RTÜK Başkanı: Herkesin milli manevi değeri aynı değil ki!

Kültür-Sanat /
22/11/2009

RTÜK Başkanı Prof. Davut Dursun, sansür kurulu olmadıklarını
söyledi dizilerle ilgili eleştirileri yanıtladı: “Bu toplum öpüşmeyi bilmeyen
bir toplum değil. Herkes Aşk-I Memnu'dan şikayetçi ama finaldeki öpüşme sahnesi
reyting zirvesi yapıyor”

İSTANBUL - Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) Başkanı Prof. Dr. Davut
Dursun, son yıllarda artan şiddet olaylarının arka planında televizyonların
olduğunu düşündüğünü belirterek, "Televizyonlardaki dizilerde, filmlerde şiddet
bir tür problem çözme yöntemi olarak algılanıyor" dedi.
Dursun, Tüketiciler
Birliğinin Fatih Belediyesi Topkapı Sosyal Tesisleri’nde düzenlenen
toplantısında yaptığı konuşmada, küreselleşmeyle birlikte kapalı ekonomilerin
sona erdiğini, modern toplumların en önemli sektör alanlarından birinin
yayıncılık olduğunu, özellikle televizyon ve radyo yayıncılığının sektör olarak
çok hızlı geliştiğini ifade etti.
Türk toplumunun hemen hemen yüzde 50’sinin
evinde 2, üçte birinin evinde 3, yüzde yirmilere varan oranda 4 ve daha fazla
televizyon bulunduğunu anlatan Dursun, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Televizyonun insan davranışları üzerindeki etkisi çok tartışmalı bir konu.
Bazı kesimler bunu biraz daha abartıyor, bazı kesimler çok etkili olmadığını
iddia ediyor. Elimizde bir takım araştırmalar var. Belli konularda televizyonun
çok etkili olduğunu biliyoruz. Siyasal konularda çok etkili olduğunu
düşünmüyorum ama toplumsal davranışların oluşması noktasında belli bir zaman
periyotunu dikkate alarak baktığımızda televizyonun son derece sinsi bir etkiye
sahip olduğunu düşünüyorum. Son yıllarda artan şiddet kullanımının arka planında
televizyonların olduğunu düşünüyorum. Televizyonlardaki dizilerde, filmlerde
şiddet bir tür problem çözme yöntemi olarak algılanıyor."

-"OLAĞANÜSTÜ ŞEYLERİ SIRADANLAŞTIRIYORUZ"-

Çocukların
duyarsızlaşmasının arkasındaki nedenin de yine televizyonlar olduğunu ifade eden
Dursun, "Çünkü olağanüstü şeyleri çocuklarımız ve kendimiz izleye izleye, o tür
şeyleri sıradanlaştırıyoruz. Hayatımızın bir parçası haline geliyor ve ona karşı
duyarsızlık gösteriyoruz" diye konuştu.
Henüz hukuki ehliyetini kazanmamış,
gelişme çağında olan çocukların televizyonun olumsuz etkisinden kurtarılması
konusunda diğer ülkelerin son derece duyarlı ve ciddi bir çaba içinde olduğunu
dile getiren Dursun, şunları kaydetti:
"Bununla ilgili buldukları en pratik
yöntemlerden biri çocukların gelişimini, olumsuz etkileyebilme niteliğine haiz
olan dizi, haber, film gibi şeylerin çocukların ekran başında olduğu dönemlerde
yayımlanmaması ilkesini getirmiş bulunuyorlar. Bizim yasamızda da bu nitelikteki
çocukları olumsuz etkileme potansiyeli olan türdeki programların çocukların
izleyebileceği saatlerde yayımlanmaması şartı var. Bunları uygulamada, 23.00’dan
sonra bu tür programlar yayımlanabilir diyoruz. İkinci önlem, Medya Okur
Yazarlığı diye yeni bir ders, ilköğretim okullarında seçmeli ders olarak
konulmuş bulunuyor. Bu da çocuklarımızın televizyon izlerken, televizyonda
gördüklerinin bir kurgu olduğunu, önceden bilinç sahibi kişiler olarak
izlemesine hazırlanması gerektiğini düşünen bir sistem."
Dursun, Avrupa
Birliği ülkelerinde de uygulanan Koruyucu Sembol Sistemi’nin Türkiye’ye adapte
edildiğini belirterek, bu sistemdeki amaçlarının bir program başlarken, o
programın içeriği hakkında izleyiciyi bilgilendirmek olduğunu vurguladı.
Bu
sistemin olumlu neticeler veren önemli bir sistem olduğunu anlatan Dursun,
"Şimdi yaptığımız yasa çalışmasında bu sembol sisteminin program boyunca
televizyon ekranının üst tarafında durmasını sağlayabilirsek, yararlı olabilir
diye düşünüyorum" dedi.

-"RTÜK, BİR SANSÜR HEYETİ DEĞİLDİR"-

Doğrudan yayın kuruluşlarına "Şu tür programlar yapın" gibi bir şey
söylemelerinin söz konusu olmadığını dile getiren Dursun, şunları söyledi:

"RTÜK, bir sansür heyeti değildir. Biz herhangi bir programı yayından
kaldıramayız, herhangi bir programı yayınlama konusunda yayıncıları da
zorlayamayız. Dolayısıyla, yayınlanmış olan bir program hakkında, o programın
yayın ilkelerine uygun olup olmadığını değerlendirebiliriz. Eğer yasa koyucunun
belirlemiş olduğu yayın ilkelerine uygunsuzluk söz konusuysa, ilgili yayın
kuruluşunu kendi sistematiğimiz içinde uyarırız. Programı durdururuz, para
cezası veririz veya daha arttırılmış para cezası veririz veya lisansını iptal
ederiz."
Dursun, yayınlanma öncesinde herhangi bir müeyyide uygulamalarının
söz konusu olamayacağını ifade etti.

-TELEVİZYONLARDA YAYINLANAN
DİZİ VE FİLMLER-

Dursun, televizyonlardaki dizilerde ve filmlerde
yaşanan ve bir kurgusal olarak izleyicinin önüne konulan aile sahnelerinin,
cinsler arası ilişkilerin, herkesin rahatlıkla paylaşabileceği şeyler olmadığını
söyledi.
"Dizi, bir kurgudur, gerçek değildir. Bizim izleyicinin en çok
yanıldığı ve değerlendirmede de biraz yanlış yaptığı, biz dizileri, filmleri
gerçek hayatın tıpatıp aynısı gibi görüyoruz. Oysaki bunların gerçekle ilgisi
yok" diyen Dursun, sözlerini şöyle sürdürdü:
"Yapımcı ister istemez meseleye
şöyle bakıyor; (Ne yaparsam daha çok izlenir?) Tüketici olarak elimize uzaktan
kumanda cihazını alıyoruz, istediğimizi zaplıyoruz, herhangi bir para ödemeden
önümüze sürülmüş olan programlar içinde istediğimizi tercih ediyoruz.
Türkiye’nin aslında en önemli sorunu, bu kadar çok televizyon yayınının bedava
olmasıdır. Biz evimizde oturuyoruz koltuğumuzda diyoruz ki; (Bu iyi değil. Bu
ahlakı dejenere ediyor. Bunu istemeyiz). Hem bedava istiyoruz hem de istediğimiz
gibi istiyoruz.
Yayıncı ne yapıyor, reyting alabilmek için izleyiciye hoş
gelecek, izleyiciyi gıdıklayacak, kendisini tercih edecek türde yayın yapıyor.
Kurtlar Vadisi, Türkiye’de en çok izlenen dizi. Şimdi konuşsak, Kurtlar Vadisi
ile ilgili birçok şikayeti dile getireceğiz. Madem hepimiz şikayet ediyoruz,
peki bunu kim izliyor? Hem şikayet ediyoruz hem de izliyoruz. Çünkü
maceraperestlik hoşumuza gidiyor."

-"BU TOPLUM ÖPÜŞMEYİ BİLMEYEN BİR
TOPLUM DEĞİL Kİ"-

Dursun, "Aşk-ı Memnu... Hepiniz şikayetçisiniz değil
mi? Ama Aşk-ı Memnu’nun final sahnesindeki öpüşme sahnesi neden Türkiye’de
reyting zirvesi yaptı? Bu toplum öpüşmeyi bilmeyen bir toplum değil ki. Ama
ekranda gördüğü öpüşmeyi en çok izliyor. O zaman yayıncı ne yapıyor. En çok
izlenmek için para kazanmak için en çok izlenen şeyleri yapmak zorunda kalıyor.
Burada elbette ahlaki ilkeler de zorlanıyor" diye konuştu.
"Buna engel
olunacaksa elimizdeki kumandayla, Medya Okur Yazarlığı’yla, Koruyucu Sembol
Sistemi’yle engel olacağız" diyen Dursun, hiçbir kanun koyucunun televizyon
yayıncısına, "Bunu yaparsan televizyonunun şartelini indiririm" diyemeyeceğini
söyledi.
Bu durumun sanıldığı kadar kolay olmadığını ifade eden Dursun,
"Tamamen katılıyorum. Ahlaki ilkeleri zorluyor. Burada ciddi bir problemimiz
var. Yasa koyucu diyor ki, (Toplumun milli ve manevi değerlerine aykırı yayın
yapılamaz). Şu toplumun milli ve manevi değerleriyle Etiler’de oturanların milli
ve manevi değerleri aynı mı?"
RTÜK’te 9 üyenin bulunduğunu, zaman zaman
kendi aralarında bir takım raporları görüşürken kendisinin "Böyle bir klip
olmamalı, bu kötü örnektir" dediğini, diğer bir üyenin ise bunu çağdaş bulduğunu
anlatan Dursun, "9 kişi bir ahlaki ilke üzerinde uzlaşamıyoruz. Bütün toplumun
ortak ahlaki ilkesini nasıl bulacağız" dedi.
Sihirli diziler konusunun da
ciddi bir problem olduğuna dikkati çeken Dursun, "Harry Potter, Türkiye’de en
çok izlenen filmlerden biri. O da bir sihirli film değil mi? Sihirli diziler
çocukları bir bakıma gerçek hayatın dışında bir dünyaya taşıyor. Çocuklarımıza
anlattığımız masalların gerçek hayatla ilgisi var mı? Keloğlan masalının gerçek
hayatla ilgisi var mı? Ama zararı yok. Bunları yasaklama şansı yok. Neye
dayanarak yasaklayacaksınız?" şeklinde konuştu.

-ÇOCUKLARIN
EKRANLARDA YER ALMASI-

Çocukların ekranlarda yer alması konusunda uzun
süre tartıştıklarını ancak bir çözüm yolu bulamadıklarını anlatan Dursun, kanun
koyucunun, "çocukların bir özne olarak programlarda kullanılması"na ilişkin
herhangi bir düzenleme yapmadığını söyledi.
Türkiye’nin de taraf olduğu
Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi’nde çocukların istismar
edilemeyeceğine ilişkin düzenlemelerin yer aldığını belirten Dursun, "Acaba bu
sözleşmeyi temel alarak bir düzenleme yapabilir miyiz? O zaman ne olacak?
Çocuklar erkana çıkamayacak, herhangi bir dizide rol alamayacak. O zaman 18 yaş
altındaki kitleler televizyonda görünmeyecek. Böyle bir hayat olabilir mi?" diye
konuştu.
Dursun, "Çocukların bu tür programlarda bir özne olarak
kullanılmasının bir tür istismar anlamına gelebileceğini ve yorumlanması
gerektiğini düşünüyorum" dedi.

-MÜSTEHCEN YAYINLAR-

Kanun
koyucunun müstehcen yayın yapılamayacağını belirttiğini ifade eden Dursun,
şunları kaydetti:
"Müstehcen yayın dediğimiz şey ne? Müstehcenlik nedeniyle
birçok yayın kuruluşuna ceza uyguladık. Ceza hukukunda da müstehcenlik yasak bir
eylemdir ama bizim hukuk otoritelerimiz müstehcenlik konusunu toplumun anladığı
kadar dar anlamıyor. Yani biz hoşumuza gitmeyen her türlü görüntüyü müstehcen
görüyoruz. Oysaki Yargıtay’ın içtihatları var, mahkemelerin kararları var.
Müstehcenlik biraz daha geniş yorumlanıyor. O nedenle müstehcenlik konusu ciddi
bir problem olmaya devam ediyor. Avrupa mahkemeleri, Amerika Federal Mahkemesi
farklı düşünüyor. Müstehcenlik öyle sanıldığı kadar altından kolay
kalkılabilecek bir sorun değil."
Dursun, "Alo RTÜK 178" telefon hattına
günde ortalama bine yakın şikayetin geldiğini, bu şikayetleri
değerlendirdiklerini, izleyici temsilcilerine aktardıklarını, gerekli durumlarda
rapor düzenleyerek ceza verdiklerini söyledi.

-İNTERNET MEDYASI-

Dursun, bazı ülkelerde internetin RTÜK benzeri kuruluşların bünyesine
verildiğini, fakat Türkiye’de internet konusunun Bilgi Teknolojileri ve İletişim
Kurumu’nun bünyesinde yer aldığını ifade etti.
RTÜK olarak internetin
yayıncılık boyutuyla ilgilendiklerini, bu bakımdan Türkiye’de bir yetki
karmaşasının yaşandığını dile getiren Dursun, "İki üç kurum arasında yetki
dağıtılmış olduğundan dolayı, internet konusunda bir karmaşa var. Bu karmaşanın
giderilebilmesi için kişisel kanaatim, RTÜK’ün yetki alanına verilmesi gerekir
internet konusunun. Çünkü internet, veri akışının ötesinde bir yayıncılık
teknolojisine dönüşüyor" diye konuştu. (aa)