Alevi Çalıştayı raporu Erdoğan'a sunuldu

Türkiye /
07/02/2010

Alevi ve Bektaşilerin belli başlı taleplerini, demokrasi ve
insan hakları temelinde ele alıp değerlendirme amacıyla düzenlenen Alevi
Çalıştaylarının ardından hazırlanan rapor, Başbakan Recep Tayyip Erdoğan'a
sunuldu.

İlki4 Haziran’da sonuncusu ise 30 Ocak 2010’da gerçekleştirilen çalıştaylara
yaklaşık 400 kişi katılırken, katılımcıların büyük çoğunluğunu Aleviler
oluşturdu.

Çalıştaylarla kamuoyunun Alevilik hakkındaki belli başlı
değerlendirmelerinin, Alevilerin temel sorunlarının ve çözüm önerilerinin
öğrenilmesi, açılım bağlamında kamuoyunda oluşabilecek reflekslerin tespit
edilmesi, birlik, beraberlik ve kardeşliğin önündeki engellerin belirlenmesi,
bir yol haritası için gerekli bilgi akışının sağlanması hedeflendi.

Çalıştayların sonunda hazırlanan ön raporda, çalıştay sürecinde, "Ulusal
ve uluslararası alanlarda yer bulan ve yer yer sert sayılabilecek çıkışlarla da
takviye edilen söylemlerin, soğukkanlı bir şekilde ele alınması için konunun
belli başlı taraflarının kademeli olarak bir araya getirildiği belirtildi.

Akademisyenler, ilahiyatçılar, sivil toplum kuruluşları, medya ve
siyaset alanlarından çoğunluğunu Alevilerin oluşturduğu 43 kişinin katıldığı
değerlendirme oturumunda, "Alevilik: Çerçevelendirme Sorunları, Kimlik ve Beyan
Sorunları, Anayasal ve Hukuksal Sınırlar, Diyanet İşleri Başkanlığı, Zorunlu Din
Dersleri, Madımak Oteli’nin Düzenlenmesi, İnanç Rehberleri (Dedelik),
Cemevlerinin Statüsü"nün tartışıldığı hatırlatılan raporda, birçok konuda
Alevi-Bektaşi katılımcılar arasında da görüş ayrılıklarının bulunduğunun
gözlemlendiği ifade edildi.

Aleviliğin içeriği ve tanımlanması
konusundaki hassasiyetin, genellikle devletin Aleviliğe bir çerçeve çizeceğinden
duyulan kaygılardan kaynaklandığının anlaşıldığı belirtilen raporda, ilk
oturumlarda tepki gösterilen başlığın, ilerleyen süreçte soğukkanlı şekilde ele
alındığı, Aleviliğin İslam üst başlığı altında "Hak-Muhammed-Ali" kavramları
etrafında oluşan bir inanç ve erkan yolu olduğu konusunda tam bir uzlaşma
sağlandığı vurgulandı.

"Diyanet sivil yapıya kavuşsun"

Yaygın Alevi söyleminin, Diyanet İşleri Başkanlığının meşruiyetine
eleştirel baktığı ve uzun vadede tutarlı bir laikliğin icrası açısından
Diyanet’in lağvedilmesini savunduğu belirtilen raporda, çalıştay sonucunda bu
beklentinin, Başkanlığın mevcut koşullardaki pozisyonu da ele alınarak, rasyonel
olmadığı konusunda taraflar arasında mutabakat sağlandığına dikkat çekildi.

Çalıştayda, Başkanlığın lağvedilmesini isteyenlerin bile, bugünden
yarına bunun çok da mümkün olamayacağını, ancak Başkanlığın daha sivil bir
yapıya kavuşturulması gerektiğini ifade ettikleri kaydedildi.

Katılımcılar, Diyanet’in İslam’ın tüm yorumlarını da içine alacak
şekilde orta ve uzun vadede özerk bir yapıya kavuşması gerektiğini belirtirken,
ileride dini vergi uygulamasının başlatılmasının da türlü inanç ve din
örgütlenmeler arasındaki barışı arttıracağı vurgulandı.

"Zorunluluk ifadesi rahatsızlık yaratıyor"
Din
Kültürü ve Ahlak Bilgisi derslerinin zorunlu olmaktan çıkarılmasının
derinlemesine müzakere edildiği bildirilen raporda, dinler, mezhepler ve
inançlar üstü bir din öğretimine tüm vatandaşların ihtiyacı olduğunun teyit
edildiği belirtildi.

Bununla birlikte "zorunluluk" ifadesinin Aleviler
arasında siyasi ve kültürel nedenlerle açık bir rahatsızlık yarattığı yönündeki
görüş de raporda yer aldı.

Katılımcılar, ders müfredatının tüm toplum
kesimlerince kabul görecek bir üst dille ve tarafları rencide etmeyecek
perspektifle hazırlanmasına duyulan ihtiyaç konusunda görüş birliğine varırken,
isteğe bağlı din eğitiminin de ilgili grupların üzerinde mutabık kaldıkları bir
müfredatla gerçekleştirebileceklerini müzakere etti.

Raporda, şöyle
denildi:

"Bu durumda Alevi ve Sünni vatandaşlarımız kendi inanç ve
ritüellerini eğitim esaslı olarak devletten alma olanağı bulabileceklerdir.
Zorunlu din dersleri gerekli düzenlemelerini yeniden yapmış ilahiyat fakültesi
ya da Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmenliği mezunu öğretmenler tarafından
verilecektir. Ancak Alevilerin isteğe bağlı derslerden yararlanabilmeleri için
de mutlaka Alevi öğretmenlerin sürece dahil edilmeleri gerektiği vurgulanmıştır.

Bu öğretmenlerin, ilahiyat mezunları arasından istihdam edilmesinin
mahzurlarına da vurgu yapılmıştır. Bu dersler teknik alt yapı tarafları tatmin
edecek bir düzeye erişinceye kadar gereken mevzuat değişikleriyle Alevi
uzmanlardan yararlanılarak verilebilecektir. Ancak bu dersi uzun vadede
verebilecek yetkinlikte öğretmenlerin hangi süreçlerde eğitileceği gibi
konularda Alevi katılımcıların henüz tatminkar ve yeterli sayılabilecek
önerilere sahip oldukları söylenemez."

"Müze fikrinin tehlike
ürettiği düşünüldü"

Madımak Oteli’ndeki facianın katılımcıların
tamamı tarafından lanetlendiği, olayın derin bir provokasyon olduğunun altının
çizildiği ifade edilen raporda, şunlar kaydedildi:

"Özellikle Alevi
katılımcılar, kendi aralarında yüksek bir sembolik değer olarak gördükleri
Madımak Oteli’nin, bütün bu duyarlılığa rağmen ülkenin birlik ve düzeninin
esastan korunmasını dikkate alan bir düzenlemeyle yeniden düşünülmesi
gerektiğini vurgulamışlardır. Bu bağlamda müze fikrinin tehlike ürettiği
düşünülmüş, bunun yerine binanın yıkılarak bir parka dönüştürülmesini
katılımcıların büyük çoğunluğu desteklemiştir. Etraftaki birkaç binanın da
kamulaştırılarak bu alana dahil edilmesini önerenler olmuştur.

Sivas’ta
sivil toplum örgütleri, kanaat önderleri ve resmi katılımcıların da ortak
olabileceği değişik platformlarda bu süreci rehabilite ederek dönüştürecek
girişimlere başlanması gerektiği üzerinde ısrarla durulmuştur."

Dedelere hizmet içi eğitim
Rapora göre, dedelerin
statüsünün Aleviler arasındaki yerinin tartışılmaz olduğu vurgulanan çalıştayda,
ancak yeni koşulların özellikle de kent Aleviliğinin göz önüne alınarak statünün
yeniden değerlendirilmesi gerektiği ifade edildi.

Dedelere maaş
bağlanmasına olumsuz bakanlar kadar, olumlu yaklaşanların da bulunduğu ifade
edilen çalıştayda, dedelerin eğitimine ihtiyaç duyulduğu vurgulandı. Bu
ihtiyacın bir an önce giderilmesi için dedelere hizmet içi eğitimler verilmesi
istendi.

Alevi bilgi ve külliyatının derlenmesi ve korunması amacıyla
geniş ölçekli bir araştırma merkezinin kurulması önerilirken, ısrarla üzerinde
durulan konulardan biri de Alevi-Sünni ortak tarih bilincine yönelik
çalışmaların gerekliliği oldu.

Yasaların dedeliğin misyonunun
sürdürülmesine izin vermediği işaret edilen raporda, "Dedeliğin misyonunu modern
bilgi ve kültür kalıpları içinde rasyonalize etme konusunda da güçlükler vardır.
İnanç önderi ya da rehberi olarak yeniden isimlendirilen dedeler, manevi bilgi
kanallarına açık oldukları iddiasıyla tanımladıkları kişiliklerinin modern
eğitimle hangi çerçevede buluşacağı önemli bir sorundur" denildi.

"Karşılıklı hoşgörü, diyalog, empati"

Çalıştaya
katılan Alevilerin her alanda ayrımcılığa uğradıklarını ifade ettikleri
kaydedilen raporda, şu değerlendirmelere yer verildi:

"Sorunun gerek
Sünni gerekse Alevi kesimlerinin karşılıklı hoşgörü, diyalog ve empati eksenli
girişimlerle aşılabileceği paylaşılmış, bu bağlamda kimlik ve beyan konusunda
ortaya çıkan sorunların eğitim müfredatı, tarihsel ön yargılar, iç ve dış
kışkırtmalar, cehalet ve iyi niyet eksikliğiyle pekiştirildiğine vurgu
yapılmıştır.

Alevilik bağlamındaki tüm sorunların her şeyden önce
’taraflar’ın birbirlerine karşı yakınlaşmasını artırıcı, psikolojik süreçlere
tabi olması gerektiği her vesileyle teyit edilmiş, bunun için de Sünni ve Alevi
vatandaşların özenli çabalarına duyulan ihtiyacın altı çizilmiştir.

Konunun belli başlı unsurlarının ele alınmasında kaçınılmaz bir
şekilde dikkate alınması gereken birkaç temel Anayasa maddesi hakkında çekingen
davranıldığı anlaşılmıştır. Örneğin ’Tekke ve Zaviyeler Kanunu’, ’Tevhid-i
Tedrisat Kanunu’ ve yine Anayasa’nın 24. Maddesi gibi konularda tartışmanın
derinleştirilmesine ihtiyaç duyulmadan, sorunların bu kanunların sınırlarına
dahil olmaksızın aşılması istenmiştir. Bu vesileyle söz konusu kanunları ele
almanın zorunlu olduğunu vurgulayan kimi itirazlar da toplumsal birlik ve
karşılıklı güven havasını zedeleyeceği kaygısıyla rağbet görmemiştir."

-Cemevleri’nin bir statüye kavuşturulmasında görüş
birliği-

Rapora göre, çalıştayların cemevlerinin bir statüye
kavuşturulması konusunda herhangi bir görüş ayrılığı yaşanmazken, bu mekanların
birer ibadethane olarak tanımlanması konusunda Alevi olmayan katılımcılar da
kaygılarını ifade ettiler.

Katılımcıların bir kısmı cemevlerine
ibadethane statüsü tanınmasının İslam içinde bir bölünmeye yol açabileceğini,
çünkü her dinin ancak bir mabedi olabileceğini, Alevilerin ibadethane vurgusu
yapmaktan kaçınarak, devlet tarafından bilinen statüsü teyid edilen cemevleri
ifadesiyle yetinmeleri gerektiğini ifade etti. Bir kısmı da bu mekanlarda icra
edilen erkan ve uygulamaların ne olup olmadığına, ne sayılıp ne sayılmayacağına
Alevilerin karar vereceğini dile getirdi.

Cemevlerine "ibadethane"
demeksizin, dernek ve vakıflarına imkan tanımak ve kamu düzenini bozmadıkça bu
kurumlara yerel yönetimlerin yardımcı olması da önerilirken, bütün bu önerilerin
sonuçta teknik bir çalışma gerektirdiği görüşüne ulaşıldı.

Çalıştayda,
mevzuatta doğacak sıkıntıları aşmak üzere ilgili kanuna, "Birer inanç ve erkan
merkezi olarak değerlendirilen cemevleri de kanunlarda ibadethanelere tanınan
bütün imkanlardan yararlanır" veya "Cemevlerine de aynı imkanlar sağlanır"
şeklinde bir ekleme yapılması önerildi.

"Hiçbir pazarlığa meydan
vermeksizin..."
Çalıştayların olumlu bir havanın doğmasını
hızlandırdığı ifade edilen raporda, tartışılan tüm konularda ülkenin birlik ve
beraberliğine ortaklaşa yapılan atıfların heyecan verici olduğu belirtildi.

Raporda, "İlkesel düzeyde barışın ve bir arada yaşamanın hiçbir
pazarlığa meydan vermeksizin kabul edilmiş olması sorunun çözümü noktasında
taraflara emsalsiz fırsat alanları sunmuştur" görüşüne yer verildi.

CHP, alevilerin sorunlarına yönelik meclis araştırması
istedi

CHP, Alevilerin yaşadığı sorunların ve buna yönelik çözüm
önerilerinin belirlenmesi amacıyla Meclis Araştırması açılmasını istedi.

CHP Adıyaman Milletvekili Şevket Köse ve arkadaşlarının imzasıyla TBMM
Başkanlığına sunulan araştırma önergesinin gerekçesinde, "inançları nedeniyle
insan hakları konusunda mağduriyet yaşayan kesimlerden birinin de Aleviler
olduğu" savunuldu.

"Alevilerin inançlarına ve ibadet yerlerine karşı,
yok sayma ve
görmezden gelme politikasının yoğun olarak tartışıldığı
günlerden geçmekteyiz" denilen gerekçede, Alevilerin verdiği vergilerle Diyanet
İşleri Başkanlığının giderlerinin bir kısmının ödendiği ancak Alevilerin burada
yer bulamadığı ifade edildi.

Aleviler ve sorunlarının, bir çok kez
gündeme taşınmaya çalışıldığı ancak kesin çözümler getirilemediğinin öne
sürüldüğü gerekçede, şu görüşlere yer verildi:

"Alevilerin yaşadıkları
sorunlara dönük olarak sunulan iyi niyetli çözüm önerilerinin de reddedildiğini
yakın zamanlarda yaşanılan olaylardan görme şansı olmaktadır. Alevi
yurttaşlarımızın yaşadığı sorunların çözümüne dönük net sonuçların alınmaması,
getirilen önerilerin reddedilmesi, bununla birlikte iftar yemekleri ve çalıştay
gibi çalışmaların yapılması, kamuoyunda kafa karışıklığına neden olmaktadır.
Alevilerin sorunlarının çözümü amaçlı yapıldığı iddia edilen çalışmaların, oy
kazanmak amacıyla yapıldığına dair kamuoyunda ciddi tartışmalar bulunmaktadır.
Oysa Aleviler, sorunları konusunda iyi niyetli olarak atılacak adımlara destek
olacaklarını basın-yayın yoluyla, mitingler aracılığıyla iletmişlerdir."
(aa)