Üye
Ol

I

Üye
Girişi

Radikal
Mobil

1
Şubat 2013, Cuma
|

Son Güncelleme 22:28

»Arşivde
Ara

İSTANBULÇok
Bulutlu10 °C / 3 °C

ANKARAKarlı5 °C / 0 °C

İZMİRÇok
Bulutlu13 °C / 5 °C

ANTALYAÇok
Bulutlu17 °C / 9 °C

BURSASağanak
Yağışlı10 °C / 4 °C

ADANAÇok
Bulutlu15 °C / 7 °C

DİYARBAKIRKaryağışlı Yağmurlu7 °C / 2 °C

ESKİŞEHİRKarlı5 °C / 1 °C

KAYSERİKarlı3 °C / -3 °C

TRABZONSağanak
Yağışlı8 °C / 5 °C

Anasayfa

Türkiye

Ekonomi

Politika

Spor

Dünya

Yazarlar

Hayat

WEBTV

Foto
Galeri

Eğitim

Sağlık

Sinema

Yorum

Radikal Kitap

Radikal Blog

Radikal
İki

Anasayfa/Türkiye/1922'de Kürtlere söz verildi mi?

1922'de Kürtlere söz verildi mi?

23.01.2013
//
Türkiye

AYŞE
HÜR
[email-masked]»
Tüm Yazıları

"Ahmet Türk'ün dün Akşam gazetesinde yer alan "1922'deki
Kürt Reform Paketi bizim taleplerimizi karşılar" açıklaması üzerine
Cumhuriyet'in ilk yıllarında Kürtlere ne sözler verildi? diye Ayşe Hür'e sorduk.
Söz konusu reform paketinin hangi kaynaklarda yer aldığını ve Kürtler'e verilip
de tutulmayan sözleri yazdı

İngiliz arşivlerinde çalışan Robert Olson’a göre 29 Mart 1922 tarihinde,
İstanbul’daki Britanya Komiseri Sir Horace Rumbold tarafından Britanya Dışişleri
Bakanı Lord Curzon’a gönderilen (FO 371/7781 e 3553/96/65 arşiv numaralı) bir
telgrafın ekine göre, TBMM’nin 10 Şubat 1922 tarihli celsesinde Kürtlere
özerklik verecek 18 maddelik bir kanun hakkında ciddi tartışmalar yapılmış,
yapılan oylamada 373 milletvekili kabul, 64 milletvekili (Olson bir yerde de 65
milletvekili diyor) ret oyu vermişti. Olson’a göre o tarihte TBMM’de 72 Kürt
milletvekilinin olduğu ve tasarıyı destekleyen Türk milletvekilleri olduğuna
göre, Kürt milletvekillerinden bir bölümü tasarıya hayır oyu vermişti. Ancak
çıkan tartışmalar yüzünden konu başka oturuma ertelenmişti. Rumbold raporunu,
bir daha bu konunun ele alındığını duymadığını belirterek bitiriyordu. Raporun
ekinde ayrıca, 18 maddenin açılımını içeren bir yazı vardı. Bu yazıya göre ise,
kanun teklifinin maddeleri gerçekten çok radikal unsurlar içeriyordu.

İngiliz arşivindeki rapor

Bu iddiayı ortaya atan
Robert Olson tartışmayı sadece İngiliz arşivlerinde bulduğu rapor ve eki
üzerinden yapıyor, buna karşılık meclis zabıtlarına bakıp bakmadığına dair bilgi
vermiyordu. Robert Olson’dan alıntı yapan bazı Türk araştırmacılar ise, bu
durumun farkına vardıkları için olsa gerek, ‘Türk arşivlerinde hâlâ açıklanmayan
pek çok belge var” notu düşmüşlerdi. Gerçekten de henüz gün ışığına çıkmamış pek
çok belge olduğu doğruydu ancak Olson’un verdiği tarih meclisin tatil olduğu
cuma gününe denk geliyordu ve İngiliz belgelerinde, oturumlarda söz aldığı
belirtilen Erzurum Milletvekili Salih Bey ve Mersin Milletvekili Selahaddin
Bey’in katıldığı herhangi bir oturumda Kürtlere özerklik konusunun görüşüldüğüne
dair bilgi yoktu. Örneğin bu iki milletvekilinin katıldığı 6 ve 7 Şubat 1922
tarihli gizli celsede ‘Karadeniz limanlarına ithal olunacak mısır ve mısırunları
ile İzmit Sancağı’na gelecek tahılların gümrük vergileri’ görüşülmüştü. 9 Şubat
1922 tarihli gizli celsede bütçe kanunu tartışılmıştı. 10 Şubat Cuma günü
görüşmelere ara verilmiş ve 11 Şubat’ta gizli celse Yunan ordularına casusluk
yapan bazı kişiler hakkında görüşmelerle başlamış, yine bütçe görüşmeleriyle
devam etmişti. Bu oturumlarda ise Salih Bey ve Selahaddin Bey’in adları
geçmiyordu. Şubat ayındaki diğer gizli celse oturumlarında da, Karadeniz
limanları, gümrükler ve bütçe meselesi ana konuları oluşturuyordu. Kısacası, o
günlerde meclisin gündeminde Kürtlere özerklik (muhtariyet) konusu yoktu.

Gizli celse zabıtlarında söz konusu oturumların numaraları da birbirini izlediği
için (örneğin 9 Şubat 1922 tarihli oturum ‘Yüz Elli Yedinci İnikat’, 11 Şubat
1922 tarihli oturum ‘Yüz Elli Sekizinci İnikat’ diye numaralandırılmış), arada
atlanan bir oturum olduğuna dair hiç ipucu yoktu. Elbette, çok şüpheci biri,
gizli celselerin de ‘gizli celsesi’ olduğunu iddia edebilir ancak söz konusu
oturuma katıldığı iddia edilen 437 milletvekili, 23 Nisan 1920-15 Nisan 1923
arasında faaliyet gösteren Birinci Meclis’in kâğıt üzerindeki üye sayısı olup,
oturumlara en fazla 365 kişinin katıldığı biliniyor. Sayı konusunu bir yana
bırakırsak, oturuma katılan milletvekillerinden hiçbirinin (ki aralarında Kürt
milletvekilleri de vardı) ileriki yıllarda bu konuda konuşmaması, hatıratlarında
yer vermemesi akla uygun değil.
Sonuç olarak, Britanya arşivlerindeki
belgenin sahte olması ihtimali az olduğuna göre, tarihçi Mete Tunçay’a göre
muhtemelen Türk tarafı, 1921 Koçgiri İsyanı’ndan dolayı Kürtler konusunda
Türkiye’ye baskı yapan İngilizleri yatıştırmak için uydurma bir ‘özerklik’
haberi sızdırmışlardı. Ancak uydurma da olsa bu belge, o tarihlerde Kürt
tarafının beklentilerini ve özerklik kavramından anlaşılanları anlatması
açısından dikkate alınabilirdi. Yıllardır Kürt çevrelerinin (2009’da Abdullah
Öcalan ve son olarak Ahmet Türk, Kürt Reform Paketi adıyla değindi) bu belgeye
atıfta bulunmaları ancak bu bağlamda anlamlı görülebilir ancak tarihsel
gerçeklik açısından, böyle bir gizli celse ve böyle tasarı olduğuna dair hiçbir
kanıtın olmadığını unutmamak gerekir.

‘Kürt sorununu Atatürk
modeli çözer’

Ahmet Türk dün Akşam gazetesine verdiği röportajda, Kürtlerin beklentileri
için 10 Şubat 1922’de TBMM’de yapıldığı ileri sürülen gizli oturumu işaret
ederek, “Bu oturumda tartışılan ‘Kürt Reform Paketi’ bizim taleplerimizi
karşılar” dedi.
Kürt Reform Paketi’nde, “Türkler ve Kürtler birbirinden
ayrılmaz iki halktır” ifadesinin vurgulandığını belirten Türk, “Mustafa Kemal’in
de kabul ettiği paket Kürt sorununun sınır çizilmeden çözülebileceğini işaret
ediyor. Burada sözü edilen Türklerin ve Kürtlerin demokrasiyi esas alan eşit
yurttaşlığıdır” ifadelerini kullandı.

METNİN TAMAMINI OKUMAK İÇİN TIKLAYIN

İçinde "AYŞE HÜR" geçen tüm haberler için tıklayınız

Yazı Boyutu

BU HABER İLE İLGİLİ
Arşive
EkleArkadaşına
GönderYazdırYorum
Yaz

PAYLAŞ:

BU HABER İLE İLGİLİ:
Arşive
EkleArkadaşına
GönderYazdırYorum
Yaz

Okur Yorumları

24/1/2013 -
3:20
HDI

Burda Yorum yazan bazi kurdlerden kendimi guzelce bir ayirayim

mesela Arjin, Ayse hur un ne yazidigini niye yazdigini anlamaya bile
cabalamadigi asikar. temel yasam egrisi, hayati kavrayisi Ocalan in tezleri ile
bicimlenmis olmali. belgeye bulguya da gerek yok. Ocalan 1922 de tbmm de
kurdlere ozerklik tartisldi demis mi demis. bitti. zaten ahmet turk ede bu
demeci verme cesaertini veren kendi inisiyatifi degl, boyle buyurdu serok ! ,
ayse hur e devletin belge yakabilecegini hatirlatanlar da var. yakar tabi,
velakin gun gun tutulmus meclis tutanaklari da var. haydi onlari da duzduler.
yahu akil ve mantik da var. 22 den bir yil oncesi kocgiri iki uc yil sonrasi
seyh sait. kurde ozerklik tartismasi yapip bunu mecliste ayan beyan tartisanin
yapacagi isler mi bunlar? kazlar bana bakmis ben kazalara bamisim. ayse hur ne
diyor? kurdleri saf bulup kafaya aliyorlar diyor. ortada boyle bir mesele yok,
ingilizlerin gazini almak icin uydurulmus bir mevzu diyor. simdi de yaptiklari
benzeri bir is. velakin insan kendi kafasinda tahayyul ettigine , pardon serok
un boyle tahhayul edin dedigi seye inanirsa, varacagi nokta budur. basligimin
manasini da yazyim ben kurdum, ayse hur un yazdiklarinda belgelerin disinda bir
mantik goruyorum. ahmet turku de bizleri iluzyona bogan serok un komseri gibi
goruyorum. kendi iradesi ve cozumleme yetenegi var mi? ortaya soruyorum.

210

23/1/2013 -
17:31
urolog

Kürtlere söz verildi mi?

Ben Ayse hanimin yazdiklarini, aksi ispat edilinceye kadar, dogru kabul
ediyorum, cünkü sayin yazarin bilgisine, dürüstlügüne, mertligine ve vicdanina
güveniyorum. Ayse hanim belge yok diyorsa yoktur, yahut ortaya cikmamistis veya
yok edilmistir.

514

23/1/2013 -
17:7
iris78

Sayin Pierre Woodman

Gercekten Türkler kurtulus savasi yillarinda Türk olduklarini bilmiyorlardi.
Anadolu; vergi toplanan, gencleri adini dahi duymadiklari cephelere savasa
yollanan bir cografi bölgeydi. Anadolu'yu yöneten, vergiyi toplayan, insanlarini
savasa yollayan Osmanli pasalariydi. Anadolu halklarinin 500 yillik bir
refleksiydi bu. Seferberlik derler, davullar calinir, insanlar Osmanli
pasalarinin emrinde savasa giderlerdi. Pasalar saraya yakin, cogu devsirme,
askeri okullarda Osmanli'nin ceberrüt zihniyetini özümsemis, Türkleri hic
sevmeyen, adam yerine dahi koymayan insanlardi. Osmanli'nin cöküsü sürecinde
Anadolu'yu kesfedip, Türke sahip ciktilar ve kafalarina göre bir Türk devleti
kurdular. Oysa Anadulu'da yalniz Türkler yasamiyordu. Bütün Anadolu halklarini
kucaklayan bir devlet kurma sansi böylece kacirildi. Bu da Osmanli pasalarinin,
ceberrüt Osmanli zihniyetinin kaprislerin baska bir sey degildi. Anadolu
halklarinin Osmanli'ile pek alkasi yok biliyorum ve Osmanli benim ecdadim
degildi diyorum.

1334

YORUM
YAZ
TÜM YORUMLAR(17)

ADnet

Siz
de reklam verin

Takip et:
@radikal

AYŞEHÜR - Arşiv
Tümü»

'İdraksiz
Türk'ten 'Türk Milleti'neYahya
Kemal'in Sorbon Üniversitesi'ndeki hocası Albert Sorel'e göre "Tarihte
keşfolunmamış iki meçhul" vardı: "Bunlardan biri coğrafyada kutuplar, diğeri
tarihte Türk'tür..."

1915'ten
2007'ye Ermeni yetimleri"Türkçe
bilmeyen çocuklar Ermeni oldukları anlaşılmasın diye haftalarca konuşmadı.
Eğer çavuşlar bunu duysaydı onları falakaya yatırır veya saatlerce güneşe
bakmaya zorlardı."

Türkiye
yerine 'Anadolu Cumhuriyeti' olsaydı ne olurdu?Özal'ın,
Kürt Meselesi'ne çözüm bulmak için "Cumhuriyetimizin adı, Anadolu Cumhuriyeti
olsaydı ne olurdu?" diye sorduğu söylenirdi. Bence adı değişse bile içeriği
pek değişmezdi...

Necip
Fazıl Kısakürek'in 'öteki' portresi 1936'da
NFK, bir edebiyat dergisi için Celal Bayar'dan 1.600 lira aldı. Bir mebusun
ayda 200 lira aldığı günlerde iyi paraydı bu. NFK, devletten para almanın
kolaylığını belki de o gün anlamıştı.

1930
Menemen Olayı bir Nakşibendi tertibi miydi? Muğlalı
Paşa'ya göre olay, Cumhuriyet devrimlerini içine sindiremeyen Nakşibendi
Tarikatı'nın tertibiydi. Nitekim olay, dini kesimleri sindirmekte başarıyla
kullanıldı.

98
günlük 'güdümlü' muhalefet: Serbest FırkaMustafa
Kemal, halkın ekonomik sıkıntılar yüzünden kızgın olduğu CHF'ye nefes aldırmak
ve İsmet Paşa'ya gözdağı vermek için Serbest Fırka'yı kurdurdu. Ama işler
sanıldığı gibi gitmedi

YAZARLAR
Tümü»

UĞURGÜRSESYeni bir para sistemine doğruYeni bir
'çoklu para' sistemine giderken altın geçiş işlevi görecek.

GÜVENSAKHerkes hallaçlara karışırken CNC operatörleri ne olur...
Teknolojik gelişme, kurumsal yapıları bile
işte böyle değiştiriyor. Kabul etmesi önce güç geliyor ama böyle
oluyor.

Üye
olun

İletişim
Sayfası

Açılış
Sayfam Yap

Künye

Reklam

Radikal
Index

Sıkça
Sorulan Sorular

Senden
Haber

Basın İlan Kurumu
İlanları

Radikal Blog

Radikal Kitap

Başa Dön

İnternet baskısında yer alan tüm metin, resim ve benzeri içeriğin hakları
Hürriyet Gazetecilik ve Matbaacılık A.Ş'ye aittir. Hiçbir şekilde basılı ya da
elektronik bir ortamda (CD, Internet vs.) kaynak gösterilse bile izin alınmadan
kullanılamaz.

Radikal
Mobil