ANASAYFA

MULTİMEDYA

E-ZAMAN

SERİ
İLANLAR

İNSAN KAYNAKLARI

OKUR
HATTI

KÜNYE -
İLETİŞİM

E-STADYUM

17.05.2011, Salı

GÜNDEM

EKONOMİ

POLİTİKA

SPOR

DIŞ HABERLER

KÜLTÜR

YAZARLAR

YORUM

KÜRSÜ

AİLE SAĞLIK

TV

RÖPORTAJ

TEKNOLOJİ

OTOMOBİL

Hilmi Yavuz

İstanbul'un 'İkizler'i

Başbakan Recep Tayyip Erdoğan, Karadeniz'i Marmara'ya bağlayacak
'çılgın' İstanbul Kanalı projesinden sonra, biri İstanbul'un Anadolu,
öteki de Avrupa yakasında iki yeni şehir daha kurulacağını açıkladı;- ama
bu şehirlere nasıl bir kimlik verileceğini açıklamadı. Modern şehirler mi
olacaktı bunlar, yoksa gelenekselle modernin bir aradalığını öne çıkaran
şehirler mi? Kimlik ya da 'anlam rejimi', İstanbul'un ikizleri'nin
mekânsal paradigması ne olacaktı?

Scott Lash, şehirlere ilişkin 'mekânsal paradigmalar'a işaret ettiği
'Sociology of Posmodernism'de, bu paradigmaların, ister Modern ya da
Postmodern, ister Gotik, Barok veya Antik (Yunan) olsun, şehir
düzenlenmelerinin, kültür ya da 'anlam rejimleri'yle yapılandıklarını
bildirir. Bu 'anlam rejimleri, metaforlarla dilegelir. Mesela, bir
geleneksel şehir örneği olan Gotik şehir, Lash'ın deyişiyle, 'mistik
Hıristiyanlığın sembolizmi' ile yapılanmıştır; metaforu ise, labirent'tir.
Dar ve çizgisel olmayan, hem zanaatkârların işyerlerini [loncalar] hem de
konutları barındıran sokakları ve birdenbire karşınıza çıkan küçük bir
alandan apansız görünüveren katedrali ile gerçek bir labirent-şehir!
Lash'ın belirttiğine göre, Rönesans'la birlikte, ortaçağ labirent
şehirlerin 'anlam rejimleri' radikal bir değişikliğe uğramıştır:
Şehirlerin dar ve çarpık Gotik sokaklarının yerini, dik açılarla kesişen
geniş ve düz caddelerin[bulvarların] alması sözkonusu olacaktır artık!
Leon Battista Alberti'nin bu doğrultudaki görüşlerinin, çok sonraları
Barok mimarlar tarafından hayata geçirildiğini de belirtiyor Scott Lash...

Peki ya geleneksel İslam şehirleri? Rahmetli Turgut Cansever hocamız,
İslam'da Şehir ve Mimari'de 'Osmanlı şehirleri, İslam şehirleridir', der
ve bu şehirlerin 'tabiat ile insanın inşa ettiği âlemin, mimarînin bir
ürünü' olduğunu bildirir. Osmanlı şehirlerinin temelkoyucu birimi, dar ya
da geniş sokak veya cadde değil, mahalledir. Cansever şöyle der: 'Üç yol
ağızlarında, mahalle ve şehir meydanlarında tabiat abidesi olacak
nitelikle ağaçlar ve onları tamamlayan mescitler, camiler, hamamlar vs.
[ile] sosyal, kültürel, manevî değerlere sahip mimarî şaheserler veya
şehrin yamaçlarında yer aldığı dağların ve ovaların etkileyici
görünüşleri, şehrin ortak mekânlarını ve yolların nihayetlerini tamamlar.
Evlerin arasında bahçe duvarlarının üzerinden yollara uzanan meyve
ağaçları ve çiçekler, evlerin avlularından toplumsal mekânlara taşan
zenginlikleri ve güzellikleriyle bereketin ve tabiatın lütfu, güzellikler
ile mimarînin vakur ve zarafetinin, gerçeklik ile tezyinîliğin
bütünleşmesi, Osmanlı şehirlerinin biçim ve üslup özelliğini, şehir
halkının davranış tercihlerini belirler.'

Osmanlı şehirlerinde birim, mahalledir. Mahalle, geleneksel İslam
şehirlerinin yapılanmasında belirleyici bir işlev taşıyor. Fuad
Köprülü'nün Barthold'un İslam Medeniyeti Tarihi'ne yazdığı 'İzahlar'dan
anlaşıldığı kadarıyla, ilk İslam şehirleri, başlangıçta 'ordugâh
şehirler'dir [Fostat]. Fakat daha sonra, mesela Abbasîler döneminde
Samarra şehrinin kuruluşunda görüldüğü gibi, akrabalık ilişkilerinin başat
olduğu kabileler, şehirde, her biri ayrı bir mahalle oluşturarak yerleşik
düzene geçmişlerdir. Köprülü şöyle diyor: 'Şehir [Samarra] o şekilde
yapılmıştı ki, türlü kabilelere mensup Türkler, burada hep bir arada
yaşıyorlardı ve eski vatanlarında hangi kabilelerle komşu iseler, burada
da aynı vaziyette bulunuyorlardı.' Şunu da belirtelim: Eski İstanbul'da ve
Anadolu şehirlerinde, hatta XX. yüzyılın ortalarında bile, mahalleler
vardı ve mahallelilerin birbirlerine, akrabalık ilişkisi terminolojisiyle
hitap ettikleri, bir nevi dilsel kalıntı [survivance linguistique]
düzeyinde devam ediyordu: Bekçinin 'amca', bakkalın 'dayı', komşu kadının
'teyze' olması gibi...

Tekrar asıl soruya dönüyorum. İstanbul'un 'ikizleri' nasıl olacak?
Caddeleri dik açılarla kesişen modern şehirler mi, geleneksel mahalle
düzeninin korunduğu, tabiat ile mimarî'nin [Doğa ile Kültür'ün] uyumlu
birlikteliğini öngören Osmanlı şehri mi, yoksa modernle gelenekselin 've'
bağlacıyla temellük edildiği bir yapı mı? Hangisi? Aslında konuşulması
gereken budur. Mesele entelektüel bir meseledir ve bu sadece mimarlara ve
siyasetçilere bırakılmayacak kadar ciddi, hem de çok ciddi bir meseledir!

[email-masked]

15 Mayıs 2011, Pazar

YORUMLA

Bu yazıyı yorumla

Katılıyorum

Katılmıyorum

Fevkalade

Vasat

Yanlış
değerlendirme

Bir kısmına
katılıyorum

Yazdır

15.05.2011 - İstanbul'un
'İkizler'i

11.05.2011 - Çok Satmak, Çok
Kazanmak

08.05.2011 - Fantastik bir
seçimin hikâyesi

04.05.2011 - İstanbul: 'Cahil
Şehir'?

01.05.2011 - Dört 'Boyalı
Kuş'un Ölümü

27.04.2011 - Bir 'Çeviri
Şiirler Kaynakçası' Gerekiyor!

24.04.2011 - 'Ocağın altını
kısmak!..'

20.04.2011 - Hürrem Sultan,
Oryantalizme nasıl kurban edildi?

17.04.2011 - CHP ve MHP Genel
Başkanı (!) Süleyman 'Baba'nın şanlı listesi

13.04.2011 - 'Yaş Yetmişbeş,
yolun neresi eder?'

Yazarın
arşivine ulaşmak için tıklayın

GÜNÜN YAZARLARI

Abdülhamit
Bilici
Mavi Marmara
Suriye'ye!

Ahmed Şahin
Ülkemizde en makbul
amel, kardeşliğimizi pekiştirme amelidir

Ali Aydın
Futbolcuların iyi
niyeti Yankaya'ya yaradı

Atıf Keçeci
Tayfur Havutçu'ya
sahip çıkılmalı

Bülent
Korucu
Eczacılara 14 Mayıs
sürprizi!

Ekrem
Dumanlı
Sansür tartışması
gerçeği filtreliyor

İhsan Dağı
Bahçeli vakası:
İntihar değil suikast

İskender
Pala
Emine Erdoğan Valide
Sultan

Kadir
Dikbaş
Genel kuruldan al
mesajı

Mümtaz'er
Türköne
Hakkârili annenin
dinlediği Yasin-i Şerif

Şahin Alpay
Kültürel
çeşitliliğimize saygıyı yeniden tesis etmeliyiz

Taha Kıvanç
Süleyman Bey
"Partileri karıştırmam" diyor

TÜM YAZARLAR

A. Ali Ural
Teresa'ya seslenen
adamlar

A. Rasim
Küçükusta
Siz ne tür bir
tiryakisiniz?

A. Turan
Alkan
Kilisede...

Abdullah
Aymaz
Yazılası
Destanlar

Ahmet Yavuz
KDV'den muaf
işlemler, vergi indirimi konusu yapılamaz

Ahmet Çakır
Sonuç belliydi,
icraatı görelim

Ahmet
Kurucan
Trafik kazalarında
suç unsuru ve hükümler

Ahmet Selim
Değişimin gerisinde
kalmak

Ali Bulaç
Postmodern
ataerkillik

Ali Çolak
Akdeniz'de siyasetin
nabzını tutarken!

Ali H.
Aslan
Obama'ya Üsame
dopingi

Ali Ünal
12 Haziran
seçimlerinin manâsı

Bejan Matur
Mülteciler

Beşir
Ayvazoğlu
Ahmet Yaşar Ocak'tan
yeni kitaplar

Etyen
Mahçupyan
Namuslu bir
biçimde!

Fehmi Koru
Siz bu yazıyı
okumayabilirsiniz

Fikret
Ertan
Obama mecburdu...

Günseli Ö.
Ocakoğlu
Dışarıda iktidar
deviren tweetler 'Çılgın Proje'yi neyledi?

H. İbrahim
Ekiz
Takım yalan, veda
gerçek

Hamdullah
Öztürk
'Her yerde değilsen
hiçbir yerdesin'

Hayri Beşer
Görünmeyen zararı,
görünen faydasından fazla olan yıldız...

Hekimoğlu
İsmail
Annem şimdi burada
olsa...

Hilmi Yavuz
İstanbul'un
'İkizler'i

Hüseyin
Gülerce
12 Haziran, neden
bütün seçimlere bedel?

İbrahim
Öztürk
Krizlerden 'rol model
ülke' Türkiye'ye

Joost
Lagendijk
Aklımdaki
Gürcistan

Kerim Balcı
Devrim treni raydan
çıkarsa

Kurşunkalem
Sultanın Sırrı, Da
Vinci'ye karşı

M. Ali
Yıldırımtürk
Yeni CHP ve
umutları

M. Nedim
Hazar
Meydanına seçim
gelmiş memleketimin

Mehmed
Niyazi
Romanda üslup

Mehmet
Kamış
Hoca Efendi'ye karşı
CHP'nin gösterdiği hassasiyeti Bahçeli göstermiyor

Melih Arat
Yaşlanmayı nasıl
yavaşlatabiliriz?

Murat Yülek
Bakanlık portföyleri
yeniden şekilleniyor

Mustafa
Armağan
"19 Nisan 1919'da
Trabzon'a çıktım"

Mustafa
Ulusoy
Günlük hayatın sonsuz
önemli işleri-3

Mustafa
Ünal
Bağış: 'Siirt'te 5-0
yaparız'

Nazan
Bekiroğlu
Hacı Zeynelabidin
Tagiyev

Nevin
Halıcı
Tekirdağ kuzu çevirme
ekşimikli biber ve kenar

Nuriye
Akman
BBP Genel Başkanı
Yalçın Topçu: MHP'ye bakınca, üzerine operasyon yapılacak bir yapı
göremiyorum!

Okay
Karacan
Formula1 üzerine son
söz...

Saruhan
Özel
Bir kriz ancak bu
kadar kötü yönetilebilirdi

Selçuk
Gültaşlı
Brüksel, Sarıkaya'yı
hiç unutmadı

Selim İleri
Öğretmenin dramı

Selim
Işıklar
Bilanço beklentisinin
bitmesi satışı hızlandırdı

Semih
Yuvakuran
Fener konsantrasyon
kaybı yaşıyor

Süleyman
Sargın
Bizim Firavun

Ufuk Bozkır
Bilmek bilmemek

Zeki Çol
Fenerbahçe joker
kullandı

lfzamanweb2