Süryanilere isim hakkı

GÜNDÜZ VASSAF

Yorum
/ 24/07/2011

Kişileri isimlerinin seçiminde özgür kılmanın, dünya
vatandaşlığının yolunu açmanın zamanı çoktan geldi.

Anayasa Mahkemesi, TC vatandaşı Favius Ay’ın adını Paulus Bartuma olarak
değiştirmesini, soyadı Türkçe değil diyerek geçenlerde reddetti. İsimler neden
bu kadar önemli?
Aklımda ‘çocuk sahibi’ deyiminden hareketle, ata, eşeğe,
kedimize, köpeğimize verdiğimiz gibi, çocuklara isim koymamız. Tarihimiz boyunca
köleydik, köle sahibiydik. Geçmişimize baktığımızda kimse kendini köle, cariye
olarak görmek istemez. Farkında olmadan, içselleştirdiğimiz ‘efendilik
özlemiyle’ çocuklar üzerinde de iktidar kurarız. Belki çocuklar tarihin son
köleleri. Ebeveynin çocuklarını dövmesini, hakları bilirdik. Tanrılarımız adına
onları kurban ederdik. Hz. İbrahim’e, çocuğunu katletmesin diye koç yollanması
bu gerçeğin ifadesi. Artık Birleşmiş Milletler nezdinde kabul edilmiş Evrensel
Çocuk Hakları sözleşmelerimiz var. Tarihimizde başka bir ‘köle’nin, kadının,
erkek egemen dünyadan özgürleşmesi için son zamanlarda da görülmedik yol kat
edildi. Bunun küçük ama önemli örneği, evlendikten sonra kadınların soyadlarını
koruyabilmeleri. Sıra çocukları isimlendirmemizin sorgulanmasında.

Türkiye’de tüyler ürpertici isimler var: Yeter, İmdat, Satılmış, Devrim, Öcal,
Hıncal, Vural... Çocuğun benliğini, psikolojisini olumsuz etkileyecek, konumunu
alay mevzuu yapacak isimler çok. Babası sevdiği siyasetçinin adını koymuştur,
çocuk o adamın ideolojisinden nefret eder. Hoşlanmadığı nenesinin ismi takılır,
aynaya bakınca onun yüzünü görür.
Belli yaşa gelince çocuğun istediği ismi
seçme hakkı olacak bir gün.
Kendisine yakıştırdığını seçebilecek, icabında
değiştirecek. Çocuğun benimsemediği isimle ömrü boyunca çağrılması ne kadar zor,
ne kadar sorunlu. Bir tür psikolojik işkence.
İsimlerimiz üniforma gibi.
Ulus devlete, dine aitliğin alameti farikası. Önyargılarımızı harekete
geçiriyor. Irkçılığı, milliyetçiliği tetikliyor. İsimlerimiz tehlikeli.
Teröristler rehin aldıklarını, isimlerine göre katlediyor, ya da ‘Bizdensin’
diye özgür bırakıyor.
Kimliğimizin kanıtı olarak isimlerimizin devlet
bürokrasisinde önemi kalmayacak ileride. Yeni teknojilerle totaliterleşen
devlet, gözbebeğimizin iziyle bizleri fişlemenin eşiğinde. Bu nedenle isim
seçmek kadar değiştirmek de bireylerin tercihinde olacak. Doğaçlama caz gibi
istediğimiz ortamda kendimize yakıştırdığımız ismi kullanabileceğiz. Bir kadın
yeni tanıştığı arkadaşının kocasının adını duyunca “Ahh Mustafa mı? Ben onlardan
iki tanesiyle evlenmiştim” demişti geçenlerde bir sohbette. Bari seviştiğimiz
kişilerin isimleri aynı olmasın. Günümüzde isimlendirme konusunda şöyle bir
ikilemle karşı karşıyayız: Bir yanda Türkiye gibi vatandaşlarına tek kimlikte
aynı üniformayı giydirmek isteyen milliyetçi rejimler, bir yanda baskıcı egemen
düzene karşı infiallerinde, boğucu etnik kimliklerinde ısrar edenler.

Kişileri isimlerinin seçiminde özgür kılmanın, dünya vatandaşlığının yolunu
açmanın zamanı çoktan geldi. Kimse merak etmesin, kültürler bu nedenle yok
olmaz. Tersine, baskıyla yaşatılmaz. İrlandalının hoşuna gittiği Kürtçe ismi
benimsemesi, Türk’ün kendisine İspanyolca isim yakıştırması hepimizi
zenginleştirir. Gün gelir, Türkçede örnekleri olduğu gibi, isimlerde cinsiyet
ayrımı da kalkar.