SEVİNÇ ÖZARSLAN

Topkapı Sarayı’ndaki el yazmaları
çürüyor

İslam tarihinin en değerli
eserlerinin yer aldığı Topkapı Sarayı’ndaki ‘El Yazmaları Kütüphanesi’nin
durumu içler acısı. Aşağıdaki fotoğraflar 4 Aralık 2009’da çekildi, aradan
üç buçuk yıl geçmesine rağmen eserlerle ilgili elle tutulur bir çalışma
henüz yapılmadı.

Topkapı Sarayı'nın arşivi iki bölümden oluşuyor. İlki; Osmanlı'dan
kalan belgelerin yer aldığı belge arşivi, diğeri “El Yazmaları
Kütüphanesi.” Toplam 22 bin eserin yer aldığı arşivlerin tamamı çok
kıymetli. Minyatürlerle süslenmiş 3 bin civarındaki el yazmaları var ki,
onlar daha da değerli. Ama maalesef İslam tarihinin ve coğrafyasının en
mutena varlıklarının yer aldığı saraydaki eserlerin durumunun iyi
olmadığını gösteren fotoğraflar ortaya çıktı. Yanda gördüğünüz kareler
inanılması zor ama Topkapı Sarayı Silahtarağa Ocağı Koğuşu'nda 4 Aralık
2009'da çekildi.

8 Aralık 2009'da İl Kültür Müdürlüğü'ne iletilen tutanakta eserlerin bu
hale nasıl geldiği şöyle ifade ediliyor: “Topkapı Sarayı Müzesi Müdürlüğü
bünyesindeki Yazma Eser Kütüphanesi restorasyon amacıyla uzun süredir
kapalı olup söz konusu kütüphaneye ait eserler müzedeki Hazine Koğuşu adlı
bölümde koliler içinde muhafaza edilmektedir. Yazma Eser Kütüphanesi'ne
ait bu eserlerden basma niteliğinde olanlar bir süredir müze bünyesindeki
Yeni Kütüphane'ye nakledilmektedir. 4 Aralık 2009 Cuma günü saat 11.00
civarında söz konusu nakil işleminin devam ettiği esnada basma eserlerin
muhafaza edildiği kolilerden yere temas etmiş olanlarından bazılarının
rutubetten etkilendiği ve koli içindeki eserlerin zarar gördüğü Güvenlik
Görevlisi Ömer Gür tarafından tespit ve tarafımızca da teyit edilmiştir.
Konu ivedilikle Yazma Eser Kütüphanesi zimmetlilerinden ve aynı zamanda
vekâleten Müze Müdür Yardımcılığı görevini yürüten Gülendam Nakipoğlu'na
bildirilmiştir. 7 Aralık 2009 Pazartesi günü söz konusu koliler Yazma Eser
Kütüphanesi zimmetlilerinden Zeynep Akbaş'ın emriyle müze temizlik
görevlileri tarafından bulundukları yerden kaldırılıp zarar gören eserler
tamir edilmek için ayrılmıştır. Tamir edilmek üzere ayrılan eserlerin
envanter kayıtları tutanak metnine yazılmak amacıyla Zeynep Atbaş'tan
istenildiği halde tarafımıza bildirilmemiştir.”

Hünkar Mescidi depo olarak
kullanılmış

Sarayın içindeki Revan, Bağdat ve Harem gibi birkaç köşkten toplanan el
yazması eserler, kütüphane binası olarak yapılan Enderun'un ortasındaki
III. Ahmet Kütüphanesi'ne sığmayınca Hünkar Mescidi'ne yığılıyor. Sarayın
içinde 10 mescit var, bunlardan biri merkez camii olarak bilinen Hünkar
Mescidi. Padişah burada namaza katıldığı için mimari tarzı diğerlerinden
farklı. Uzun yıllar bu mescit kitap deposu olarak kullanılıyor. Daha sonra
restorasyon ve iklimlendirme yapılmak üzere tamir ve bakıma alınıyor,
eserler de Silahtarağa Ocağı Koğuşu'na taşınıyor. Gördüğünüz fotoğraflar
bu esnada çekildi.

Sadece 1 restoratör
var

Adının açıklanmasını istemeyen bir yetkiliden öğrendiğimize göre aradan
üç buçuk yıl geçmesine rağmen kitapların durumunda bir değişiklik yok.
Sarayın halihazırda zaten bir restoratörü bulunuyor. O da kuruma bir ay
önce atandı.

Mesele sadece restorasyon, konservasyon değil. Türkiye'nin kültür
varlıkları arasında en sembolik anlamı bulunan Topkapı Sarayı'nın
arşivlerinin bu durumda olması... Bugüne kadar belgelerin tasnif
edilememesi, belgelerle birlikte el yazması kitapların dijitale
aktarılamaması ve pek çok  akademisyenin her fırsatta dile getirdiği
gibi eserlerin araştırmacıların kullanımına açılamaması...

Topkapı Sarayı’ndaki el yazması eserleri, Süleymaniye El Yazması
Kütüphanesi; Osmanlı belgelerini ise Başbakanlık Osmanlı Devlet Arşivleri,
tasnif işlemlerini yapmak ve dijitalleştirmek üzere istemiş, kurumlar
arasında protokol de imzalanmış. Fakat bu protokoller, ‘hangi kurum
bunların kullanma hakkını elde edecek’ sorusu nedeniyle hayata
geçirilemiyor.

Arşivlerin durumuyla ilgili iddiaları saray yetkililerine de sorduk,
fakat onların anlattıkları da arşivlerde bir şeyin değişmediğini ortaya
koyuyor. Sarayın, ilk avlusundaki Darphane-i Amire binasının, kütüphaneyi
de içine alan araştırma laboratuarı yapılacağına dair iyi niyetli bir
fikir var, fakat ortada somut bir adım yok.

2013-07-29