Tarihi hamamlar pazara çıktı!

Türkiye /
08/01/2010

İstanbul'un en eski hamamı olarak bilinen Balat Çavuş Hamamı
ile Mimar Sinan'ın yaptığı Zeyrek Çinili Hamamı satışa çıkarıldı

İstanbul’un en eski hamamı olarak bilinen Balat Çavuş Hamamı ile Barbaros
Hayrettin Paşa tarafından Mimar Sinan’a yaptırılan Zeyrek Çinili Hamamı, yeni
kuşak sahiplerinin işletme güçlükleri çekmeleri ve hamam kültürünün gitgide yok
olması nedeniyle satışa  çıkarıldı.

Kaptanı Derya Barbaros
Hayrettin Paşa Vakfınca, Beşiktaş’taki medrese ve türbeye akar olarak
yaptırılan, bulunduğu semtten dolayı Zeyrek Çinili Hamamı olarak anılan hamam,
1833 yangınından sonra satılarak, şahıs malı haline gelmiş.

Osmanlı
üslubundaki hamamların en önemlilerinden olan yapı, kadınlar ve erkekler bölümü
olarak çifte hamam şeklinde tasarlandı. Dikdörtgen planlı soğukluğun ortasında
mermerden fıskiyeli bir havuz bulunan hamamın son sahibi ise Çetin Karatün oldu.

Karatün’ün uzun yıllar işlettiği ve ölümünün ardından kiracılar
tarafından çalıştırılan hamam, yıllar içinde hamam kültürünün gitgide yok
olmasının da etkisiyle geçen yıl kapatıldı.

Ferzan Özpetek’in "Hamam"
filminin çekiminin de yapıldığı Zeyrek Çinili Hamamı’nın üçüncü kuşak
sahiplerinden Gökhan Karatün, hamamın tarihinin korunduğuna işaret ederek,
turizme kazandırılmasını istediklerini dile getirdi.

"Üçüncü jenerasyon
olarak bu işlere yatkın olmadığımız için aile olarak satmaya karar verdik" diyen
Karatün, dedesinin sahibi olduğu hamamla babası da başka işlerle uğraştığı için
ilgilenen olmadığını ve artık satılmasını istediklerini söyledi.

Aile
üyelerinden Uğur Akkuş da hamamın satın alındığında otel, restoran, müze ya da
hamam olarak kullanılabileceğine işaret ederek, fiyatı konusunda ise belli bir
rakam belirlemediklerini ve tekliflere açık olduklarını kaydetti.

Balat Çavuş Hamamı

İstanbul’un en eski hamamı
olarak da bilinen 2. Beyazıt ya da Fatih Sultan Mehmet döneminde yapıldığı
sanılan Balat Çavuş Hamamı, yüksek pencereli dikdörtgen yapısı, mermer döşeli
içi, içinde bulunan havuz şeklindeki kurnası dikkat çekiyor. Hamam, kadınlar ve
erkekler kısmı olarak iki bölümden oluşuyor.

Balat Çavuş Hamamı’nın
hissedarlarından Salih Akarı, hamamın dededen kalma bir mülk olduğunu ve
vefatlarının ardından da işletmesini kiracılarla devam ettirdiklerini ifade
ederek, "Maddi olanaksızlıklar ve restorasyonu zor olduğu için satmaya karar
verdik" diye konuştu.

Akarı, aile olarak hamamı 1.5 milyon dolar bedelle
satmak istediklerini de belirterek, buranın nasıl değerlendirilmesi gerektiğine
ilişkin ise hamam olarak da turistlere yönelik de kullanılabileceğini söyledi.

Hamam kültürü
Anadolu kültürünün önemli bir parçası
olan hamam kültürü, Sümerlerle ortaya çıkmış, ardından tarihte adı geçen hemen
her medeniyetin kültürel bir parçası olmuş.

Türk hamamı ise Türk banyo
geleneğinin, 15. yüzyılın ikinci yarısında Anadolu’nun hamam kültürüyle
birleşiminden ortaya çıkan bir yapıdır. Bu tarihten başlayarak ülkenin dört bir
yanında hamamlar inşa edildi. 17. yüzyılda sadece İstanbul’da yaklaşık 15 bin
hamam olduğu biliniyor. O devirde insanlar, "gelin", "güvey’, "adak" ve "sünnet
hamamı" ya da "hamamda kız beğenme" gibi gerekçelerle de hamama giderlerdi.

Hamamlar, kapalı Osmanlı toplumunda zevk ve eğlencenin her çeşidinin
yaşandığı mekanlardı. Erkek ve kadın hamamının ayrı olmadığı tek hamamlarda,
çoğunlukla gündüzler kadınlara ayrılırken, erkekler ise sabah erken saatlerde ya
da gece yıkanırdı.

Türk kültürünün önemli bir parçası olan hamam
sefasını yaşamak isteyenler için özellikle İstanbul’da Osmanlı mimarisinin
izlerini taşıyan hamamlar yerli ve yabancı turistlerin rağbet ettiği mekanlar
arasında yer alıyor.

Türk hamamı başlıca üç bölümden oluşuyor:

Soyunma yerleri: Geniş bir sofa ve bunun çevresinde bölmeli sekiler
bulunur. Yıkanan kimseler bu sekilerde uzanıp dinlenirler.

Yıkanma
yerleri: Soğukluktan geçilerek girilir. Burası da bazı bölümlere ayrılır. "Kurna
başı" denilen herkesin teker teker yıkandığı yer; "halvet" adı verilen kapalı ve
yalnız başına yıkanma hücreleri; bir de üzerine uzanıp ter dökülen "göbek taşı".
Göbek taşı, hamamın mermer kaplı zemininden daha yüksek yapılmıştır ve çeşitli
geometrik şekillerde olabilir.

Isıtma yeri (külhan): Hamamın altında
ateş yanan yerdir. Alev ve duman, mermer zeminin altındaki özel yollardan duvar
içlerinden geçer "tüteklik" adı verilen bacadan çıkar.

Türk hamamına
özgü terimler ise külhan (hamamların ısıtıldığı kapalı ve geniş ocak), sıcak
halvet (külhanın üstü), soğuk halvet (külhana uzak olan yer), natır (müşteriyi
yıkayıp keseleyen kadın çalışan), tellak (müşterileri yıkayıp keseleyen erkek
çalışan), peştemal (örtünmek için kullanılan ince dokuma) ve takunya (hamam
terliği).(aa)