Dünya

252 numaralı tasarı gerginliği

Tolga TANIŞ

Dün Amerikan
Kongresi'nde, ABD Hükümeti'nin çıkmasını beklediği kritik START Anlaşması
ve bütçe düzenlemesi yasalarına rağmen, Temsilciler Meclisi kanadında
sabah saatlerinden itibaren 252 no'lu Ermeni Soykırım karar tasarısı
tansiyonu yaşandı. Meclis’in Mevzuat Komitesi, tasarıyı gündemine almadı.
Ancak ‘Komite’yi Askıya Alma’ yetkisi bulunan Meclis Başkanı Nancy Pelosi,
Hürriyet'e son ana kadar tasarının gündeme gelebileceğini söyledi.. Türk
Büyükelçiliği yetkilileri, sabah saatlerinden itibaren Kongre
koridorlarında tasarı işkencesini takip etti. Temsilciler Meclisi, bugün
TSİ 18.00'de bir kez daha toplanacak.

TASARI, TEMSİLCİLER MECLİSİ'NİN BUGÜNKÜ
RESMİ GÜNDEMİNDE DE YOK

DÜN ABD
Kongresi’nde 252 No’lu Ermeni Soykırımı karar tasarısı konusunda müthiş
bir tansiyon yaşandı. Sabah saat 09.00’dan itibaren Temsilciler Meclisi
koridorlarında tasarı konuşuluyordu. Oylama ihtimali, son ana kadar
gündemden çıkmadı. Mart ayında Temsilciler Meclisi’nin Dış İlişkiler
Komitesi’nde kabul edilen tasarının Genel Kurul gündemine alınmaya
çalışıldığı cuma günü ortaya çıkmıştı. Tasarı o gün oylanmayınca da, durum
salı gününe sarkmıştı.

77 milletvekiliyle bire bir görüştü
Salı
sabahına kadar oylamanın olabileceği ihtimaline göre hareket eden Washington Büyükelçiliği, işi cuma gününden itibaren çok
sıkı tuttu. Başbakan Erdoğan’ın Başkan Obama’ya yazdığı uyarı
mektubu ve Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu’nun ABD Dışişleri Bakanı Hillary Clinton ile yaptığı telefon
görüşmesinin dışında Büyükelçi Namık Tan, 77 Amerikalı milletvekili ile
bire bir görüşme gerçekleştirdi. Büyükelçilik yetkilileri ise yaklaşık 60
Kongre danışmanı ile görüştü ve tasarının aleyhine destek istedi. Tan,
Amerikan Ticaret Odası dahil Kongre üzerinde etkili olabilecek çevrelerle
de temas kurarak devreye girmelerini sağladı.

Sızamaz, gözlüyoruz
Salı sabahı, Meclis’in Demokrat
Partili liderleri tarafından gündeme sokulmaya çalışılan tasarı konusunda
ilk gerginlik, Mevzuat Komitesi’nde yaşandı. Komitenin, bir gece önce
“acil” koduyla duyurduğu sabah toplantısı, Türk Büyükelçiliği’nin
Kongre’ye gelmelerini sağladığı milletvekilleri sayesinde beklenilmediği
kadar kalabalıktı. 13 kişilik komitenin Cumhuriyetçi üyelerinden, aynı
zamanda Meclis’in Türkiye Dostluk Grubu üyesi North Carolina Milletvekili
Virginia Foxx, toplantı öncesi Hürriyet’e yaptığı açıklamada, “Tasarının
sızacağına inanmıyorum. Hepimiz buradayız, gözlüyoruz. Eğer Pelosi
komiteyi askıya alırsa, tasarının kabul edileceğini düşünmüyorum, çünkü
oylamada o zaman 3’te 2 çoğunluk gerekir” dedi.

Tasarı Komite'den çıkmayınca, gözler tasarıyı oylamaya sokmak için
Komite'yi Askıya Alma (suspension) yetkisini kullanıp kullanmayacağı merak
edilen Meclis Başkanı Pelosi'ye çevrildi.  Ve "askıya alma" riski gün
boyu sürdü. Bu konuda Pelosi ile birlikte yetkili olan Demokratların Grup
Lideri Steny Hoyer, Hürriyet'in sorusuna, "Tasarının oylanacağını
zannetmiyorum. Ancak daha karar verilmedi. Bugün ne olacağını göreceğiz"
diye cevap verdi. Hoyer'den yaklaşık 10 dakika sonra, yerel saatle 15.00
(TSİ 22.00) sıralarında Hürriyet'e demeç veren Pelosi ise şöyle konuştu:
"Bu konuda karar verildiğini düşünmüyorum. Senato'nun görüşüp kabul
ettiği, gündemdeki tasarılara çok odaklanmış durumdayız. Hükümetin
çalışmasını sürdürebilmesi için buna odaklanıyoruz. Sonra bunun (252 no'lu
tasarı) için zamanımız kalacak mı bakacağız. Bugün çok yoğun. Belki
yarın!.."

Dışarıda lobi sürdürdü
Milletvekillerinin bir an
evvel Noel tatiline gidebilmek için çalışmalarını bitirmesini istediği
Kongre'de, beyaz Saray için kritik yasalar tartışılırken "252 muamması" da
tüm gün sürdü. ABD
Temsilciler Meclisi'nin ABD-Türkiye Dostluk Grubu Eş Başkanları, soykırım
tasarısı konusunda Kongre üyelerine bir mektup yolladı. Eşbaşkanlardan
Stephen Cohen, Hürriyet'e yaptığı açıklamada, "tasarının ABD'nin ulusal güvenlik çıakrlarını zedeleyeceğini ve
girişimi mantıksız bulduğunu" belirtti.

Kongre dışında ise Türkiye'ye en büyük destek ABD Dışişleri Bakanlığı'ndan geldi. Sözcü PJ Crowley,
"Tasarıya olan muhalefetimizi açıklamıştık. Bu konuda Temsilciler Meclisi
ile temaz halindeyiz" dedi. Ancak Beyaz Saray, "bir soru üzerine, Sözcü
Robert Gibbs'in yaptığı "Kendisinin (Obama'nın) bu konudaki görüşleri
biliniyor" sözleriyle, kamuoyu önünde tasarı tartışmasına karışmak
istemediği sinyali verdi.

Kongre’nin tatili tartışması
Tansiyon, görevi 3
Ocak’ta 112. Kongre’ye devretmesi gereken 111. Kongre’nin Noel öncesi
devam ettirdiği oturumda akşam saatlerine kadar sürdü. Akşam saatlerinde,
Kongre’nin Beyaz Saray’ın beklediği yasaları çıkarıp çarşamba günü tekrar
toplanmasına gerek kalmadan Noel tatiline girip girmeyeceği
tartışılıyordu. Ermeni diasporası, son ana kadar Nancy Pelosi’nin tasarıyı
gündeme almasını bekledi. Öte yandan diplomatik kaynaklar, oylama
geriliminde Washington’daki güçlü Yahudi lobisinin ise olayda
tarafsız kaldığını belirtti. Özellikle Amerika’nın en güçlü Yahudi örgütü
AIPAC’in müspet ya da menfi olaya görünürde hiçbir şekilde dahil olmadığı
ifade edildi.

Çok çalıştılar

TEMSİLCİLER Meclisi’nin tatilde olduğu pazartesi günü, 3 Ocak’ta işbaşı
yapacak 112. Kongre’nin yeni üyeleri nedeniyle eşyayla dolu koridorlarda
iki ofis bütün gün çalıştı. Meclis Başkanı Nancy Pelosi’nin ekibi,
Meclis’in zemin katında bir odada toplandı. Dış İlişkiler Komitesi Başkanı
Howard Berman’ın ekibi ise Berman’ın Rayburn binası 2221 numaralı
ofisindeydi. Her ikisi de California’dan seçilen Pelosi ve Berman, 252
No’lu tasarının Mart ayında Dış İlişkiler Komitesi’nde 23’e 22 oyla kabul
edilmesinde de en etkili olan isimlerdi. Kongre kaynakları Pelosi ve
Berman’ın ofisinin gün boyu tasarı lehine milletvekillerine telefon
ettiğini doğruladı.

Karar tasarısı taktiği

SÖZDE Ermeni soykırımı tasarısı, 1975’ten beri ABD Temsilciler Meclisi’nin neredeyse her yıl gündemine
geldi. Karar tasarısı niteliğindeki metin, şimdiye kadar farklı şekillerde
birkaç kez Meclis’te oylandı da. 1975 ve 1984’te ise ABD Başkanı’nın soykırımı tanıması
yönünde Temsilciler Meclisi tarafından kabul edildi. Ancak o
tasarılar ortak tasarı olduğu için Kongre'nin Senato ayağından onay
almadığı için kabul edilmiş sayılmadı. Siyasi gözlemciler, önceki iki
tasarının tersine ortak tasarı olmayan ve sadece Temsilciler Meclisi
tarafından kabul edilmesi yeterli olan 252 No’lu karar tasarısının ağırlık
olarak önceki iki örneğe göre, aşağıda olduğunu belirtiyorlar. Ancak
bunun, aslında Ermeni diasporası tarafından bilinçli uygulanan bir taktik
olduğunu da ekliyorlar. Buna göre diaspora önce karar tasarısıyla kapıyı
aralayacak. Sonraki yıllarda ve özellikle 2015’te, 1915 Olayları’nın 100.
yıldönümünde de ortak tasarı için bastıracak.

Tasarının kronolojisi

17 Mart 2009: California Milletvekili Adam Schiff tarafından hazırlanıp
Temsilciler Meclisi’ne sunuldu.
4 Mart 2010: Temsilciler Meclisi Dış
İlişkiler Komitesi tarafından 23’e 22 oyla kabul edildi.
22 Eylül 2010:
240 sıra numarasıyla Temsilciler Meclisi takvimine alındı.
17 Aralık
2010: Ermeni kaynakları tarafından tasarının gündeme alınmak üzere olduğu
duyuruldu.

Perde arkasında yaşananlar

TEMSİLCİLER Meclisi Başkanı Nancy Pelosi, 252 no’lu tasarı için kulise
perşembe akşamı saat 11’de başladı. Türkiye’nin Washington Büyükelçisi Namık Tan’a ise tasarının
oylamaya sunulmaya çalışıldığı haberi cuma sabah saat 06.00’da telefonla
bildirildi. Telefonu eden kişinin kim olduğu açıklanmadı.

Kriz toplantısı
- Saat 07.00’de Elçilik haberi
başka kanallardan da doğruladı. Bunun üzerine Büyükelçilik binasında acil
bir toplantı ayarlandı. Ve saat 09.30’da Türkiye’nin lobicilerinin de
katıldığı kriz toplantısı yapıldı. Elçilik böyle bir duruma martta tasarı
Dış İlişkiler Komitesi’nden geçtiğinden beri hazırlandığı için toplantı
sadece 30 dakika sürdü. Saat 10.00’da ise herkes görevinin başındaydı.

3 örgüt çalıştı
- Bir yandan Elçilik yetkilileri,
bir yandan lobiciler, en önemlisi bir yandan da Türk-Amerikan dernekleri,
hızla tasarı aleyhine faaliyete geçti. Washington merkezli ATAA, New York merkezli FTAA
dernekleri ve TCA örgütü kısa sürede binlerce Türk’ü tasarı aleyhine bir
kampanya etrafında birleştirmeyi başardı.

Kritik saatler
- En kritik
saatler, sabah 10.00’dan öğlene kadar geçen sürede yaşandı. Saat 12.00’de,
tasarının o gün gündeme alınmayacağı anlaşılmıştı. Aynı saatlerde (saat
12.24), tasarının gündeme alınma ihtimalini zayıf gören ve bunu Türk
yetkililere bildiren Beyaz Saray da, Hürriyet’e e-mail ile Başkan Barack
Obama’ya daha önce sorduğumuz soruların cevaplarını iletiyordu.

Baskın istiyordu
- Pelosi’nin operasyona perşembe
gecesi başlayıp oylamayı cuma öğlene kadar bitirmek istemesinin ise
Türkiye ve ABD
Yönetimi devreye girmeden bir baskın oylama yapmayı hedeflemesinden
kaynaklandığı belirtildi. Pelosi, aynı taktiği 28 Eylül’de Meclis’ten
geçirdiği Kıbrıs
tasarısında da uygulamıştı. Yetkisini kullanıp 1631 No’lu tasarıyı genel
kurulda oylatmış ve içeride 10 milletvekili varken geçirmişti. Meclis,
ertesi gün ise seçimler nedeniyle tatile girmişti.

22 Aralık 2010