Pazar

21.11.2010

Kan davası yüzünden yazmayı 35
yıl erteledi

Yazar Osman Necmi Gürmen çocukluğunda annesizlikle,
öğrenciliğinde Fransa sokaklarında parasızlıkla, yetişkinliğinde Bucak
aşireti içinde kan davaları ve Bodrum'da arazi mafyasıyla mücadele etti.
İradeyi aşan hadisat yüzünden yazmayı yaklaşık 35 yıl ertelemek zorunda
kalan Gürmen, 'mücadele etmeden yaşama hakkım olmadı' diyor

Alın yazısı bu! Kimi
insan peşinde gailelerle birlikte gelir bu dünyaya. Zaman ve
tecrübeyle mücadele etmeden yaşama hakkına sahip olmadığımı anladım.
Korku olmadan cesarete ne gerek!

EMETİ SARUHAN

Şizofreni, Saint-Joseph, Siverek, Paris, Bodrum, aşiret, kan davası,
arazi mafyası, yazarlık… Yan yana gelmesi bile insanı şaşırtan bu
kelimelerin her biri Osman Necmi Gürmen'in hayatının bir parçası. Gürmen,
Bucak aşireti reisi Osman Paşa'nın torunu. Dedesi Siverek'ten Abdülhamid
tarafından İstanbul'a çağrılıyor. Böylece 1927 yılında İstanbul'da doğuyor
Osman Necmi Gürmen. Dadılarla, Fransız mürebbiyelerle büyüme sebebi ise
hem paşa torunu hem de annesinin şizofreni olması. Liseyi Saint Joseph'te
okuyor. Yazar olma isteğiyle Paris'te alıyor soluğu. Ancak babasının
işleri bozulduğu için parasız kalıyor. Kağıt toplayıcılığından caz
bateristliğine kadar birçok iş yapıyor. Maria ile evleniyor. Babası
çağırınca Fransız eşinin kolunu tuttuğu gibi Siverek'te alıyor soluğu.
Paris'ten elektrik ve suyu bile olmayan Siverek'e. Bir anda Bucak aşireti
içindeki kan davalarının arasında buluyor kendini. 14 yıl aşiretin içinde
kendi ifadesiyle şans eseri hayatta kalarak yaşıyor. Sonra kan
davalarından kaçıp, yazı yazmak için sakin bir yer buluyor: Bodrum. Burada
Halikarnas Oteli açıyor ama nafile. Kaderi peşini bırakmıyor. Orada da
arazi mafyası çıkıyor karşısına. Bir süre sonra mücadeleden bıkınca
dönmeye karar veriyor. Eşi Maria ile ayrılıyorlar. Eşi Türkiye'ye
yerleşirken o Fransa'ya geri dönüyor ve kitaplarını yazmaya başlıyor:
'Kılıç Uykuda Vurulur', 'Ah Vre Sevda', 'Delibozlar Çiftliği', 'Rana',
'Mühtedi', 'Neydi Suçun Zeliha'… Gürmen'in annesini anlattığı kitabı
'Rana' bestseller oldu. Hem Fransızca hem Türkçe yazabilen bir edebiyatçı
Gürmen. 'Rana' kitabı da bugünlerde İletişim Yayınları'ndan cep kitabı
olarak yayınlanacak. Gürmen'le hayatını, yazarlığını ve hissettiklerini
konuştuk.

Dedeniz bir paşa ve siz de Sultanahmet'te bir konakta büyüdünüz.
Çocukluğunuz nasıl geçti?

Bir çocuk için paşa konağı bir şey ifade etmiyor. Kendi âlemini yaratan
bacaksızın aradığı, her şeyden önce, sevgi ve şefkat.

Çocukluğunuza baktığınızda annenizin şizofren olmasının üzerinizde
nasıl bir etki bıraktığını görüyorsunuz?

Öğrencilik yıllarımda annemin hastalığı bazı arkadaşlar arasında
istihza konusu olduysa da, geriye dönüp baktığımda annemde gördüğüm
takıntılar bana birer ders oldu. 'Fantasm'lara karşı aşılandım sanırım.

Nasıl bir eğitim aldınız?

Ana yokluğunu telafi bakımından dört yaşıma bastığımda eve gelen
Fransız mürebbiye ; 1946 yılında mezun olduğum Kadiköy Saint-Joseph
Lisesi; 1951 yılında Paris Hautes Etudes Internationales'dan edindiğim
diploma.

Paris'te maceralı bir öğrencilik dönemi geçirmişsiniz. Biraz anlatır
mısınız?

Paris'teki beş yıllık 'maceralı' dönemi üç satıra sığdırmak biraz zor.
Rahmetli babamın işlerinin ters gitmesi sonucu bana para gönderememesinden
ötürü yâd ellerde ekmeğimi kazanmak zorunda kaldım. Benim durumumda olan
Mübin Orhon, Fikret Muâlla, Feridun Çölgeçen, Avni Arbaş, Selim Turan,
Ahmet Ramazanoğlu vs berduşlar, elden geleni yapmak zorunda kaldık.

Babanız çağırdığı için Türkiye'ye döndünüz. Siverek'e. Karar vermek
zor olmadı mı?

1951 yılı sonu Paris dönüşü, çocukluğumdan beri ismini duyduğum
Siverek'e ilk defa ayak bastım. İstanbul'dan oraya üç gün süren tren
yolcuğunda Fransız uyruklu eşimin çantası çalındı. O zaman yabancıların
Fırat nehrinin ötesine geçmesi yasak. Gerisini siz düşünün. Babamın
sayesinde işler düzeldi, Kürtçe bilmememize rağmen hiç yabancılık
çekmedik.

Kendinizi birden kan davasının ortasında bulunca ne hissettiniz?

Kan davası başlı başına tefrika edilmesi gereken acıklı bir roman.
Söyleşilerde 'hadisat iradeyi aşar' dedim. Evet, bu acılarla dolu on yılın
sonunda, birey-toplum ilişkisinde toplumdaki zihniyetin çok ağır bastığı
kanısına vardım.

O kan davası tatlıya bağlandı mı?

1966 yılında Siverek'ten ayrıldım. Kırk yıl sonra bir belgesel için
döndüğümde kan davasının kapandığını gönül ferahlığı ile izlemek benim
için en büyük mükafat oldu.

Peki Bodrum nasıl gündeme geldi?

Muvakkat bir 'ateşkes' sonucu Siverek'ten ayrılırken, tek dileğim
başımı dinleyecek, çocukluğumdan beri hasretini çektiğim yazım dünyasına
adım atmama müsait bir köşe arıyordum. Nasipte 44 yıl önceki, yolu yordamı
olmayan 5000 nüfuslu Bodrum varmış.

Bodrum'da arazi mafyası karşınıza çıktı. Kan davasından
kurtulmuştunuz. Bir beladan kaçarken diğerine tutuldum gibi bir düşünceniz
oldu mu?

Alın yazısı bu! Kimi insan peşinde gailelerle birlikte gelir bu
dünyaya. Zaman ve tecrübeyle mücadele etmeden yaşama hakkına sahip
olmadığımı anladım. Korku olmadan cesarete ne gerek!

Siz Fransa'ya dönerken eşiniz Türkiye'de kalmış. Türkiye'yi çok mu
sevdi?

Benim gibi Fransız eşin de vatanı Türkiye. Arada bir Paris'e uğradığı
sıra 'bizde bu böyle yapılır' dediğinde o 'biz' sözcüğü Türkiye'yi
kasteder.

Yazarlık hayatınıza birdenbire mi girdi?

Edebiyata olan ilgim daha ilkokul sıralarında başladı. Mücadeleli geçen
yaşamımda ilk yapıtım ancak 48 yaşımda (1976) yayınlandı.

İlk yazmaya başladığınızda yazdıklarınızı beğendiniz mi? Yoksa
tekrar tekrar bozup yazanlardan mısınız?

Gençlik yıllarımda, ilk yazmaya başladığımda yazdıklarımı kimseye
göstermezdim, saklardım. Bugün hâlâ bir yapıtı tamamladıktan sonra üç dört
ay dinlendirmeye bırakır, basıma vermeden önce 'üçüncü bir gözle' yeniden
bir inceleme yaparım.

Fransızca yazmak mı zor, Türkçe mi?

Bir lisana, duyguları dile getirebilecek kadar hakimseniz mukayeseye
gerek kalmaz. İki üç yıl boyunca alışageldiğiniz bir ifade tarzından
sonra, bu kez başka bir dilde cümlelerin kuruluşu, müzikalitesi, imgeleri,
meselleriyle yeni baştan ünsiyet kesbedebilmektir zor olan.

İlk kitabınızı yazarken neden Fransızca'yı tercih ettiniz?

Size basit bir örnek vereyim. Siverek'teki günlerimden önce, Cumhuriyet
gazetesini okurdum. Siverek'e gidip, on yıl sonra İstanbul'a döndüğümde,
gene Cumhuriyet gazetesini aldım, okumaya çalıştım, inanın tek bir cümleyi
doğru dürüst anlayamadım. 'Arı' dili, bildiğim, konuştuğum dili tarihe mal
etmiş. Bana tamamen yabancı bir dilde ne yazabilirdim! Fransızca küçük
yaştan beri konuştuğum, sevdiğim bir dil. Dolayısıyla Paris Gallimard'a
yayınlanan ilk kitabımı (1976) Fransızca olarak yazdım.

Rana büyük ilgi gören bir kitap oldu, neye bağlıyorsunuz bunu?

'Râna'nın büyük ilgi görmesi, insanoğlunun iç âlemindeki kaotik
hissiyatı yansıtabilen, okuruyla paylaşabilen bir yapıta ilgi
göstermesinden kaynaklanır sanırım. Kitaptaki personajlardan birinin 'yaz
küçükhanım, yaz, kölen olayım. Sevenlere çektirilen cefayı anlat. Gazeteye
verelim, duyuralım, kör gözleri açalım' diye yalvarışı bu ihtiyacın bir
örneği olsa gerek.

Hiç yazarlığa daha erken başlasaydım dediğiniz oldu mu?

Yazarlığa daha erken başlasaydım! İsterdim, ne yazık ki 'iradeyi aşan
hadisat' buna engel oldu.

Kaynak:
http://yenisafak.com.tr/Pazar/?i=288810