Süt bitti, yumurta bitti, bal yapılıyor!

Kültür-Sanat /
30/08/2009

İlk ikisi Ege'de geçen 'Yusuf üçlemesi'nin son filmini Rize
Çamlıhemşin'de çeken Semih Kaplanoğlu, 'Çocukluğa dair hatırladığımız her şeyin
içinde doğanın da payı var. Burada müthiş bir doğa olduğu için Çamlıhemşin'i
seçtim' diyor

ERKAN AKTUĞ

KÜNYE
Filmin
adı: Bal
Yönetmen: Semih
Kaplanoğlu
Senaryo: Semih
Kaplanoğlu
Oyuncular: Erdal Beşikçioğlu, Tülen Özen, Bora
Altaş, Alev Uçarer, Ayşe Altay, Kutay Sandıkçı
Görüntü
Yönetmeni: Barış Özbiçer
Sanat Yönetmeni: Naz
Erayda
Yardımcı Yönetmen: Aslı Sağ
Ses:
Mathias Haeb
Yapımcı: Kaplan Film ve Heimatfilm ortak yapımı
(NTV, Eurimages, Filmstiftung NRW ve ZDF Arte desteğiyle)
Yapım
Sorumlusu: Aksel Kamber
Çekimler 15 gün sonra
bitecek.

RİZE - Fırtına Vadisi boyunca tırmanırken ‘Buraya baraj
yapmak isteyenler delirmiş olmalı’ diye geçiriyorum içimden. Trabzon’dan yola
çıktığımızda 26’yı gösteren termometre, yükseldikçe düşüyor, Rize Çamlıhemşin’in
Ayder Yaylası’na çıktığımızda termometre 13’ü gösteriyor. Ağustos ortasında
titriyoruz... Semih Kaplanoğlu, ‘Yumurta’yla başlayıp ‘Süt’le devam ettiği Yusuf
üçlemesinin son filmi ‘Bal’ı işte bu coğrafyada, Çamlıhemşin ve çevresinde
çekiyor...
‘Bal’ın setine ulaşmamız kolay olmuyor. Ayder’e vardığımızda
yönetmen yardımcısı Aslı’yı (Sağ) arıyoruz. Ekip bir ormanlık alanda. Aslı,
telefonu yapım sorumlusu Aksel’e (Kamber) veriyor. Aksel, bulundukları yeri
tarif ediyor: “Yılmaz Kafeterya’yı geçtikten sonra soldaki çayırlık alanda pembe
bir çadır göreceksiniz. O çadırı geçince ormana girin, sonra bir çayırlık alana
gireceksiniz. Yola paralel yürüyün, karşınıza yine orman gelecek. Ormandaki
patikadan yürüdüğünüzde yeniden bir çayırlık alana çıkacaksınız. Etrafınıza
bakın bizi görürsünüz!” Oldu, başka...

Dev gürgenlerin
altında
Çaresiz bekliyoruz... Biraz sonra kafeteryanın sahibi Kamil
(Yılmaz) bey geliyor. Ekibin yanındaymış, bulundukları yeri biliyor. Kamil bey
ve küçük oğlu Onur’un mihmandarlığında ormanlık alandaki zorlu yaya yolculuğun
sonunda ekibin yanına ulaşıyoruz. İki kişinin kulaçlayamayacağı dev gürgen ve
çamların olduğu ormanın içinde iki futbol sahası büyüklüğünde çayırlık bir
alandayız. Arazi hayli eğimli, ayakta durmak zor. Hava bulutlu, yağmur yok ama
çayırlar ıslak. Sabah 05.00’ten beri ormanda çekim yapan ekip hayli yorgun.
Sıcağa/soğuğa/suya dayanıklı traking kıyafeti giymeyen birkaç kişinin
pantolonları dize kadar su içinde.
Yeni sahnenin hazırlıkları yapılırken
Semih Kaplanoğlu’nun yanına yaklaşıyoruz. En çok merak ettiğimiz soruyla
başlıyoruz. İlk iki filmi Ege’de geçen üçlemenin son filmi için neden
Karadeniz’i, Çamlıhemşin’i seçmiş? “Coğrafyanın yerelliğiyle çok ilgilenmiyorum”
diyor Kaplanoğlu, “Ben filmdeki ailenin göçler yaşadığını, bütün aileler gibi
yer değiştirdiğini düşünmedim. O yüzden ailenin kökleri, Yusuf’un çocukluğunun
geçtiği yer olarak burayı tercih etmemin iki sebebi oldu. Birincisi çocukluğa
dair hatırladığımız her şeyin içinde doğanın da bir parça payı var ve burada da
müthiş bir doğa var. İkincisi Türkiye’de kara kovan dedikleri doğal bal en iyi
burada çıkıyor. O serüveni, o eski usul üretim biçimini görmek istedim. Babaya,
bütün bu çocukluğa dair anılar... Sanki hayatın başladığı yer, hani hepimiz için
olması gerektiği düşünülen böyle bir yerde çekmek istedim.”
Semih Kaplanoğlu,
Türkiye’nin değişik bölgelerinde böyle bir yer aramış uzun süre. Toroslar’ı
dolaşmış, Bolu taraflarına, Yedigöller’e bakmış. İzmir’de Ege bölgesinde de
yüksek yerleri gezmiş. “Ama hiçbiri buradaki yoğunluğu ve güzelliği taşımıyordu,
o yüzden burayı seçtim. Çocukluğa dair izler, doğayla içiçe, bu coğrafyada çok
var. Mesela bir ritüel çekmek istedim, çocuğun hatırladığı bir şey... Sis Dağı
(Trabzon, Şalpazarı) şenliklerinde çektim. Filmi orada başlattık” diye anlatıyor
Kaplanoğlu.
Aslında Kaplanoğlu, ‘Bal’ı Artvin’ın Gürcistan sınırındaki
Macahel Vadisi’nde çekmek istemiş. Ama izin çıkmamış. “Valilikten izin istedik,
dediler ki orası askeri güvenlik sahası. Altı ay Genelkurmay’dan izin almaya
çalıştık, ama neden bilmiyorum, izin alamadık. Bu durumu faksla Kültür
Bakanlığı’na da ilettim, sağolsun onlar da cevap verme zahmetinde bulunmadı.”

“Belki de iyi oldu” diyor Kaplanoğlu, “Her olumsuzluk, olumlu bir durum
çıkarıyor. Burayı bulduk, Yusuf’u oynayan Bora’yı (Altaş) bulduk. Bora bizim
için büyük şans oldu. Çok başarılı. Öbür Yusuf’lar Nejat İşler ve Melih
Selçuk’la çok iyi birbirine bağlayacağını düşünüyorum.” Çamlıhemşin’e geldiğinde
Bora’yı bisikletiyle gezerken görmüş. Konuşmuş, fotoğraflarını çekmiş.
“İzmir’den yeni geldiğini öğrendim, tabi bana çok ilginç geldi. Geleli 20 gün
filan olmuş. Filme de denk geldi. Bu tür bağlantılar, göçerlik hep var hayatta.
O yüzden ‘Bal’ı burada çekmek için hiç tereddüt yaşamadım açıkçası. Ayrıca
Çamlıhemşinliler, bize çok misafirperver davranıyor. Özellikle Çamlıhemşin
Belediye Başkanı İdris Melek. O da mesela uzun bir süre İzmir’de yaşamış ve yeni
dönmüş, çocukluğu burada geçmiş,” diye anlatıyor Kaplanoğlu.
Şimdi,
çekilecek sahne için hazırlıklar tamam. Yusuf ve babasının (Erdal Beşikçioğlu)
ormanda yemek sahnesi... ‘Köprü’ dizisi ve ‘Vali’ filminin valisi Erdal
Beşikçioğlu, bu kez eskimiş deri ceketi, başında beresiyle bir köylüye dönüşmüş.
Katırını bir ağaca bağlamış, başka bir ağaca sırtını vermiş heybesinden
çıkardığı ekmeği yiyor. Hayli yorgun bir hali var. Karşısında elinde ağaç
dalından yapılmış okuyla Yusuf oturuyor. Yusuf, “Peygamber çiçekleri de açmış
mıdır baba?” diye soruyor. Babası “Tabi açmıştır” diyor, “Belki bir iki tane
görürüz ormanda.” Sahne tek seferde çekiliyor, üstelik provasız. Kaplanoğlu,
öyle bir yerde çekiyor ki sahneyi, arka planda muhteşem bir manzara var,
dalların arasından Fırtına Vadisi kartpostallarındaki o meşhur şelale görülüyor.
Ama kamera orayı görüyor mu ondan emin değilim.
Sahne biter bitmez küçük
Bora, hemen oyuna başlıyor. Arkadaşı Onur’la ok atıyorlar. Hiçbir şey umrunda
değil. “Sevdin mi bu oyunculuk işini?” diye soruyorum, dikkatini okundan
ayırmadan “Çok sevdim” diyor ve oyuna devam ediyor. Bora’nın babası da sette
oğluna eşlik ediyor.

‘Bence tutacak bu film’
Sonra
bir sahne daha çekiliyor, ormanda yürüme sahnesi... Bu kez prova alınıyor. Sahne
çekiliyor, yine tek seferde... Bora, yönetmenine ‘Güzel oldu mu?’ diye soruyor,
yönetmeninden ‘Güzel oldu’ cevabını alınca yine oyuna dalıyor. Bu arada
mihmandarımız Kamil bey, “Yahu katır da hiç huysuzluk yapmıyor, sanki film için
yetiştirilmiş” diyor ve ekliyor: “Bence bu film tutacak. Ben duygulanıyorum
izlerken... Erdal bey katırıyla mahzun mahzun gidiyor, çocuk da arkasından
filan...”
Yusuf’un tek başına olduğu sahne hazırlanırken Erdal Beşikçioğlu da
ormanda kendisine oturacak düz bir yer arıyor. Kovanlardan oturak yapıyor
kendine. Yanına ilişiyoruz. “Partnerin doğa olunca şartlar da ona göre
şekilleniyor” diyor, “Arılar var, tavuklar var, şahin var, katır var, onlarla
beraber oynuyoruz işte.” Beşikçioğlu, küçük Bora’nın ise 10 numara olduğunu
söylüyor. Bazen Bora’yla koyu sohbetlerini yakalayınca Semih Kaplanoğlu’nun
çaktırmadan kamerayı açtığını anlatıyor. Bu arada sanat yönetmeni Naz
Erayda’dan, Erdal beyin giydiği deri çeketin ‘Yumurta’da Nejat İşler’in giydiği
ceket olduğunu öğreniyorum. İşte devamlılık diye buna derler.
Yusuf’un
sahnesi bitince Semih Kaplanoğlu ‘paydos’ veriyor. “Orman çarptı herhalde”
diyor, “Leyla gibiyim.”
Malzemeler toplanıyor, inişe geçiyoruz... (Bu arada
ekibin çöplerinden sorumlu biri de var sette, tek bir çöp bırakılmıyor ormanda.)
Tam ana yola çıkacakken Semih bey, indiğimiz patikayı kastederek “Burası çok
güzel, burada da bir sahne alalım” diye sesleniyor asistanı Aslı’ya. Ekip
yeniden toplanıyor. Kara bulutların arasından güneş belirince bu sefer güneşin
yeniden buluta girmesi bekleniyor. Neyse ki güneş fazla rol çalmıyor ve çok
beklemeden sahne çekiliyor. Vakit ikindiye yaklaşıyor. Bu kez gerçekten
paydos.
Mola yerine doğru yürürken Kaplanoğlu, Erdal Beşikçioğlu olsun, Tülin
Özen olsun, Bora olsun bütün oyuncularının filme çok büyük katkı sağladığını
anlatıyor. Kaplanoğlu’na ‘Yumurta’ ve ‘Süt’ün ruh olarak birbirine çok
benzediğini, ‘Bal’ın nasıl bir hissiyatta olacağını soruyorum. “Bilmem, bu da
aynı olur herhalde” diyor, biraz düşündükten sonra, “Çocukluğun getirdiği bir
nahiflik olabilir bunda. Çocuğun hayatla karşılaşması, hayatı anlaması ya da
yanlış anlaması, umutları, rüyaları, korkuları, duyguların öğrenilmesi hepsi bir
arada” diye ekliyor.
Hala çok soğuk. Hemen yola koyuluyoruz. Otomobilin
termometresi yavay yavaş yükseliyor. Fırtına Vadisi boyunca inerken ‘Buraya
baraj yapmak isteyenler delirmiş olmalı’ diye geçiriyorum
içimden...