ANASAYFA

MULTİMEDYA

E-ZAMAN

SERİ
İLANLAR

İNSAN KAYNAKLARI

OKUR
HATTI

KÜNYE-İLETİŞİM

E-STADYUM

13.03.2012, Salı

GÜNDEM

EKONOMİ

POLİTİKA

SPOR

DIŞ HABERLER

KÜLTÜR

YAZARLAR

YORUM

KÜRSÜ

AİLE SAĞLIK

TV

RÖPORTAJ

TEKNOLOJİ

OTOMOBİL

A. Turan Alkan

Efsaneler zombi gibidir kolay
öldürülemezler!

Herhangi bir arama motoruna, "400 sene sonrasına mektup" yazarsanız
yüzde 99 ihtimalle aşağıdaki metinle karşılaşacaksınız.

İnternet cemaati safdildir, çabuk inanır; hele bir metin biraz milli
gurur ve şuuru okşuyorsa ecdâdın ne kadar akıllı ve ileri görüşlü
olduğundan dem vuruluyorsa, hâsılı, ezelî eziklik zaafımıza bir kenarından
dokunuyorsa fazlaca düşünüp irdelemeksizin o söylentiyi alır, bağrımıza
basar; bununla da yetinmez, "Elâlem okusun, ibret alsın, titreyip kendine
gelsin" diye sevabına paylaşırız.

Bu metin, öyle bir metin; önceden ikaz ediyorum, her satırını "Acaba
doğru mu?" diye düşünerek okuyunuz, mandepsiye bastırılma ihtimâlini göz
ardı etmeden, tenkid cihazının bütün lâmbalarını yakarak yaklaşınız.

Mimar Sinan'dan mektup!

İşte o metin, daha doğrusu efsâne:

Bir Mimar Sinan eseri olan Şehzadebaşı Camii'nin 1990'lı yıllarda devam
eden restorasyonunu yapan firma yetkililerinden bir inşaat mühendisi,
caminin restorasyonu sırasında yaşadıkları bir olayı TV'de şöyle
anlatmıştı. Cami bahçesini çevreleyen havale duvarında bulunan kapıların
üzerindeki kemerleri oluşturan taşlarda yer yer çürümeler vardı.
Restorasyon programında bu kemerlerin yenilenmesi de yer alıyordu. Biz
inşaat fakültesinde teorik olarak kemerlerin nasıl inşa edildiğini
öğrenmiştik, fakat taş kemer inşası ile ilgili pratiğimiz yoktu.?Kemerleri
nasıl restore edeceğimiz konusunda ustalarla toplantı yaptık.?Sonuç olarak
kemeri alttan yalayan bir tahta kalıp çakacaktık. Daha sonra?kemeri yavaş
yavaş söküp yapım teknikleri ile ilgili notlar alacaktık ve yeniden
yaparken bu notlardan faydalanacaktık. Kalıbı yaptık. Sökmeye kemerin
kilit taşından başladık. Taşı yerinden çıkardığımızda hayretle iki taşın
birleşme noktasında olan silindirik bir boşluğa?yerleştirilmiş bir cam
şişeye rastladık. Şişenin içinde dürülmüş beyaz bir kâğıt vardı. Şişeyi
açıp kâğıda baktık.? Osmanlıca bir şeyler yazıyordu. Hemen bir uzman bulup
okuttuk.?Bu bir mektup idi ve Mimar Sinan tarafından yazılmıştı. Şunları
söylüyordu: 'Bu kemeri oluşturan taşların ömrü yaklaşık 400 senedir. Bu
müddet zarfında?bu taşlar çürümüş olacağından siz bu kemeri yenilemek
isteyeceksiniz. Büyük? bir ihtimalle yapı teknikleri de değişeceğinden bu
kemeri nasıl yeniden inşa edeceğinizi bilemeyeceksiniz. İşte bu mektubu
ben size, bu kemeri?nasıl inşa edeceğinizi anlatmak için yazıyorum.'

Koca Sinan mektubuna böyle başladıktan sonra o kemeri inşa ettikleri?
taşları Anadolu'nun neresinden getirttiklerini söyleyerek izahlarına
devam? ediyor ve ayrıntılı bir biçimde kemerin inşasını anlatıyordu.Bu
mektup bir inşanın, yaptığı işin kalıcı olması için gösterebileceği
çabanın insanüstü bir örneğidir. Bu mektubun ihtişamı, modern çağın
insanlarının bile zorlanacağı taşın ömrünü bilmesi, yapı tekniğinin
değişeceğini bilmesi, 400 sene dayanacak kâğıt ve mürekkep kullanması gibi
yüksek bilgi seviyesinden gelmektedir. Şüphesiz bu yüksek bilgiler de o
koca?mimarın erişilmez özelliklerindendir. Ancak erişilmesi gerçekten zor
olan bu bilgilerden çok daha muhteşem olan 400 sene sonraya çözüm üreten
sorumluluk ?duygusudur."

Böyle efsânelere balıklama dalan takımından iseniz size ne mutlu; ama
"Acaba biri beni dolmuşa mı bindiriyor?" diye aksilenenlerden iseniz
buyrunuz bazı sorulara birlikte cevap arayalım:

Soru: Hikâyeyi kim anlatıyor?

Cevap: Bir TV seyircisi anlatıyor; peki kimden duymuş: Yaşadığı
hadiseyi ekranda anlatan bir inşaat mühendisinden.

Soru: Bu inşaat mühendisi kim? Cevap, belirsiz. Peki, olayın tarihi
belli mi? Eh, 1990'lı yıllar diye yuvarlama bir tarif. Olay yeri neresi?
Şehzadebaşı Camii.

Dikkat, bahsedilen caminin adı yanlış; Şehzadebaşı Camii diye bir mâbed
yok İstanbul'da, Şehzadebaşı semtindeki Şehzade Camii var. Önemli bir
ayrıntı mı? Aslında değil ama tembih etmiştik; her ayrıntıya mim
koyacaksınız. Nitekim biraz sonra caminin adı değişecek, Süleymaniye
oluverecektir.

Taş kemer inşa etmeyi unutmadık ki!

Nereden çıktı bu mesele? Arz edeyim. Benim tarih meselelerine, fakat
daha ziyade tarih usulü problemlerine çok meraklı, hatta titizlik
derecesinde dikkatli bir dostum var. Mezuniyet arkadaşlarıyla
haberleştikleri yazışma grubuna hitaben yukarıda metnini verdiğim mektubun
sağlık derecesi hakkında şüphelerini belirten bir yazı göndermiş. Yazışma
arkadaşlarından gelen bir cevapta, mektubun bir palavra olmadığı;
hikâyenin, adı sanat tarihi camiasında bilinen, ünlü bir mimar tarafından
keşfedildiğini, hatta zikredilen mimarın bu konuyla ilgili bir belgesel
çekimine önayak olduğu şeklinde bilgiler ileri sürülünce arkadaş tereddüde
kapılmış. Arkadaşı, hadisenin gerçek olabileceğini şu satırlarıyla ileri
sürüyor:

- O mimar Türkiye'nin en önde gelen restoratörlerinden biridir. Pek çok
önemli Osmanlı yapılarının yenilenmesinde aktif rol aldı. Ben kendisini
tanıyorum. TRT 3'te bu konu ile ilgili bir belgesel hazırlanıp
yayınlanmış, ben de seyretmiştim. Belgeselde bulunan Osmanlıca belgeyi
konunun uzmanlarından biri yeni harflere çeviriyordu. Ben ona ulaşmaya
çalışır, mektubun bir kopyasını rica ederim. ?

Şimdi burada bir lâhza soluklanalım. Hangimiz, ortalıkta onlarca
benzeri dolaşan şehir efsânelerinden birinin doğruluğunu dert edinip de
ciddi bir araştırmaya girişir ki? Arkadaşım böyle bir insan işte.
Arkadaşına cevap verirken şöyle yazmış: "Gerçekten anlamakta zorluk?
çekiyorum; bazı şeylere ne kadar kolay ikna oluyoruz böyle... Benim bu
konuda ağzımı kapatacak tek şey mektubun bizzat?kendisidir; ya da ne
bileyim, Topkapı'da ise evrakın katalog numarasıdır. Bahsedilen mimar ile
bu mektubu eşleştiren bir bilgiye erişemedim yaptığım araştırmalarda, ama
sen?neredeyse emin gibisin. Bu kadar emin olmanı gerektiren malzeme ne
ise?paylaşırsan sevinirim; zira senin mektubun üzerine iki?Osmanlı
tarihçisi tanıdığı aradım, sayende benimle hafif yollu dalga da
geçtiler.?Mektubu bul da bir bakalım dediler."

Yukarıda bahsetmiştim, benim dostum usûl meselelerinde biraz fazlaca
hassastır. Açmış telefonu ünlü mimarımıza, bakalım telefon konuşmasında
neler öğrenmiş:

- O sanat tarihçisi mimar çok özel bir insan ve adı geçince durakladım.
Zira her ne kadar sunuluş şekli popülizm koksa da bir açık kapı bırakmak
her zaman iyidir. Benzeri bir şehir efsânesinde Leonardo Da Vinci'nin
vakti zamanında bir lokanta açtığına dair bir iddia duyunca afallamıştım.
Sonra konuşmacı birkaç İtalyanca belge, çizimler, hattâ fiyat listesi
gösterince iş değişti. İddianın sahibi önemli bir tarihçi, İspanyolca,
İtalyanca biliyor. Hâsılı, Mimar Sinan'ın mektubu konusu beni huzursuz
ettiği için, dayanamadım, adı geçen sanat tarihçisi ve mimarın telefonunu
bulup kendisi ile görüştüm! Çok nazik bir beydi ve bana olayı anlattı.
1970'li yıllarda [Hani 90'lı yıllardaydı?] Mersin'de bir restorasyon
işinde çalışırken bir ustasından duymuş bu rivâyeti. Bu ustanın babası da
İstanbul'da Süleymaniye [Hani Şehzâdebaşı, daha doğrusu Şehzâde Camii
idi?] restorasyonunda çalışmış ve o tarihlerde rahmetli olmuş bir
ustaymış. Kendisinin Mimar Sinan'a büyük hayranlığı varmış ve her yıl onun
ruhu için hatim indirirmiş. Babasına neden her yıl Mimar Sinan'ın ruhu
için hatim indirdiğini sorunca babası ona bu olayı anlatmış. Bir kemerin
kilit taşında bir not bulduğunu...

Mimar bey hadiseyi duyunca heyecanlanmış ve biraz araştırmak istemiş.
'Mektubu bulsaydım elbette bunu yayınlayacaktım' dedi bana, ne var ki işin
gerisi gelmemiş [Yani ortada böyle bir mektup da yok!]. Mimar da bunu bir
çocuk oyunu şeklinde kaleme alarak çocuklara sorumluluk duygusu aşılamak
için güzel bir örnek olacağını düşünmüş. Proje çok ilgi çekmiş ve TRT 3'te
1970'li ya da 80'li yıllarda bir belgeselde bu konu işlenmiş. Mimar bey
dedi ki: 'Bunun bilimsel bir tarafı elbette yok, bu kadar yayılacağını
elbette bilemedim.' Hatta espri ile 'Bilsem kendim için daha faydalı
olacak bir şeyler yayardım.' diye ilâvede bulunmayı da ihmâl etmemiş.
Gelelim kıssadan hisseye!

İnsanın, "O kadar güzel bir efsâne ki, keşke gerçek olsaydı." diyesi
geliyor ama bir dakika. Aslında bizim böyle efsânelere, yanlış anlaşılmış
söylentilere ihtiyacımız yok ama yeri geldi tespit edelim:

1-Efsâneler, hakikatlerden daha yakışıklı ve uzun ömürlüdür.

2-Gerek Mimar Sinan, gerek diğer Osmanlı mimarlarının uyguladığı yapı
teknikleri öyle esrarengiz, bilinemez mahiyette şeyler değildir; ele
geçmeyecek olan, Mimar Sinan'ın halef ve seleflerinin o zor ele geçen
tenâsüb (proportion) ve güzellik kavrayışlarıdır. En âlâsından taş kemer
inşa etmeyi hiç unutmamıştık ki, yeniden keşfedelim; keşfi gereken o zihin
dünyasının kendisidir.

3-Usûl, esastan daha önemlidir.

[email-masked]

http://twitter.com/ahmetturanalkan

04 Mart 2012, Pazar

YORUMLA

Bu yazıyı yorumla

Katılıyorum

Katılmıyorum

Fevkalade

Vasat

Yanlış
değerlendirme

Bir kısmına
katılıyorum

Yazdır

04.03.2012 - Efsaneler zombi
gibidir kolay öldürülemezler!

03.03.2012 - Bizi banyo
oturakları mahvetti!

29.02.2012 - Aman dikkat:
Türkiye ikinci bir Dink faciasının altından kalkamaz

27.02.2012 - Alkışlar CHP
için...

26.02.2012 - Osmanlı'da ilk
yürütme-yargı krizi (!) nasıl halledilmişti?

25.02.2012 - İşte dünyanın
hali budur

22.02.2012 - Yüksek sesli
mırıldanmalar

20.02.2012 - İşte o an!

19.02.2012 - Son ikaz: Yavuz
küpe takmazdı arkadaşlar!

18.02.2012 - Tek parti
devrinde bu kriz çıkar mıydı?

Yazarın
arşivine ulaşmak için tıklayın

GÜNÜN YAZARLARI

Abdülhamit
Bilici
Abant'ın 4
mesajı!

Ahmed Şahin
Kadınlar Günü'nde
kadını böyle tanıyan ve tanıtan gördünüz mü?

Ahmet Yavuz
Gayrimenkullerini
işyeri olarak kiraya verenler, beyan sonrası iade alabilir

Atıf Keçeci
Beşiktaş'a gerçekçi
çözüm gerekli

Bülent
Korucu
Abant'tan arta
kalanlar

İhsan Dağı
Stratfor bu kavgaya
değer mi?

İskender
Pala
Bilgeler arasında

Kadir
Dikbaş
İlk darbeyi onlar
yedi

Leyla
İpekçi
Anayasal sürecin
çıkmazları

Mümtaz'er
Türköne
Eğitim savaşları

Şahin Alpay
Nükleer için
referandum istiyoruz!

TÜM YAZARLAR

A. Ali Ural
Günlerin
kurtaramadığı insan

A. Rasim
Küçükusta
Kolesterol ilacına
Amerika'dan uyarı geldi

A. Turan
Alkan
Kendimi takdir
ediyorum: Aferin bana!

Abdullah
Aymaz
Nijerya'da şiddeti
tel'in

Ahmet Çakır
İşlem tamam

Ahmet
Kurucan
Normların form
olmasında kültür

Ahmet Selim
Düşünce
problemleri

Ali Aydın
Göçek sahada kendini
kaybettirmesini bildi!

Ali Bulaç
Ne ekersen onu
biçersin (1)

Ali Çolak
Adını 'aşk'
koydum!

Ali H.
Aslan
Suriye'de Amerikan
kafası karışık

Ali Ünal
28 Şubat'ın en büyük
dersi: Ve insan aldandı

Bejan Matur
Sınır

Beşir
Ayvazoğlu
İbrahim Paşa Sarayı
nasıl kurtarıldı?

Ekrem
Dumanlı
'28 Şubat' bugün olsa
nerede dururdunuz?

Etyen
Mahçupyan
Türkiye ne
yapmalı?(2)

Fikret
Ertan
Ya kodlar
verildiyse?

Günseli Ö.
Ocakoğlu
İşte Türkiye'nin en
itibarlı şirket ve sektörleri

H. İbrahim
Ekiz
Takım yalan, veda
gerçek

Hamdullah
Öztürk
Erbakan Hoca Erdoğan
gibi olsaydı

Hayri Beşer
İnönü'de Trabzonspor
Egemen'liği

Hekimoğlu
İsmail
Azgın nehrin
kenarında, bir çiçek olabilmek...

Hilmi Yavuz
Anayasa
İdeolojisi

Hüseyin
Gülerce
Balyoz'un
sesleri...

İbrahim
Öztürk
İşadamına öneriler
(2)

Joost
Lagendijk
Sırbistan'ın Kosova
konusunda taviz vermesi gerek (1)

Kerim Balcı
Amerika'nın
düşmanları ve Çin

Kurşunkalem
Cumhurbaşkanı Gül'den
gülümseten krizler!

M. Ali
Yıldırımtürk
Altın, bankaların
iştahını kabartıyor ama...

M. Nedim
Hazar
4+4+4

Mehmed
Niyazi
Bir serginin
düşündürdükleri

Mehmet
Kamış
Haberin doğruluğu

Melih Arat
Sıfır hastalık
hedefi

Murat Yülek
Son iki yüzyılda
sanayi politikası

Mustafa
Armağan
İstiklal Mahkemesi,
sanıkları asabilmek için yürürlüğe girmemiş kanuna sarılmış

Mustafa
Ulusoy
Yaratıcıya surat
asmak

Mustafa
Ünal
Ankaragücü'nün haline
bak...

Nazan
Bekiroğlu
Bahar, ölüm ve
siz

Nevin
Halıcı
İnatçı keçilerimizin
nefis ürünleri

Nuriye
Akman
Buradan bir Türk
geçti desinler

Okay
Karacan
İstanbul Park'ta gün
batarken

Saruhan
Özel
Merkez bankaları ile
savaşmanın anlamı yok!

Selçuk
Gültaşlı
Brüksel, Sarıkaya'yı
hiç unutmadı

Selim İleri
Öykü mü zor, roman
mı?..

Selim
Işıklar
Yabancıların ilgisi,
bankaların kâr beklentisinden

Semih
Yuvakuran
Önemi kavranamamış
milli maç

Süleyman
Sargın
Namaz nasıl miraç
olur?

Ufuk Bozkır
Bir evin
sınırları

Zeki Çol
Fenerbahçe günü
kurtardı

lfzamanweb2