türkmen doğalgazının projeye dahil edilmezini geciktirebilir.
Türkiye,
Azeri doğalgazına öncelik verilsin diye Irak’tan ve Suriye üzerinden kendi
enterkonnekte sistemine, dolayısıyla da Nabucco’ya bağlanacak boru hatları için
acele etmiyor. Özetle, imzası atılacak Nabucco’dan geçecek, netleşmiş tek
metreküp bile doğalgaz bulunmuyor.

İmzadan sonra ne olacak

Hükümetlerarası anlaşmanın imzalanmasını, proje destek anlaşmaları
izleyecek. Nabucco konsorsiyumu, ilgili ülkelerle ticari anlaşmalar imzalanacak.
Daha önce Bakü Tiflis Ceyhan petrol boru hattında izlenen süreç, Nabucco’da da
tekrarlanacak ve Konsorsiyum’un ülkelerle imzalayacağı anlaşmalar, çevre
konularını, güvenceleri, mülkiyet haklarını, muafiyetleri, içerecek. Sözkonusu
ülke destek anlaşmalarının altı ay içinde tamamlanması hedefleniyor.

İran şimdilik yok
Avrupa Birliği ile Türkiye Nabucco’yu
planladıkları ilk yıllarda doğalgaz kaynağı olarak İran’ı görmekteydi. Ancak,
ABD yönetimi, İran’ın nükleer silahlanma konusunda dünya ve AB ile işbirliği
yapmadığını gerekçe göstererek, İran’ın Nabucco’ya katılımını bir taviz olarak
niteledi.
Avrupalılar başta ayak direse de ABD, Azeri, Türkmen, Kazak ve
Irak doğalgazının alternatif olarak düşünülmesini istedi ve bu ülkeler nezdinde
Nabucco’ya katılım için aktif çaba harcadı.
Bugünkü imza törenine ve
toplantıya İran katılmayacak. İran’ın kısa vadede doğalgaz kaynağı olması da
mümkün görünmüyor.

Rusya’nın tavrı nedir?
Bugün yapılacak törene
Rusya da davet edildi. Enerji Bakanı Taner Yıldız, isterse Rusya’nın da projeye
dahil olabileceğini söyledi.
Rusya’nın imza törenine ne düzeyde katılacağı
son ana kadar belli olmadı. Dünyanın en büyük doğalgaz tekeli haline gelen
Rusya, Hazar havzası ve Türk cumhuriyetlerinde hükümranlığının sürmesini
istiyor. Türkiye’ye ikinci Mavi Akım boru hattını öneren Rusya, Azerbaycan ve
Türkmenistan ile de birlikte hareket ederek, AB’nin Rusya’ya bağımlılıktan
kurtulmaması için elinden geleni yapıyor.

Türkiye ne kazanacak?
Daha
önce BTC için de yapılan bu tartışmanın yanıtı BTC’de verilen yanıtla aynı.
İnşaat sırasında Türkiye’de 15 bin kişi istihdam edilecek. İşletme aşamasında da
yaklaşık 500 kişi istihdam edilecek.
Geçiş ücreti almayacak olan ülkeler,
elde edilecek gelir vergisini paylaşacak. Boru hattının yaklaşık üçte ikisine ev
sahipliği yapacak Türkiye’nin vergi gelirlerinin de üçte ikisini alması
bekleniyor.

Yüzde 15’ten vazgeçtik
Bu rakamın yıllık 450 milyon
avroyu bulacağı belirtiliyor. Türkiye, Nabucco’dan geçecek yıllık 37 milyar
metreküp doğalgazın yüzde 15’inin Türkiye’ye satılması için garanti istiyordu.

Ancak bu istek diğer katılımcılarca olumlu karşılanmayınca, Türkiye bu
isteğinden vazgeçti. Daha önce BTC boru hattında da benzer bir hesap yapan
Türkiye, işletme giderliğinin yüksekliği nedeniyle amacına ulaşamamıştı. BTC’nin
gelirlerinin tamamı giderler için kullanılmış, BOTAŞ zarar etmişti.

Neden Verdi’nin ‘Nabucco’sunun ismi verildi?
2003 yılında Viyana’da
yapılan AB Enerji Bakanları toplantısının gündemi Avrupa’nın doğalgaz
kullanımında her geçen gün biraz daha Rusya’ya bağlanması ve bunun
sakıncalarıydı. Toplantıda, Rusya’nın tekelinden kurtulmak için Türkiye’nin
kendi halinde yürüttüğü, Yunanistan’la bağlantı yapılmasını da içeren doğalgaz
projeleri değerlendirildi ve Türkiye üzerinden bir hat yapılabileceği konuşuldu.
Bakanlar, gerilimli toplantıların stresini atmak için gittikleri operada Nabucco
Operası’nı izleyince ortaya çıkan projenin adı da Nabucco Doğal Gaz Boru Hattı
oldu. Rivayete göre, isim babası BOTAŞ yetkilileri olmuş.

Nabucco’nun
hikâyesi nedir?
İlk kez 1840 yılında Milano’da sergilenen Nabucco operası
Güiseppe Verdi’nin eseri. Babil Kralı Nabukadnezar’ın (Nabucco) Kudüs kapılarına
dayanır. Öldü sanılan kızları Abigail ve Fenena Yahudilerin elindedir.
Kudüslüler, Fenena’yı barış için rehin tutmaktadır. Kudüs hahamı Zekeriya,
Nabucco’nun kapıya dayanması karşısında Fenena’yı öldürmek ister. Ancak
Fenena’ya aşık olan Kudüs Kralı’nın oğlu İsmail onu serbest bırakır ve vatan
haini ilan edilir. Nabucco’nun bir esirden olan diğer kızı Abigail ise krallık
tacını Fenena’ya kaptırmamak ve İsmail’i Fenena’nın elinden almak için harekete
geçer. Nabucco, kızı kurtulur kurtulmaz, Yahudileri tutuklar ve Kudüs’ü yerle
bir eder. Abigaile, Fenena’yı ve İsmail’i ortadan kaldırmak için babasının
kendisine yetki verdiğini söyler, Fenena ve bütün Yahudi tutsakların
öldürülmesini emreder. Askerler Fenena ve Yahudi tutsakları öldürmeye
hazırlanırken, Kral Nabucco harekete geçer ve emrin uygulanmasını durdurur.
Yahudileri evlerine gönderen Nabucco, Haham Zekeriya tarafından kutsanır.

ABD: Biz amigoluğunu yaptık, övgü Türkiye’nin
Nabucco töreni için
Ankara’ya gelen ABD Başkanı’nın Avrasya Enerji Özel Temsilcisi Richard
Morningstar, bugün atılacak imzanın kritik önemde olduğunu belirtti. Türkiye’nin
Avrupalı partnerleriyle gösterdiği kararlılığın övgüyü hakettiğini söyleyen
Morningstar, ABD olarak adeta amigoluk yaptıklarını söyledi. Morningstar,
Nabucco’ya büyük destek verdiklerini belirterek, “Türkiye’yi Avrupa’ya daha çok
bağlayacak bir projede gelinen bu aşama, destekleyen ülkeler için büyük teşvik
olacak. Atılacak imza, projenin doğru yolda gittiğini de gösteriyor” dedi.
Morningstar şu mesajları verdi:
Rusya katılabilir: Rusya, gaz sağlama
konusunda özgür. Ancak bu konu Nabucco taraflarının bileceği bir şey. Rusya’nın
yapmak istediği Güney Akım boru hattı Nabucco’nun alternatifi olamaz.
İran’a
şimdi karşıyız: Çabalarımıza karşılık vermeyen İran şu an projeye katılmamalı.
İlişkiler normalleşirse, sorunlar çözülürse katılmak İran için teşvik de
olabilir.
Ermenistan katılabilir: Türkiye ile Ermenistan arasında
normalizasyon ve Karabağ sorununda ilerleme kaydedilirse Ermenistan enerji
projelerine katılabilir.
Irak’ta taraflar anlaşmalı: Irak doğalgazının
Nabucco’dan geçtiğini görmek istiyoruz. Ancak bu konuda merkezi hükümet ile
kuzeydeki yerel yönetiminin kendi aralarında anlaşması gerekebilir.
Hazar
geçişi münkün mü: Türkmenistan’da Cumhurbaşkanı ile görüştük. Nabucco’ya
desteğini güçlü bir şekilde açıkladı. Azerbaycan ile birlikte Hazar geçişi
sorununu çözmek için çalışıyorlar. Böylece Hazar geçişini Avrupalılar inşa
edebilecek.

Yıldız: Rusya da katılırsa şaşırmayın
Enerji Bakanı
Taner Yıldız, “Anlaşmanın Ankara’da yapılacak olması Türkiye’nin jeopolitik
öneminin vurgulanması bakımından önemlidir” dedi. Yıldız şunları söyledi:

* Kışın gaz krizi yaşanmayacak: Türkiye’nin yüzde 15 talebinden geri
adım attığı, buna karşılık Nabucco’nun da sadece doğu-batı yönünde bir akış
olmayacağı, aynı zamanda da batı-doğu yönünde de bir akış olacağı konusunda
çıkan haberler doğrudur. Böylelikle Türkiye kış döneminde kriz durumunda kaldığı
zaman Avrupa’dan da gaz alabilecek.
* Borular dolacak: Bu boru hattının
dolmasi ile ilgili bir sorun yaşanmaz çünkü olması gerekenler; müşterinin hazır
olması, hatların yapılmış ve gaz verecek ülkelerin belirlenmiş olmasıdır. İki
kesimin
Nabucco’da buluşacaklarına inanıyorum.
* İran davet edilmemiş:
Uluslararası siyaset çok çabuk değişebiliyor. İki ülke arasındaki sıkıntılar iki
yıl içinde iyileşebiliyor. Nabucco bu manada bir barış ve köprü rojesi olur.
Örneğin yarın Rusya müşteri olursa şaşırmayın. Bu da mümkün Ayrıca İran da bu
projenin parçası olabilir.
Prag’daki ana portföyle ilgili toplantıda İran
davet edilmemiş. Ancak İran önemli bir tedarikçi. Bir kısım AB ülkelerinin ön
anlaşmalar yaptılar. Gelecekte İran’ı da bu proje içinde görebiliriz.”