BUGÜNKÜ RADİKAL

YAZARLAR

RADİKAL
İKİ

RADİKAL
CUMARTESİ

RADİKAL
KİTAP

RADİKAL TASARIM

RADİKAL MOBİL

ÜYE
İŞLEMLERİ

25  Nisan 2010, Pazar

Son Güncelleme  8:55

BUGÜNKÜ
RADİKAL

Yazarlar

Yaşam

Türkiye

Politika

Yorum

Dış
Haberler

Ekonomi

Spor

Dizi

Sanal
Alem

Kültür
Sanat

Detaylı
Arama

Eski
Sayılar

ARŞİV

BUGÜNKÜ
RADİKAL > Türkiye
> Yazarlar
> CENGİZ ÇANDAR

Suriye çölünün ortasında bir 24 Nisan...

Yazı Boyutu

< Önceki
Haber

Sonraki
Haber >

CENGİZ
ÇANDAR

Türkiye

25/04/2010

[email-masked]

Yazdır

Arkadaşına
Gönder

Yorum
Yaz

Arşive
Ekle

Haberi Paylaş

Facebook

Mixx

Delicious

Stumble Upon

Twitter

Friend Feed

Google

Digg

Yahoo

Reddit

myspace

24 Nisan saat 17:00. Bu satırları Suriye çölünün ortalarında bir yerde
yazıyorum. İstanbul’da ilk kez Türklerin ‘24 Nisan anması’nın nasıl
sonuçlanacağına ya da sonuçlanmış olacağına- ilişkin hiçbir bilgim yok. Taksim
Meydanı’ndaki toplantı saat 19:00’da başlayacaktı. Haydarpaşa Garı’nda öğle
saatlerindeki toplantının nisbeten ‘vukuatsız’ geçtiğini
öğrenmiştim.
Obama’nın ne dediğinden de haberim yok. Onunla meşgul de
değilim.
Suriye Çölü’nde yol alırken, İstanbul’daki bir Ermeni kardeşime
yazılı mesaj gönderdim ve ‘Şu anda çölde Der Zor civarında yol alıyoruz’ diye
haber vermiştim. ‘Haydarpaşa’da yola koyuldukları yerden son durağa selam’ diye
cevap geldi.
Der Zor, daha doğru gerçek adıyla Deir ez-Zor, Suriye’nin orta
doğu yönünde genellikle çöllük bir arazideki vilayetin adı. Fırat nehri ve Irak
yönünde uzanıyor. 1915’teki ‘Tehcir’, Osmanlı Ermenilerini bulundukları
yerlerden, evlerinden barklarından ‘savaş durumu’ ve ‘askeri gerekçeler’le
iddiasıyla kaldırarak, Deir ez-Zor’a nakledilme kararıydı.
24 Nisan 1915’te
aralarında Meclis üyesi, milletvekili olanların da dahil olduğu, İstanbul’un
ileri gelen Ermeni aydınları ve şahsiyetleri Haydarpaşa Garı’ndan yola
çıkarıldılar. 220 kişiydiler. 139’unun akıbetini daha sonra kimse
öğrenemedi.
27 Mayıs 1915 tarihinde ise ‘Tehcir’ kararı çıktı. Anadolu’nun
her yanından, evet her yanından, sadece ‘cephe’ kabul edilen ve yoğun
yaşadıkları Doğu Anadolu’dan değil, Trakya’dan, Batı Anadolu’dan ve Orta
Anadolu’dan 1 milyona yakın -’Tehcir’ kararının bir numaralı sorumlusu Talat
Paşa’nın defterlerine göre 924 bin küsur kişi- Deir ez-Zor’a (Der Zor)
kaydırılmak üzere, sürüldüler.
‘Yola koyuldukları yerden (Haydarpaşa) son
duraka selam’dan kasıt işte bu. ‘Son durak’a yakın bir yerde oturmuş ben bu
yazıyı yazıyorum.
***
Halep’ten Tedmur’a (Palmyra) gitmek üzere, Şam
yönünde hareket ederken mesafelere baktım. Halep-Tedmur arası, 335 kilometre.
İstanbul-Ankara arasına yakın sayılabilecek bir mesafe. Halep-Şam yarı yolu Homs
şehri. Homs’ta yol güneye, Şam’a doğru devam ediyor veya doğu yönüne
kıvrılıyorsunuz. Dümdüz 800 kilometre sonra Bağdat. Tedmur ve Deir ez-Zor bu yol
üzerinde.
Homs kavşağından doğu yönüne döndükten onbeş-yirmi dakika sonra
ekili alanların son kalıntıları, topoğrafyadan siliniyor. Çöl başlıyor. Kimi
yerde ince kum, genellikle katı, sert toprağın üzerinde seyrek dikenlerden başka
bir şey gözükmeyen, göz ufkunda uzanıp giden bir çöl. Güneş tepede. Nisan ayında
bile yakıyor. Bu topraklarda yürümek, akrepler, çıyanlarla, yılanlarla haşır
neşir olmak olmalı düşüncesi zihnimi yalıyor şu 2010’un 24 Nisan’ında.
Aynı
anda ister istemez 1915’in Nisan-Mayıs-Haziran-Temmuz şartlarını düşünüyorum.
Yol aldıkça, yol levhaları da seyreliyor. Giderek iki yere ilişkin yön levhaları
var. Üstte Deir ez-Zor, altta Palmyra yazıyor. Daha Deir ez-Zor şehrine 200
küsur kilometre daha var. Üzerinde ot bitmeyen, sıcakla çatlayan çöl toprağına
bakıyorum, şoföre ‘Deir ez-Zor çevresi buraya benziyor mu?’ diye soruyorum; ‘Çok
benzer’ diyor, ‘aşağı yukarı buranın aynısı.’
Zaten Palmyra vahasının dışında
onlarca kilometre bu toprağın bir sürpriz yapmasına imkan yok. Çöl işte.
Çöl.
Tekrar 24 Nisan ve 1915’i aklımdan geçiyorum, çölü seyrederken. Bana bin
cilt belge okutsalar, buraları bugün gördükten sonra fikrimi değiştiremezler
artık.
O tarihte, 1915 yazında insanları yüzlerce kilometre öteden kaldırıp,
çoluk çocuk, yaşlı ve kadınlarla
buraya göndermenin hiçbir ‘askeri önlem’le
açıklanması söz konusu mümkün değildir. Bunun tek
açıklaması
olabilir:
Gönderilen insanları imha etmek!
Bugün bile kafileler halinde,
üstelik Haziran-Temmuz ayında bile değil, Nisan ayında onbinlerce insanı
buralarda yürütmeye kalkışmak, imha edilmelerini istemek demektir.
Bunu Deir
ez-Zor’u görmeden anlayamazsınız. Ya da Der Zor mıntıkasını görünce gayet iyi
anlarsınız...
***
İnsanların o yılların acımasız şartlarında yollarda
susuzluktan, açlıktan ölmeleri ya da kimi çetelerin saldırılarına maruz kalarak
öldürülmeleri şayet ‘bir şeyin olmadığının’ ispatı için
ileri sürülüyorsa,
bu kadar dil dökmeye gerek yok. Buraları görünce, buralara vardıkları takdirde
de zaten ‘ölmeye gönderildiklerini’ anlayabilmek için fazla gayret
gerekmiyor.
Peki, kurtulanlar olmadı mı?
Herşeye rağmen olmuş.
Deir
ez-Zor’a gelenler, sağa sola dağılmışlar. Bugün ‘Diaspora’ denilenlerden zaten
bu ‘kılıç artıkları’nın devamı.
Bir gün önce Halep’in eski şehrinde açık olan
dükkanlarda Halep Ermenileriyle yoğun ve sevecen Türkçe sohbetlere koyulmuştum.
Halep Ermenilerin çoğunluğu Maraşlı, Kilisli, Antepli, Çukurovalı. Der Zor’a
vardıktan sonra Halep’e yerleşenler. Halep’de Türkiye’de bugünkü toplam Ermeni
nüfusunun üç mislinden fazla Ermeni yaşıyor ve Türkiye dışındaki Ermenilerin
Türkiye’ye tartışmasız sevecen duygular ifade eden en büyük ve galiba tek
kesimi.
Gece, şehrin en iyi mutfaklarından birinde Kantara’da yemek yerken,
Halep Ermenilerinden biri Türkçe şarkılar seslendiriyor.
İflah olmaz bir
Zeki Müren hayranı. 23 Nisan’ı 24 Nisan’a bağlayan gece, ertesi güne,
24
Nisan’a ilişkin hiçbir imada bulunulmayan, kardeşçe bir ortam paylaşıyoruz.
Ertesi gün yani
24 Nisan’da Halep Ermenileri sadece dükkanlarını kapamakla,
kulüplerinde, derneklerinde toplanarak 24 Nisan anılarını ayakta tutmakla vakur
biçimde acılarını kendi aralarında paylaşı-
yorlar. Her yıl böyle
yapılırmış.
Ve ben bir 24 Nisan günü, bunaltıcı bir sıcakta Suriye çölünün
ortalarında, Der Zor yakınlarında yazı yazıyorum.
***
Görerek
öğrendim.
Ve bildiğim bir şeyi bir kez daha güçlü bir inançla tekrarlamak
ihtiyacı duyuyorum: Türkler ile Ermeniler, Müslümanlar ile Hristiyanlar mutlaka
24 Nisan üzerinden barışmanın, ‘ebedi barış’a ulaşmanın bir yolunu bulmak
zorundalar.
Dediğim gibi, bunu zaten biliyordum ve bunun için bir 24 Nisan’da
Der Zor civarında bulunmak gerekmezdi.
Ama bu inanç da, Deir ez-Zor
yakınlarında bir 24 Nisan gününden gayrı hiçbir vakit bu kadar güçlü
hissedilmeyebilir...

Cengiz Çandar’ın bu yazısı aynı anda
Referans gazetesi ve www.hurriyet.com.tr
web sitesinde de yayımlanmaktadır.

Türkiye
kategorisindeki tüm haberler »

Okur
Yorumları (14 Yorum)

Milliyetcilik -
26/4/201019:16

Milliyetciler, yillardir Cengiz Candar gibi gercekle yuzlesmek isteyen
insanlari vatan hainligi, doneklik vs. gibi artik klise olmus iddialarla
yaftalamaya calisirlar ve asil "gercekleri" bizlere aciklarlar (asil Ermeniler
bizi kesmis). Butun dunya bize karsi birlesmis (cunku Turk'un Turk'ten baska
dostu yok) bizi bolmeye ugrasirlar onlara gore. Zamaninda ayni kisilerden
"Kart-Kurt Teorisi"ni de dinlemistik. Iyi, guzel. Sonucta vatanalrini
milletlerini seven insanlar, bu hislerinde samimilerdir, eminim. Benim bir tek
anlamadigim nokta (bir cok milletten bir cok milliyetci gormus bir insan
olarak), bu insanlar gecmisle yuzlesmek isteyen ya da dunya politika sahnesinde
Turkiye'ye arti puan kazandiracak her turlu tesebbuse karsi cikip onu bunu
"serefsiz" ilan ederken, yillardir bu ulkenin evlatlarina eroin satan,
"irkdas"larindan harac toplayan, devletinin malini paylasan milliyetci mafyalara
neden gozunu kapadi? Seref, onur, haysiyet lafla degil yaptigin isle kazanilir.
Bugune kadar beline silah takip ekmeginin pesinde dara dusen esnafin tepesine
binen bir tane liberal aydin gormedim, duymadim. Ama altina alman arabasini
cekip, yanina Rus kizini alip, cebinde Amerikan dolari belinde Amerikan
silahiyla Turklere eroin satan, Turkleri haraca baglayan cok 'milliyetci"
gordum. Bu ulkenin parlak bir gelecegi olacaksa bu lafta milliyetci olanlarin
sayesinde degil, Turkiye'yi her konuda gelismis ulkeler seviyesine getirmek icin
caba gosteren liberal demokratik kesimin (kelimenin sozluk anlamiyla "gercek
milliyetciler'in) sayesinde olacak.

offbeat - okurun
diğer yorumları için tıklayınız
Yorumu Oyla
121

Ne Mutlu Türküm Diyene -
26/4/20101:16

Cengiz Çandar'ın ne mal olduğu belli. Bunu tartışmayacağım. Benim dikkat
ettiğim iki şey var. Birincisi nasıl oluyorsa bu adam AKP'nin akıl hocalarından.
İkincisi de memlekette ne kadar çok Ermeni varmış da bizim haberimiz yokmuş.
Boşuna bir yerinizi yırtmayın. Yırtsanızda olur gerçi. Ermeni yalanlarını kabul
ettiremeyeceksiniz. AKP'ye güvenip bu yalanlara boyun eğileceğini de düşünmeyin.
Biz "hepimiz Ermeniyiz" dedikçe biz de "NE MUTLU TÜRKÜM DİYENE" demeye devam
edeceğiz.

ömerchip - okurun
diğer yorumları için tıklayınız
Yorumu Oyla
827

Bir ilave - 25/4/201022:28

Tarihçi Doç. Erhan Afyonlu şu bilgileri veriyor: Osmanlı yönetimi bütün
uğraşmalarına karşılık Ermeni teröristlerin saldırılarını durduramayınca 24
Nisan genelgesini çıkararak komiteleri kapattı ve komitelerle bağlantısı tespit
edilenlerin bir kısmı tutuklandı. İstanbul'da tutuklananların sayısı 235'ti.
İstanbul'da tespit edilen 610 komitecinin çoğu adreslerinde bulunamamıştı.
Tutuklananların bir kısmı Ayaş'a bir kısmı da Çankırı'ya gönderildi.
Tutuklamalar sırasında Amerika ve Avusturya tebaasından olduğu anlaşılan
Ermeniler ise sınır dışı edilmişti. Çankırı ve Ayaş'taki tutuklulardan
suçsuzluğu anlaşılan veya sağlık sorunları olanlar affedildi. Çankırı'da zorunlu
ikamete tabi tutulan 155 kişiden 35'i suçsuz bulunarak serbest bırakıldılar.
İçlerinde suçlu bulunan 25 kişi Ankara ve Ayaş hapishanelerine gönderilirken, 57
kişi Zor bölgesine sevk edildi. Ayaş'ta bulunan 70-80 kişiden de birkaçı serbest
bırakılmıştı. 24 Nisan tutuklamaları esnasında çatışma meydana gelmediği gibi
Ermeni ileri gelenlerine yönelik öldürme olayı da olmamıştı. Ancak komitelerin
lider kadrolarının tutuklanması, muhtemel bir genel isyanın etkisiz ve lidersiz
kalmasına yol açmıştı.

boguz - okurun
diğer yorumları için tıklayınız
Yorumu Oyla
1032

Yorum
Yaz

Tüm
Yorumlar (14)

ADnet

Siz de reklam
verin

CENGİZ ÇANDAR - Arşiv

TÜMÜ

Deniz
Baykal: Gidiyor mu? Dönüyor mu? Bitiyor mu?İngiltere'nin Başbakanı Gordon
Brown, dün bir açıklama yaparak İngiliz İşçi Partisi Genel Başkanlığı'ndan
istifa...

12.05.2010

Baykal'ın
istifa şifrelerinin çözümü...Deniz Baykal'ın CHP Genel Başkanlığı'ndan
istifa ettiğini açıklamasının ardından gazetelerin internet sitelerini dolaşmaya
başladım. İlk tepkilerin ne olduğunu merak etmiştim.

11.05.2010

Şehit
yerleştirme merkezleri...Çukurca'nın Taşlıtepe Karakolu'nda 11 şehit haberi
geldiği vakit, o bir rekordu. PKK'nın silahlı eylemlere
başladığı...

09.05.2010

Kırılma...Başbakan
Tayyip Erdoğan, Anayasa Değişiklik Paketi'nin siyasi partilerin
kapatılmasını...

08.05.2010

Kansız
Türk iç savaşı ve Kürtler...Önceki gün ABD'nin en etkili gazetelerinden biri
olan Wall Street Journal'da Türkiye'de 'kansız bir iç savaş'ın cereyan ettiğine
dair çok önemli bir yazı yayımlandı.

07.05.2010

PKK'dan,
CHP-MHP'den ona buna: 'Anti-demokrat savaş koalisyonu'...Abdullah Öcalan
TBMM'de 'Anayasa değişiklik paketi'nin ikinci tur oylamasından önceki son
'tebliği'nde 'AKP'nin kuyruğuna takılırsanız kendinize ihanet edersiniz' gibi
bir dil kullandı.

05.05.2010

Tümü

Günün
Türkiye Yazarları

Suriye
çölünün ortasında bir 24 Nisan...

CENGİZ ÇANDAR

'Vatanî
vazife' ve bedelli askerlik

HASAN
CELAL GÜZEL

En
iyi olan mı kazanacak?

JOOST LAGENDIJK

Tümü

Diğer Türkiye Haberleri

TÜMÜ

Baykal
yazmak istemiyorum

İlk
çipli pasaport cumhurbaşkanına

'Hasankeyf'in
yok olmasını istemem ama hayat acımasız'

Ve
yılın altın ampulü....

Hacker'a
rekor ceza: 89 yıl hapis

Seks,
iktidar ve siyasetçiler

Beş
yıl sonra torun mucizesi

Erdoğan'a
gelen ihbarla VIP 3 operasyonu: Kayıp kızlar kurtuldu

İki
Moldovalının Alo 157 şansı

Üç
kadının katili tam bir suç makinesi

KÜLTÜR

TARTIŞI-YORUM

YAŞAM

TARTIŞI-YORUM

YAŞAM

Woody
Allen'ın rotası Paris

Ben,
O, Biz, Evrim ve Min Dit

Anlamak
aşmaktır

YGS'nin
dili ve mutlak gerçek

Uluslararası
toplumun Sri Lanka ayıbı

Öfkesinden
bu kez kameraman nasiplendi

Sağlıkta
(kelepçeli) dönüşüm

Rengini
kaybeden devrimler

Yasaklar
cenneti sosyalizm üzerine

Miadını
dolduran proje: Köy Enstitüleri

Bebek
taşıyıcıları yasaklandı!

Üye
Olun

RSS
Başlıkları Takip edin

İletişim
Sayfası

Açılış
Sayfam Yap Her açılışta Radikal sizi
karşılasın

Künye

Reklam

Kampanya
Sözleşmesi

Sıkça Sorulan
Sorular

İnternet baskısında yer alan tüm metin, resim ve benzeri
içeriğin hakları Doğan Gazetecilik A.Ş'ye aittir.
Hiçbir şekilde basılı ya
da elektronik bir ortamda (CD, Internet vs.) kaynak gösterilse bile izin
alınmadan kullanılamaz.