Sokakta Bedrettin'ler neden bitmez?

Türkiye /
15/01/2010

'Çocuk çalıştıran dört köy var. Çocukların geliri ayda 4-5 bin
TL'yi buluyor. Aile bu geliri bırakır mı? İstanbul'da üç ekip sokaktan çocuk
toplamaya çalışıyor'

SERKAN OCAK

İSTANBUL - Mendil satarken başka çocuklar
tarafından dövülen beş yaşındaki Bedrettin yaşadıklarının medyaya yansıması
sayesinde şimdilik sokaklardan kurtuldu. Ancak Sosyal Hizmetler Çocuk Esirgeme
Kurumu’ndan (SHÇEK) bir uzman sosyoloğun anlattıkları, Türkiye sokaklarındaki
Bedrettin dramlarının kolay kolay sona ermeyeceğini ortaya koydu: “Çocuğun
kazanması gereken bir para var. Bunu kazanamazsa sorun çıkıyor. Ortadaki rant
binlerce dolar. Devletin aileye verdiği destek ise 700 lira. Aileler yardım
alacağına, çocuğu çalıştırıyor. SHÇEK’de uzmanlar taşeron olarak çalışıyor.
Onlar tam konuya odaklanmışken başka yere gönderiliyorlar.”
İsteği üzerine
kimliğini gizlediğimiz sosyolog, sokak çocukları sorununun boyutlarını Radikal’e
şöyle özetledi:

DİLENCİ ÇOCUKLARIN KÖYLERİ BELLİ: İstanbul’a dilendirmek
için getirilen çocukların yerleri belli. Adana’da iki, Konya ve İzmit’te birer
köy var. Sürekli aynı aileler geliyor. Kendi aralarında yılı paylaşıyorlar. Altı
ay bir grup, diğer altı ay öteki grup geliyor. Geride kalanlar köydeki işleri
yapıyor. İstanbul’a gelen grup geride kalanların çocuklarını da mutlaka
getiriyor. Dilenciliği organize ediyor. İstanbul ailelere göre paylaşılmış
durumda. Her yıl aynı sistem dönüyor. İstanbul’da kaldıkları yer de genelde
Topkapı Suriçi. Ancak çalıştıkları bölgelerde çadırlarda da kalabiliyorlar.
Yazın sayıları artıyor. Örneğin temmuz ayında bir günde 250 çocuk sokaktan
toplanıyor. Bir tek Adana’yı düzeltsinler, her yer düzelir. Bir daha İstanbul’a
gelmezler.
ÇOCUKLARI AİLELERİ ÇALIŞTIRIYOR: İstanbul’da Avrupa yakasında
iki, Anadolu yakasında da bir ekip tüm İstanbul’u geziyor. 24 saat sokakta çocuk
aranıyor. Bu ekiplerin yalnız birinde polis var, diğerlerinde sadece bir memur
bulunuyor. Çocuk ya ikna edilerek, ya da zorla alınıyor. Çocuklar çocuk şubesine
gönderiliyor. Aileleri aranıyor. Gelip çocuklarını alıyor. Aile üç kez
uyarılıyor, tekrar ederse üç kez de Kabahatler Kanunu’na göre ceza kesiliyor.
Sonrasında da suç duyurusunda bulunuluyor. Mahkeme ya aileye maaş bağlanmasına
ya da çocuğun korunmasına karar veriyor. Çalışan çocukların yüzde 99’u aileleri
tarafından biliniyor. Yani aile çalıştırıyor. Bazen kaçırılan çocuklar denk
geliyor.
LEVENT’TE 100 TL: Sokak çocuğunun kazandığı para, çalıştığı yere
göre değişiyor. Levent’te, Sultanahmet’te mendil satan günde 100 TL
kazanabiliyor. Ramazanda günde 250 TL kazanan çocuklar var. Ayda 4 bin, 5 bin TL
kazananlar var. Devlet aileye en fazla 700 TL maaş veriyor. 5 bin TL kazanmak
varken aile bunu neden istesin? Çocuk çalışmaya devam ediyor. Bir mendile 100 TL
veren insanları tanıyorum. Çocuklara para verenler, onları sokağa mahkûm ediyor.
Sokakta çalışan çocuklar ilk altı ayda büyük oranda okullarını bırakıyor. İkinci
yıl bırakanların oranı ise yüzde 80.
FON ALAN SİVİL TOPLUM ÖRGÜTLERİ
NEREDE?: Sivil toplum örgütlerinin birçoğunun sadece yazılarını görüyorum,
onları sokaklarda görmüyorum. Ama bu kuruluşların çoğu bizden istatistik
isteyip, Avrupa’dan fon alıyor. İyi niyetli çalışanlar da var. Ama bu kamusal
bir sorun. Bu sorunu kamunun kendisi çözebilir.

Altı ayda bir farklı
görev
TANIM SORUNU VAR: En önemli sorun çocukların tanımlanmaması. Sokakta
yaşayan, bizim tinerci diye tabir ettiğimiz çocuklar. Bunlar aileleriyle
bağlarını koparmış, kendi grubunu oluşturmuş, her ihtiyaçlarını kendileri
karşılayan sokakta yaşayan çocuklar. İkinci grup sokakta yaşamaya aday çocuklar.
Aileleriyle ilişkilerini asgari devam ettiren ama çoğunlukla sokakta yaşamayı
tercih eden çocuklar. Üçüncüsü de sokakta çalışan çocuklar. Onlar da sokakta
yaşamaya aday. Sokakta yaşayan her çocuğun mutlaka bir sokakta çalışma öyküsü
var. Çocuklara sokakta yaşamaya başlayınca mutlaka müdahale edilmeli.

BU
HİZMET ÖZELLEŞTİRİLEMEZ: Türkiye’nin sokak çocuklarıyla ilgili hizmet modeli beş
yıldır uygulanıyor. Bu hizmet devletin asli görevlerinden biri olarak
tanımlanmadığı için belli noktalarda tıkanıklık yaşanıyor. Çünkü biz taşeron
olarak çalışıyoruz. Altı ayda bir işten çıkarılma ihtimaliyle karşı karşıyayız.
Onun dışında yasal engeller var. Yanımızda devletin memuru olmadan sokaktan
çocuk topluyoruz. Kimi zaman darp ediliyoruz. Kurum bizi tek başımıza bırakıyor.
Çocuklar bir psikoloğa alışıyor. İkisi de birbirini tanıyor. Sonra psikolog
gidiyor. Yeni birine alışmaya çalışıyor. Uzmanın görev yeri altı ayda bir
değişiyor.
Öğretmen de, sosyolog da, psikolog da, diğer uzmanlar da böyle
çalışıyor. Taşeron olarak çalıştırılanların sigortası yapılmıyor, maaşları
ödenmiyor, altı ay sonra ne olacağı belirsiz.