Vladimir Putin Ankara'daki 'Enerji Günü'nde bir koyup beş
aldı

Ekonomi /
08/08/2009

Sekiz saatliğine Ankara'ya gelen Rus lider Putin, Türkiye'ye
Samsun-Ceyhan'da petrol sağlama sözü verirken yaptığı anlaşmalarla Gazprom'dan
yılda 30 milyar metreküp doğalgaz satın alan Türkiye'nin diğer enerji
alanlarında da Rusya'ya bağımlılığını artıracak

DENİZ ZEYREK

ANKARA - Rusya Federasyonu Başbakanı Vladimir
Putin, 8 saatlik Ankara ziyaretinde bir koyup beş aldı. Putin Türkiye’den Güney
Akım hattının gerçekleşmesi açısından en kritik sorun olan Karadeniz’deki
‘münhasır ekonomik bölge izni’ni almayı hedeflemişti. Türkiye tam olarak ‘evet’
demese de, Moskova’ya yeşil ışık yaktı. Türkiye’de nükleer santral ihale süreci
tamamlanmadığı halde, Putin ‘İhaleyi Rus-Türk ortaklığı kazandı’ diyerek süreci
‘geri dönülemez’ bir noktaya taşıdı.

Bağımlılık arttı
İsrail’e
sattıkları doğalgazı taşıyacak ikinci Mavi Akım boru hattı için de Türkiye’yi
ikna eden Putin, Ceyhan’da LNG terminali ve Tuz Gölü’nde yeraltı doğalgaz deposu
inşaatı konusunda da Rus şirketlerini avantajlı konuma getirdi. Samsun Ceyhan
Petrol Boru hattı için petrol sözü aldığı için memnuniyetini açıklayan Türk
tarafı, uzun vadede Ceyhan’ın stratejik enerji limanı olmasını sağlayacak olsa
da enerji konusunda Rusya’ya bağımlılığını artırmış oldu.
Putin’in
ziyaretinde imzalanan belgelerle çerçevesi belirlenen doğalgaz, petrol ve
nükleer olmak üzere üç sac ayağına dayanan yeni Türk-Rus enerji işbirliği
süreci, Rusya’nın sadece Türkiye’deki değil, Avrupa ve dünya petrol/doğalgaz
piyasasındaki gücünü de artıracak.

Putin ‘erken’ davranmış
Öte
yandan Rusya ile imzalanan nükleer anlaşmaların, Türkiye’nin nükleer santral
kurma projesinden bağımsız olduğunu belirten diplomatik kaynaklar, Putin’in
“Türk-Rus konsorsiyumunun ihaleyi kazanmış olması, santralin inşaatına
başlanacak olması bizim için gurur kaynağıdır” açıklamasının, ‘erken’ bir
açıklama olduğuna dikkat çekiyor.

Rusya neler kazandı?
Türkiye ile
Rusya arasında imzalanan anlaşmalar, Gazprom’dan yılda 30 milyar metreküp
doğalgaz satın alan Türkiye’nin diğer enerji alanlarında da Rusya’ya
bağımlılığını artıracak. Türkiye, petrol ve nükleer enerji alanına da Rusya’ya
bağımlı hale gelecek.
Ziyarette görüşülen projelere göre şu sonuçlar ortaya
çıkıyor:
1- Güney Akım Projesi: Rusya, Ukrayna’daki turuncu devrim
sonrasında Avrupa’ya doğalgaz ihracatında ciddi sıkıntılar yaşamaya başlamıştı.
Batı yanlısı Ukrayna iktidarı 2006’dan beri hemen her yıl, Rusya’yla doğalgaz
sorunu yaşadı ve Avrupa’ya gitmesi gereken doğalgazı kendi topraklarında
kullandı. Rusya zaman zaman Ukrayna’yı yola getirmek için doğalgaz hattının
vanalarını kapatıp, alıcılarını da mağdur etmek zorunda kaldı. Rusya’nın batı
hattında Ukrayna, Moldova gibi AB’ye entegre olmaya uğraşan ülkeleri bay pas
etmek için tasarladığı Güney Akım Projesi, Karadeniz’den, Bulgaristan’a uzanan
bir doğalgaz boru hattının inşasını hedefliyor. Sözkonusu hat, uluslararası
sulardan ve Karadenize kıyıdaş ülkelerin ‘münhasır ekonomik bölgelerinden’
geçmek zorunda. Türkiye de bu ülkelerden biri. Putin’in Ankara ziyaretinin Rusya
açısından en önemli ayaklarından biri, Türkiye’nin Rusya’ya münhasır ekonomik
bölgesini kullanması konusunda ‘evet’ demesiydi. Ziyaret sırasında Türkiye’nin
‘evet’ dediği açıklanmasa da Rus tarafı yeşil ışık alındığı imajı yarattı.
2
- Nükleer Santral: Türkiye’nin enerji sorununu uzun vadeli çözmek için
tasarladığı santral, Mersin Akkuyu’da kurulacak. İhaleye sadece Rus-Türk
Ortaklığında Park Teknik (Ciner Grubu) ile AtomstroyExport-JSC (Rus Devlet
Şirketi) konsorsiyumu teklif vermişti. Konsorsiyum teklifinde önce kilovat saati
için 21 cent fiyat vermişti. 15 yıl boyunca kârdan yüzde 10 pay teklifiyle
kilovat saat fiyatı 15 cente çekilmişti. Türk tarafı, rakam yüksek olduğu için
ihale sürecini tamamlamadı. Putin’in Ankara ziyaretinde iki ülkenin Atom
Enerjisi Kurumları arasında imzalanan iki belge, ihale sürecini yeni bir boyuta
taşıdı. Putin, ihaleyi Rus-Türk Konsorsiyumunun kazandığını ve inşaat aşamasına
geçileceğini, rakamın düşürülmesi için çalıştıklarını açıkladı. Başbakan Tayyip
Erdoğan ilgili soruyu yanıtsız bıraksa, Türk tarafı ihale sürecinin bitmediğini
açıklasa da Putin’in bu somut açıklaması, ihale sürecini bağlamış oldu.
3 -
Mavi Akım 2: Rusya ile İsrail, 30 yıllık bir doğalgaz anlaşması imzaladı.
Anlaşmaya göre Rusya İsrail’e başlangıçta 4, maksimum aşamada da 10 milyar
metreküp doğalgaz satacak. İkinci Mavi Akım Projesi işte bu noktada gündeme
geldi. Rusya, sözkonusu hattı Türkiye ile birlikte yapmayı, hat sayesinde Güney
Akım projesiyle rakip Nabucco’ya da dahil olmak istiyor.
4 - Ceyhan’da LNG
Santralı: Aksa ile Gazprom, Ceyhan’da sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) santralı
kurulması konusunda anlaştı. Bu durum, dünya doğalgaz piyasasının yarısından
fazlasını elinde tutan Gazprom’un yeni bir stratejik merkezi daha tutmasını
sağlayacak.
5 - Batı Hattı Sözleşmesi’nin uzatılması ve Tuz Gölü yeraltı
deposu: Türkiye’nin 1996’dan beri Rusya’dan doğalgaz satın aldığı ilk
sözleşmenin süresi 2011’de sona eriyor. Türkiye ve Rusya, bu sözleşmenin
uzatılmasını kararlaştırdı. Rusya, İran, Irak, Azerbaycan ya da Türkmenistan’a
kaptırma ihtimali olan 14 milyar metreküplük sözleşmeyi yenilemiş oldu. Rusya,
ziyarette başka bir güzel haber daha aldı. Yolsuzluk nedeniyle yılan hikâyesine
dönen Tuz Gölü Yeraltı Doğalgaz Deposu Projesi’nin Rus şirketlerce yapılması
gündeme geldi.

Türkiye ne kazandı?
1) Samsun - Ceyhan boru hattı:
Hükümet bu hattın yapım işinin her aşamasını Bakanlar Kurulu kararı ile ihalesiz
birşekilde Çalık Holding’e vermişti. Çalık Holding, hattın bitiş noktası olan
Ceyhan’da petrol rafinerisi yapmak için de EPDK’dan lisans almıştı. Hat
tamamlandığında, Hazar Havsazında ve Rusya’da üretilen Kazak ve Rus petrolü
Samsun’a gemilerle getirilip, boru hattıyla Ceyhan’a taşınacak. Böylece maksimum
kapasitesi 120 milyon ton olan boğazların üzerindeki 150 milyon tonu aşan tanker
yükü de ortadan kalkmış olacak. Boğazlardan geçişin fiziki olarak yavaşlaması,
tankerlerin günlerce boğaz girişinde beklemesi, Rusya’yı kara geçişli boru hattı
projelerine sevketmişti. Bu kapsamda biri Türkiye, diğeri Bulgaristan ve
Yunanistan’dan geçerek Karadeniz’den Ege’ye ulaşan iki boru hattı projesi
gündeme gelmişti. Rusya, son olarak Bulgaristan ve Yunanistan ile
Burgaz-Dedeağaç boru hattı projesi için mutabakat zaptı imzalamıştı. Petrol
ihracatının artıyor olması nedeniyle kara geçişli projelere mecbur olan ve bu
süreci hızlandırmak isteyen Putin, kazanımlarını da dikkate alarak tercihini
Samsun-Ceyhan’dan yana yaptığını açıklamış oldu.
2) Ceyhan Limanı: Türkiye,
doğalgaz ve petrol üreticisi olmadığı halde, uzun vadede bu iki piyasada da
iddialı bir aktör olma hayalini gerçekleştirecek. Yapılacak yeni petrol ve
doğalgaz boru hatları ile petrol/doğalgaz yatakları ile Hindistan’dan İsrail’e,
Yunanistan’dan Almanya’ya kadar bir bölgede yaşayan tüketiciler arasında önemli
bir geçiş noktası olacak Türkiye, rafineri ve terminallerle Ceyhan’da ortaya
çıkacak enerji kampüsü ile de Amsterdam ve New York gibi limanlarla rekabet
edecek hale gelecek.