Üye
Ol

I

Üye
Girişi

Radikal
Mobil

27
Kasım 2012, Salı
|

Son Güncelleme 0:14

»Arşivde
Ara

İSTANBULSisli15 °C / 8 °C

ANKARASisli12 °C / 0 °C

İZMİRAz
Bulutlu17 °C / 8 °C

ANTALYAAz
Bulutlu20 °C / 12 °C

BURSASisli17 °C / 5 °C

ADANAAz
Bulutlu21 °C / 6 °C

DİYARBAKIRParçalı Bulutlu16 °C / 6 °C

ESKİŞEHİRSisli11 °C / -1 °C

KAYSERİSisli10 °C / 0 °C

TRABZONÇok
Bulutlu14 °C / 10 °C

WEBTV

Foto
Galeri

Eğitim

Sağlık

Sinema

Yorum

Radikal
Kitap

Radikal Blog

Radikal
İki

İnternette yeni çılgınlık:
Sütlemek

Kediler hayata bağlar

Çok pişmanım çok...

Memeler aşkına!

En güzel cadılar bayramı
hediyesi

Lady Gaga'ya 18 yaş
sınırı!

'20 Dakika'da neler
olur?

Azra Akın'ın gözyaşları

Ünlülerin fotoğraf aşkı

İşte 3. köprü!

Anasayfa/Hayat/Evliya Çelebi ve 'balıklı tarih'

Evliya Çelebi ve 'balıklı tarih'

13/11/2012

Yazı Boyutu

Önceki
HaberSonraki
Haber

Seyahatnâme'de ismi geçen 2 bin 246 gıda maddesinin 140'ı
balık çeşidi. Buradan anlıyoruz ki söylenenin aksine Osmanlı'da Müslüman ahali
de balık yiyormuş...

III.
Ahmed şehzadelerinin sünnet düğünü şenliklerinden.

Arşive
EkleArkadaşına
GönderYazdırYorum
Yaz

Haber: TAN MORGÜL- [email-masked] / Arşivi

Babil Derneği geçen hafta pek kıymetli bir etkinlik düzenledi, Marianna
Yerasimos’la ‘Evliya Çelebi ve Balık Kültürü’ isimli, kaçırmak olmazdı. 17. yy.
Osmanlı dünyası mutfağına girip, balık kokusunu bir temiz ciğerimize çektik.
Marianna Hanım’ın 500 Yıllık Osmanlı Mutfağı (Boyut Yayınları) ve Evliya Çelebi
Seyahatnâmesi’nde Yemek Kültürü (Kitap Yayınevi) kitapları, malumunuz. Türkçenin
lezzet kütüphanesine iki mühim katkı. Haliyle, yazının bundan sonrasını
derlediğimiz notlar oluşturacak. Buyrunuz:
Evliya Çelebi Seyahatnâme’de 2
bin 246 gıda maddesinin ismini vermiş. İlk sırada meyve, daha sonra tatlı ve
şekerler, ondan sonra da içecekler yer alıyormuş. 18. yy’dan sonra tatlı ve
şekerler ilk sıraya çıkmış ve öyle de devam etmiş (Belli ki Osmanlı ‘duraklama
zamanları’nda tatlı yiyip tatlı konuşmuş.) Listede bahis olunan balık çeşidi
140. Deniz ve tatlısu balıkları 93 çeşit, kabuklu ve yumuşakçalar 16 çeşit, yan
ürünler (havyar, işlenmiş balık vs.) 31 çeşit. İstanbul’da balık satan
esnafın 11 bin 800 kişi olduğu yazılırken, bunun gerçekçi olamayacağı, şehir
nüfusunun 700 bin ile 1 milyon olmasından hareketle açıklanıyor. Ama balık
bolluğuna işaret etmek için, böyle ‘faydalı abartma’ya başvurmuş olabilir ki
Marianna Hanım’ın verdiği diğer örneklerden de bir seyyah metodolojisi olarak
böylesi edebi bir mübalağanın kullanılmasının normal olduğunu öğreniyoruz.

Kentte 300 adet dalyanda 700 kişi çalışıyormuş. Beykoz kılıç (balığı) dalyanının
yıllık geliri 7 milyon akçe, en üst düzey bürokratlardan kadının yıllık yan
gelirinin 900 bin akçe olduğu düşünülünce hayli yüksek bir rakama işaret ediyor.
Seyahatnâme’de geçen çoğu balık isimleri tanıdık. Narh defterlerinde adı geçen
balıkların fiyatlarından palamut, uskumru, istavritin sebil olduğu, dolayısıyla
ucuz olup alt sınıflar tarafının erişimine açık olduğunu öğreniyoruz. Ki diğer
balık fiyatları hiç de az değil.
Misal 1640 İstanbulu’nda bir kilo etle, bir
kilo yılanbalığı aynı fiyattaymış.Tuzlama, kurutma ve tütsüleme de öyle kafaya
göre değilmiş. Önce halkın taze balığa doyması, sonrasında ihtiyaç fazlasının
değerlendirilmesi aşamasına geçilmesi caizmiş.
Ezcümle: Söylenin aksine;
Osmanlı’da Müslüman ahali de balık yiyormuş. Lakin bol ve ucuz olduğunda. Her
balığa yıl boyunca ulaşan ve düzenli tüketen ise daha çok üst sınıflarmış. Bugün
de farklı sayılmaz.
Tatlısu balıklarının da hayli bahsi var. Lakin İstanbul
Balık Hali’nde en çok balık veren göllerden Terkos Gölü’nde rastlanan balık
olarak ‘palamut’ isminin geçmesi pek enteresan ve muamma. Lagün ağzına giren
balık türleri arasında sayamayacağımız bu tuzlu su balık türünün, acaba o
zamanlarda farklı davranış halleri mi varmış... Ha keza tekir (ki barbuna da
aynı isim veriliyor) de gölden tedarik balıklar arasında geçiyor. Evliya tatlısu
balıkları arasında saydığı pisibalığını pek bir seviyor ve bunu “Asla balık
rayihası yoktur” diye anlatıyor. Deniz balığından çok göl balığına aşina
Müslümanlar için anlaşılabilir bir mesafe.
Marianna Hanım, Evliya’nın balık
yemeklerine dair kullandığı şiirsel dile de dikkat çekiyor ki haksız sayılmaz.
Tekir için ‘nur-i ilahi’, alabalık için ‘mâide-i cennet’ (cennet yemeği),
yılanbalığı için ‘leziz ve ilik misâli’ derken, mevzu kabuklu ve yumuşakçalara
geldiğinde, Çelebimizin nevri dönüyor. Bunları ya bedduaya ya da bekri
biraderlere layık görüyor. İstiridyeyi ‘sarı balğam’, yengeç, ahtapot, tekeyi
‘deryâ haşereleri’, midye, istiridye, kereviti ‘deryâ böcekleri’,
denizkestanesi, tarak, sülüne ve diğerlerini ‘fâsik (günah işlemiş) canlara,
bekri bürâderlere mezedir’ diye anlatıyor.
Trabzon
yolculuğu ise pek şenlikliymiş. Metinde Trabzon’u, Tarabefzun
(eğlencesi bol) kent olarak imliyor ki insanın “Nerede o eski Trabzon” diyesi
geliyor. Bölge Karadeniz olunca, hamsiden bahsetmemek olmuyor. Bu balığa yoğun
hürmet gösterdikten sonra kıyıya çıkan balıkçıların boru sesi işitilince camiden
halkın namazı bırakıp kıyıya akın ettiğini söylüyor. Balık yiyenlerin ‘cinsel
performanslarındaki artışa’ dair ürettiği spekülasyonlar ise ‘ibret verici’.
İlahi, Evliya!
Toplantının sonunda ev ödevi çıkarıyor ve sadece
Seyahatnâme’de değil, narh defterlerinde ve Seyyid Hasan Efendi’de de adı geçen,
ve ‘kimliği’ belirsiz nilüfer balığını deşifre etme görevini üstleniyoruz.
Marianna Yerasimos’a bu kıymetli çalışması için teşekkür ediyor ve kendisi gibi
son sözü Evliya’ya ya veriyoruz: “Balık tenavül (yiyen) eden gill u gişten
(kötülük ve kinden) berî olur (kurtulur). ”

Sofranın
gülü: Evliya’nın hamsi pilakisi tarifi
Seyahatnâme’de adı geçen tek
tarif de Karadeniz’in yakışıklı ‘çocuğu’na dair. “İbtida (önce), bu hapsi
balığın pâk ayırtlayup onar onar kamışa dizüp, ma’denos ve ve kerefis ve soğan
ve pırasayı hûrde (küçük) kıyup darcın ve fülfül-i siyah (karabiber) ile halt
edüp (karıştırıp) bir kat kerefis ve ma’danivâzı pilaki tavası içine döşeyüp bir
kat hapsi döşeyüp ba’dahü (ondan sonra) Tarabefzûn’ın âb-ı hayâta benzer su
zeytûn yağın döküp germâ nerm ateşde (orta ateşte) bir sâ’at pişüp gûyâ nür olup
tenaâvül olunsa nûr-ı pür-nûr olur. Bu güne tabh olup tenâvül olunsa kuvvet-i
basara ve mi’ideye nâfi’dir(...) mâ’ide-i Sübhân’dır.” Ona göre...

ETİKETLER:
İstanbul,TRABZON
»
Hayat kategorisindeki tüm haberler

PAYLAŞ:

BU HABER İLE İLGİLİ:Arşive
EkleArkadaşına
GönderYazdırYorum
Yaz

Yorum Yazın

Bu
habere henüz yorum yazılmamış. Yorum yazmak için tıklayınız...

ADnet

Siz
de reklam verin

Takip et:
@wwwradikalcomtr

En Çok Okunan

En Çok Yorumlanan

Sting klarnetle baş başaBu akşam
İstanbul'da sahne alacak olan Sting, konser öncesi klarnetçi Serkan Çağrı ile
buluştu, klarnet çalmayı denedi.

Bursada erkekler 'kadına şiddete hayır' dedi Bursa'nın
merkez Nilüfer İlçe Belediyesi 25 Kasım Kadına Yönelik Şiddetin Ortadan
Kaldırılması İçin Uluslararası Mücadele Günü'nde...

Cephanesi tükenmeyen Neil YoungKasımın 11'ini 12'sine bağlayan gece, Kanada, Vencouver'daki
Neil Young konseri alışılmadık biçimde bitti. Kapanış şarkısını Neil
...

İsveç'te cinsiyetsiz oyuncaklarİsveç'in en büyük oyuncakçılarından Toys'R'Us bebeklerin
sadece kızlara yönelik olmaması gerektiğini açıklayarak yeni reklam
kampa...

Son internet fenomeni: 72'lik model dede!Kısa
süre öncesine kadar Çin'in güneyindeki Guangzhou şehrinde sakin bir yaşam
süren 72 yaşındaki Liu Qianping bir süredir hayatın...

'Küçük Ağa'ya doğum günü süpriziAli
Ağaoğlu'nun büyük oğlu Alican, 26'ncı doğum gününü sosyetik bir meyhanede
maskeli dansözler, zenneler, Gangnam Style ile kutla...

PastırmaHava saldırısı sireni bizi
karayolunda yakalıyor, Yonatan Dede'nin evine giderken Tel Aviv'in birkaç
kilometre kuzeyinde. Karım Şi...

Marcus Miller kaza geçirdiCazın
yıldız ismi Marcus Miller ve grubu İsviçre'de kaza geçirdi. Bir şoförün
yaşamını yitirdiği kazada müzisyenler hafif
yaraland...

YAZARLAR
Tümü»

FATİHÖZATAYŞeffaflığın peşinden (4)Merkez
Bankası'nın, kredi artış oranının, farklı dış koşullara bağlı olarak nasıl bir
yol izleyebileceğini öngördüğünü bilmiyoruz.

GÜVENSAKBir fizikçi Türkiye'de ne işe yarar?Türkiye, orta teknolojili bir ekonomiden ileri teknolojili bir
ülke haline dönüşemezse 2023 hedefleri hayaldir.

Üye
olun

İletişim
Sayfası

Açılış
Sayfam Yap

Künye

Reklam

Radikal
Index

Sıkça
Sorulan Sorular

Senden
Haber

Basın İlan Kurumu
İlanları

Radikal Blog

Radikal Kitap

Başa Dön

İnternet baskısında yer alan tüm metin, resim ve benzeri içeriğin hakları
Hürriyet Gazetecilik ve Matbaacılık A.Ş'ye aittir. Hiçbir şekilde basılı ya da
elektronik bir ortamda (CD, Internet vs.) kaynak gösterilse bile izin alınmadan
kullanılamaz.

Radikal
Mobil