Yazarlar

Radikal
Hayat

Radikal
İki

Radikal
Kitap

Radikal
Mobil

Radikal
Ipad

Seçim
2011

Üye
İşlemleri

USD

1.79

%0.00

EURO

2.57

%0.00

IMKB

53287.00

%0.00

ALTIN

108.36

%0.02

22  Ağustos 2011, Pazartesi

Son Güncelleme  7:43

İSTANBUL

30°C / 21°C

ANKARA

30°C / 15°C

İZMİR

35°C / 24°C

ANTALYA

38°C / 27°C

BURSA

30°C / 17°C

ADANA

36°C / 25°C

DİYARBAKIR

38°C / 22°C

ESKİŞEHİR

28°C / 13°C

KAYSERİ

28°C / 11°C

TRABZON

25°C / 21°C

Arşivde
Ara

Ana
SayfaTürkiyePolitikaYaşamEkonomiDünyaKültürTartışı-YorumSporÇevreEğitimSağlıkSinemaEğlenceYemekYorumGaleri

Anasayfa
Yazarlar

YazdırArkadaşına
GönderYorum
YazArşive
Ekle

Yazı Boyutu

Dönmelerin en büyük düşmanı cumhuriyetçi laik Türklerdi

EZGİ BAŞARAN

22/08/2011

'Selanikli dönme'lerle ilgili bilimsel ve kapsamlı bir kitap yazan
Marc David Baer, "Mustafa Kemal'e dönme diyen İslamcı'yla Erdoğan'a Yahudi diyen
ulusalcı aynı derecede ırkçı" diyor.

Selanikli dönme = Sabetaist midir? Siz niçin kitabınızda Sabetaist
yerine dönme deyişini kullanmayı tercih ettiniz?

Sözü edilen kişiler kendileri için İbranice inananlar anlamına gelen
‘Maaminim’ sözünü kullandılar. Hemen hemen hiç kimse bu terimi duymamış olduğu
için ben de 20. yüzyıldan beri bu grup için Türkiye’de kullanılan dönme terimini
seçtim.

Peki Sabetaist yanlış bir terim mi?

Evet çünkü tarihte pek kullanılmadı.

İngilizcedeki ‘convert’ deyiminin karşılığı olan ‘dönme’nin
Türkiye’de negatif çağrışımları vardır da onun için soruyorum… Türkçede
İslam’a geçen kişiler için kullanılan doğru tanım ‘muhtedi’dir. Dönme dini
bırakıp giden anlamını içerir. Bu, kişinin bıraktığı dine mensup kişiler için
olumsuz bir tanımdır. Söz ettiğimiz gruptakiler de tam da bu nedenle kendilerine
‘İnananlar’ adını verdiler. Onlar mesihleri tarafından kendilerine ilan olan,
doğru dine inandıklarını savunuyorlardı.

‘Selanikli dönme’yi tek bir cümleyle açıklamak zorunda kalsanız,
hangi özelliklerini o cümleye dahil edersiniz?

1666 ve 1923 yılları arasında Osmanlı Selaniki’nde dönmeler yeni bir
etno-dini inanç, ibadet ve kimlik yarattılar. Ahlakları ve dinselliklerinin
kökenleri Yahudi Kabbalah ve İslami tasavvufun kesişim noktasında bulunabilir.
Bu din ve sınırları iyi korunan etnik kimlikleri onların ne Yahudi ne de
ortodoks Müslümanlar olduğunu ortaya koyuyor.

Yahudilerin Sabetaistlere bakışı nedir?

17. yüzyılda bu hareketin ilk ortaya çıktığı günden beri dönmeler Yahudi
liderler tarafından Yahudi olarak kabul edilmediler. Yahudiler Sabetay Sevi’nin
Yahudiliğe uygun davrandığını da düşünmedi. En başından beri hahamlar Sabatay
Sevi’yi takip edenleri dinden dönen, Yahudiliği bilerek ve isteyerek bırakan
kişiler olarak kabul ettiler.

Selanikli dönmelerin içinde bulundukları toplumla ilgili gizli
ajandası olması fikrinin kökünde ne yatıyor?

Dönmelerin Yahudilerle ilişkilerinin iyi olmadığı, Yahudilerin onları
dinlerinden çıkmış tehlikeli kişiler olarak gördükleri ve Selanik’te de ekonomik
rakipleri olduğunu bildiğimiz halde dönmelerin Yahudilerin isteklerini yerine
getirmek üzere hareket ettiklerini nasıl düşünebiliriz? Belki tekrarlamakta
yarar var: Osmanlı döneminde Yahudiler, dönmeleri Yahudi olarak kabul etmediler.
Dönmeler de kendilerini Yahudi olarak görmediler. Osmanlı’daki şeriat ve
kanunlara göre dönmeler Yahudi olarak kabul edilmediler çünkü İslam’a
geçmişlerdi. Eğer Yahudiler ve Osmanlı devlet idaresi dönmeleri Yahudi olarak
kabul etmediyse neden biz bugün onları Yahudi olarak kabul edelim ya da
edebiliriz?

Bir diğer inanış da şu: Selanikli dönmeler, laik bir Türkiye
Cumhuriyeti kurmaları için gönderilmiş dinsiz kişiler… Dindar mıdır aslında
dönmeler?

Osmanlı dönemi Selaniki’nde dönmeler Osmanlıcılığı
savundular. Onlar imparatorluğu kurtarabilmeyi hayal ettiler, çünkü ancak bu
düzende dinlerini rahatça yerine getirebiliyorlardı. Dönmeler kendi ahlaki ve
dini kurallarına göre yaşayan dini bütün bir cemaatti. Onlar ne Türk
milliyetçileriydiler ne de laikliği savunuyorlardı. Selanik’te yayınladıkları
edebi dergilere, gazetelere, dönemin dönme siyasetçilerinin 1908 devrimi
sırasında yaptıkları konuşmalara baktığımızda bunu görüyoruz. Dönmeler ancak
nüfus mübadelesi sırasında Yunanistan’dan Türkiye’ye zorla göç ettirildikten
sonra laikliği ve milliyetçiliği savunmaya başladılar. Onlar Selanik’i bırakıp
İstanbul’a gelmeyi kendileri seçmedi ve Selanik’ten ayrılan en son kişiler
arasında yer aldılar.

Mustafa Kemal’in Sabetaist olup olmadığı konusunda kesin bir bilgiye
ulaşılamıyor mu? Siz Mustafa Kemal konusuna ‘tarihe nereden baktığınıza bağlı’
diyorsunuz, yani bir bakış açısına göre M. Kemal Sabetaist, bir bakış açısına
göre değil mi?  1920’lerden bugüne kadar kimi İslamcılar Mustafa
Kemal’in dönme olduğunu ve bu iddia ile de aslında Yahudi olduğunu iddia
ettiler. Bu düşünme şekline göre eğer Mustafa Kemal Yahudi ise onun kurduğu
Türkiye Cumhuriyeti meşru değildir. Bu, Yahudilerin devletlerine bağlı ve
güvenilir olamayacağı, yalnızca Yahudilere ait özel çıkarları destekleyecekleri
inancına dayalı ırkçı bir düşünce tarzıdır. Aynı ırkçı düşünce tarzına sahip
olan kimi ulusalcılar da Tayyip Erdoğan’ın Yahudi olduğunu iddia ediyorlar.
Bakış açısı dediğim bu. Böyle iddialar ortaya atarak onlar da aynı şekilde
Tayyip Erdoğan’ın Türk milletine sadık olamayacağını ve çıkarlarını
gözetemeyeceğini savunuyorlar. Öyle görünüyor ki Türkiye’de gücü ele geçiren her
kimse gücü kaybedenler tarafından Yahudi olmakla suçlanıyor! Gerçekte Türkiye
Cumhuriyeti hiçbir zaman gizli bir Yahudi tarafından yönetilmemiştir.

Mübadeleyle İstanbul’a gelen tüm Selanik göçmenleri dönme midir?
Örneğin benim büyük anneannem 1923’te İstanbul’a gelmiş, anneannem 1924’te
İstanbul’da doğmuş. Ama 87 yaşında öldüğü güne kadar anneannem asla Sabetaist
olmadığımızı söylüyordu. Sizce?

Nüfus mübadelesinden önce Selanik’te yaklaşık 50 bin Müslüman yaşıyordu.
Bunlardan 15 – 20 bini, yani Selanik’ten gelen kişilerin ancak üçte biri
dönmeydi. Büyük ihtimalle anneannenizin size söylediği doğruydu.

1923-24 nüfus mübadelesi dönmelerin kültürel yapılarını ve hayat
tarzlarını nasıl etkiledi?

Dönmeler Türkiye’ye geldikten sonra laik Türk
milliyetçileri olmak zorunda kaldılar. Okullarında çocuklarına öğrettikleri
derslerin üzerindeki kontrollerini kaybettiler. Avrupa’nın kalanıyla olan
bağlarını yitirdiler. Türkiye Cumhuriyeti’nin kapalı ekonomik politikaları
sonucu ekonomik güçlerini de... Osmanlı döneminde güç kazanan iki dönme, Mehmet
Cavit ve doktor Nazım, 1926 senesinde Mustafa Kemal tarafından öldürtüldü.
Özellikle bundan sonra dönmelerin ne ekonomik ne de siyasi güçleri kaldı.

Cumhuriyet’in ilk yarısındaki sert Türkleştirme politikasından
rahatsızlık duymuş muydu dönmeler, yoksa süreci sorunsuzca kabullenmişler
miydi?

Dönmeler için Türkleştirme lafını kullanamayız çünkü
onlar zaten Türkçe konuşan ve Türk kabul edilen bir gruptu. Onların daha çok
zarar gördüğü laikleştirme politikalarıydı. Dönmeler kendi dini âdetlerini ve
hatta dinlerini tümüyle bırakmak zorunda kaldılar. Dönemin politikaları sonucu
kendi dini kimliklerini kaybettiler ve dönme olmayan kişilerle evlenmeye
başladılar.

Onu soracaktım; iç evlilik geleneğini ne zaman bıraktılar?

1940’lara gelindiğinde pek çok dönme içe kapalı, ayrı etnik dini kimliklerine
son verme taraftarıydı. 1950’lerde yarısı cemaat dışından kimselerle
evlenmişti.

Grubun sınıfsal yapıları hakkında hi bir şey bilmiyoruz. Mesela
yoksul Sabetaistler olmazmış gibi bir fikir vardır. Öyle mi
gerçekten?

Osmanlı Selaniki’nde dönmeler birbirlerine sıkıca
bağlı bir cemaat olduğundan aralarındaki yoksulları gözetiyor, kimsenin cemaat
kuralları dışında davranmasını önlüyorlardı. Bu nedenle dönmeler arasında ne çok
yoksul ne de suç işleyen kimse vardı.

Bugün itibariyle Türkiye’deki Selanikli dönmelerin yaklaşık rakamı
hakkında bir fikriniz var mı?

1950’ler itibariyle dönmeler örgütlü bir etnik dini grup olma özelliklerini
kaybettiler. Bu yıllarda birkaç 10 bin dönme vardı. Pek çok dönme cemaat dışı
kişilerle evlendikleri ve inançlarını geride bıraktıkları için artık dönmelerin
sayısından söz etmek anlamlı olmaz. Şunu söyleyebilirim ama: Dönmeler bugün
yalnızca Türkiye’deki antisemitlerin kafasında yaşayan hayali bir gruptur.

Selanikli dönmelerin en büyük düşmanı kim, daha doğrusu en çok kim
onları büyük düşman olarak görür?

İlk ortaya çıktıkları 1666 senesinden 1923’e kadar Osmanlı idarecileri
dönmelerin dini kimliklerini bir kere bile sorgulamadı. Onlar da Müslüman olarak
kabul edildi ve 19. yüzyılın sonunda Selanik toplumunun en üst seviyelerine
yükseldiler. Dönmeler, Türkiye Cumhuriyeti onların Yahudi kimliklerini araştırıp
1942-44 yıllarında Varlık Vergisi kanunuyla cezalandırana kadar bir düşmanlıkla
karşılaşmadılar. İslamcıların yaklaşık bir yüzyıldır dönmelerle ilgili
antisemitik komplo teorileri ürettikleri doğrudur. 1950’lerden sonra
İslamcıların dönme karşıtı saldırıları arttı ve 1952’de bir İslamcı, dönme
gazeteci Ahmet Emin Yalman’ı öldürme girişiminde bulundu. Ancak İslamcıların öne
sürdüğü bu görüşler uzun süre marjinal bir perspektif olarak kalmıştı. Fakat son
10 yılda laik neo-ulusalcılar dönmelerle ilgili pek çok benzer antisemit komplo
teorileri yayımladılar ve bu kitaplar yüzbinlerce sattı. Bu tür anti-dönme
komplo teorilerini genel geçer ve kabul edilir hale getiren ulusalcılardır. Yani
aslında, dönmelerin en büyük düşmanı onların dinlerini geride bırakmalarını
isteyen cumhuriyetçi laik Türklerdi.

NiyeCalifornia Üniversitesi Tarih Bölümü’nden Marc David
Baer, Sabetay Sevi liderliðinde Yahudilikten Ýslamiyete geçen Selanikli
dönmelerle ilgili bugüne kadar piyasaya çýkmýþ en kapsamlý ve bilimsel birkaç
kitaptan birini yazdý. Haziran ayýnda Türkçede yayýmlandý. Baer’in, Türkiye
Cumhuriyeti’nin kuruluþundan beri çok merak edilen ve hakkýnda yüzlerce
spekülasyon yapýlan grupla ilgili bulduklarý, rejimin sistematik tavrýný anlamak
için son derece önemli ve güncel.

Av ayında süslenilir

Sabetaistlerin ibadet ve ritüelleri yıllar içinde nasıl değişmişti?
Osmanlı dönemi Selaniki’nde dönmeler kendilerine has dini bir takvim,
ibadetler, dualar ve inançlar geliştirdiler. Bunların hiçbiri ne Yahudiler ne de
Müslümanlar tarafından takip edilir. Dönmelerin dini ritüelleri Sabetay Sevi’nin
hayatında geçmiş olaylara dayanır: Sabetay Sevi’nin anne karnına düşmesi,
doğumu, sünneti, mesihliği ve din değiştirmesi gibi. Ayrıca yıllık döngü de
Sabetay Sevi’nin Yahudi takviminde yaptığı değişiklikleri yansıtır, İbrani
takvimindeki ‘av ayı’nı Kudüs’teki birinci ve ikinci tapınakların yıkılışının
yaşına değil de mesihin doğum gününün kutlanmasına adanması gibi. Bu günlerde
Yahudiler elbiselerini yırtıp oruç tutar ve acı dolu dualar ederken, dönmeler en
güzel elbiselerini giyip, tatlı yiyip, dans edip, şarkılar söylediler.
Yemeklerle ilgili takip ettikleri kurallar da dönmelerin hem Yahudiler hem de
Müslümanlardan ne kadar ayrıldıklarını gösterir. Dönmeler eti tereyağında
pişirerek kashrut kurallarını özellikle çiğnediler.

Yalçın Küçük’ün iddiaları bir şey göstermez
Soner
Yalçın’ın bu konudaki Efendi adlı kitaplarını incelediniz mi?

Antisemitizm tanım olarak kötü olan Yahudi’nin her yerde bulunduğu ve
sürekli toplumu yıkmayı planladığı fikrini içeren bir komplo teorisidir. Efendi
kitabı ancak antisemit bir fantastik bir roman olarak okunabilir. Tarihi çalışma
olarak ciddiye alınabilecek hiçbir tarafı yok.

Sabetaist olup olmadığı soyadından anlaşılır mı?

Yalçın Küçük de insanların soyadlarına bakarak Sabetaist olup olmayacağını
çözüyordu…
Yalçın Küçük’ün göstermeye çalıştığı da Yahudilerin her yerde
olduğu ve her şeyi ele geçirmeye çalıştığı… Antisemitler tanım olarak
paranoyaktır. Küçük’ün iddalarının bize gösterebileceği hiçbir şey yok.

İçinde "EZGİ BAŞARAN" geçen tüm haberler için tıklayınız

Haberleri Paylaş

FacebookMixxDeliciousTwitterGoogleDiggYahooRedditmyspaceFriend FeedStumble Upon

YazdırArkadaşına
GönderYorum
YazArşive
Ekle

Okur Yorumları

(21 Yorum)

dj_enkidu - okurun
diğer yorumları için tıklayınız

türkçe 101

22/8/2011 - 17:59

"gizli ajanda" değil, türkçesi "gizli gündem"dir. bu kelime
ingilzce agenda kullanımının tembel çevirisi ile az çok yaygınlaştı son
zamanlarda, özellikle siyasilerin ve sizin gibi köşe yazarlarının ağzından,
ama türkçede ajanda'nın anlamı başkadır, tabii eğer türkçeye biraz saygınız
varsa.

Yorumu Oyla

16

3

siradanbiri - okurun
diğer yorumları için tıklayınız

Hocam Sen Arastirmani Yeni Bastan Bir Gözden Gecir Derim

22/8/2011 - 17:13

Türkiye'de Kemalizm adinda yazilmis yegane kitabi, hemde daha
Atatürk yasarken yazmis olan bir Selanik dönmesidir. Selanik dönmesinin
Sabetaylara ve dönmelere en agir yük olan laik Türk olmanin el kitabini yazmis
olmasi da enteresan bir tezattir bu Mr. Baes'e göre herhalde. Madem isi
kökenlere vurdunuz ben de görüsümü söyleyeyim. Bu ise daha genis bir
perspektiften bakmayi gerektirir. Kemalizm kitabini yazan Munis Tekinalpin
baska bir yazisinda yeni cumhuriyetin amacinin osmanli efendisi tipini
herseyiyle silmek oldugunu söyler. Bu öyle bir silmedir ki Türkiyede insanlar
herseyin cumhuriyetin ilani ile basladigini sanir öncesi ise uydurulmus bir
orta asya tarihidir. Bu kitabin yazim tarihi 1936 daha yeni alfabeyi söken
sayisi eski alfabeyi söken sayisindan az onu da gec kitapta kullanilan dili
anlayacak kisi sayisi bunlardan da az. Yani bu silme isleminde alfabeyi ve
dili uyduranlar ayni zamanda amaci da yazmislardir. Bu silme islemi osmanli
müziginin dilinin halklarinin ve dini özgürlüklerinin sinirlandirilmasi ve de
silinmesi ile gerceklestirilmistir. Bu aslinda genis capli bir imha
hareketidir. Bu arada munis tekinalpin kendisi bir siyonisttir ve de kemalizm
diye bir kitap yazan baskasinin bu ülkede olmamasi ne kadar acidir. Munis
Tekinalp (Gercek Adi: Moiz Kohen) Ayrica yahudi vatandaslari örnek birer laik
Türk vatandas olmak üzere on emir yayinlamis ve de kendisi öyle yasamistir.
Kendisi Laik Türk tanimini yaratanlarin has bas ideologudur.

Yorumu Oyla

19

24

nyoped - okurun
diğer yorumları için tıklayınız

Ah biz cumhuriyetci laik Tukler olmasaydik

22/8/2011 - 17:8

Hilafetci dinciler, saltanatci liberaller, mandaci askerler
memurlar ne guzel gecinip gidecektiniz. Bakin koskoca Amerikali arastirmis
yazmis. Onlar aylan yanlis yazmaz. Simdi biz Cumhruiyetcilere dusen
birbirimize supheyle bakip sirtimizi Amerika ve dincilere dayamaktir. Huzur
ABD destekli Islamda da biz bilmiyoruz.

Yorumu Oyla

38

19

Yorum
Yaz
Tüm Yorumlar (21)

ADnet

Siz
de reklam verin

EZGİ BAŞARAN - Arşiv

İki
Özgür'ün imkansız aşkından doğan mucizeBu,
ruhları damarlarına esir iki genç Özgür'ün hikâyesi. Özgür C. 35 yaşında
sevgilisine âşık. Özgür B. 22 yaşında, sevgilisine onun haberi bile yokkenden
beri aşık ve 6 aylık hamile. İkisi de eroinman. Bebekleri için kurtulmak
istiyorlar.

21.08.2011

'Vurulacağından
korkuyordum, neyse ki tutuklandı'Balyoz
davasından tutuklanan Havelsan Genel Müdürü Faruk Yarman'ın ağabeyi, haberle
rahatlamış...

19.08.2011

İkinci
Balyoz'un delilleri ne zaman rapor edildi?İkinci
Balyoz davasının delilleriyle ilgili garip bir iddia ortaya atıldı, bu iddia
acilen açıklığa kavuşturulmalı.

18.08.2011

Özgürlük,
eşitlik, kardeşlik ve yakın takipDünyanın
tüm devletleri yavaş yavaş uyanıyorsa, biz de rüya âleminde yaşamıyoruz
herhalde...

16.08.2011

Orduda
değişimi AKP yapmıyorİsmet
Özel'e göre AKP'nin orduyla arasının kötü olduğu düşüncesi gülünç: "Müesses
nizam ordu tarafından değil Türkiye dışından korunur. Orduda değişim gibi
görüneni Pentagon yapıyor."

15.08.2011

Ermenilere
karşı halkı kışkırtmakta sorun yok mu?TSK'nın
sitelerindeki irtica haberlerini suç sayan savcılar, Ermeni ve Rumlar
hakkındaki haberleri doğal karşıladıklarını vurguluyor.

12.08.2011

Tümü

Günün Türkiye Yazarları

Dönmelerin
en büyük düşmanı cumhuriyetçi laik Türkler...

EZGİ BAŞARAN

Belki
bir şans

ÖZGÜR MUMCU

Üye
olunRSS Başlıkları
Takip Edinİletişim
SayfasıAçılış
Sayfam YapKünyeReklamSıkça Sorulan
Sorular

İnternet baskısında yer alan tüm metin, resim ve
benzeri içeriğin hakları Hürriyet Gazetecilik ve Matbaacılık A.Ş'ye
aittir
Hiçbir şekilde basılı ya da elektronik bir ortamda (CD, Internet vs.)
kaynak gösterilse bile izin alınmadan kullanılamaz.

© 2010