İletişim

iPhone

iPad

Android

X

24 Temmuz 2015 Cuma

ADANA
AĞRI
ADIYAMAN
AFYON
AKSARAY
AMASYA
ANKARA
ANTALYA
ARDAHAN
ARTVİN
AYDIN
BALIKESİR
BARTIN
BATMAN
BAYBURT
BİLECİK
BİNGÖL
BİTLİS
BOLU
BURDUR
BURSA
ÇANAKKALE
ÇANKIRI
ÇORUM
DENİZLİ
DİYARBAKIR
DÜZCE
EDİRNE
ELAZIĞ
ERZİNCAN
ERZURUM
ESKİŞEHİR
GAZİANTEP
GİRESUN
GÜMÜŞHANE
HAKKARİ
HATAY
IĞDIR
ISPARTA
İÇEL
İSTANBUL
İZMİR
KAHRAMANMARAŞ
KARABÜK
KARAMAN
KARS
KASTAMONU
KAYSERİ
KİLİS
KOCAELİ
KONYA
KIRKLARELİ
KIRIKKALE
KIRŞEHİR
KÜTAHYA
MALATYA
MANİSA
MARDİN
MUĞLA
MUŞ
NEVŞEHİR
NİĞDE
ORDU
OSMANİYE
RİZE
SAKARYA
SAMSUN
SİİRT
SİNOP
SİVAS
ŞANLIURFA
ŞIRNAK
TEKİRDAĞ
TOKAT
TRABZON
TUNCELİ
UŞAK
VAN
YALOVA
YOZGAT
ZONGULDAK

26°C /
23°C

EURO3,01

% 0,32

DOLAR2,75

% 0,41

ALTIN95,80

% -0,07

Yazarlar

SİYASET

TÜRKİYE

DÜNYA

EKONOMİ

KÜLTÜR-SANAT

ÇİZERLER

SPOR

YAŞAM

BİLİM-TEKNİK

SAĞLIK

FOTOĞRAF

VİDEO

SOKAK

GEZİ

Son Haberler

Ece Dinç'in mezarına çirkin saldırı

Çanakkale'de art arda deprem

5 bin polisle şafak operasyonu: 1 ölü, gözaltılar var

Başbakanlık'dan hava operasyonu açıklaması

Ana Sayfa

Türkiye

Aleviliğin aydınlık yüzünü dünya daha çok tanımalı

A+
A-

Aleviliğin aydınlık yüzünü dünya daha çok tanımalı

Küçük yaşlardan itibaren önce sezgiyle sonra akılla, bilgiyle ve mantıkla Alevi felsefesini kendime çok yakın bulmuştum. Çünkü ‘izmler’ arasında kendimi en yakın hissettiğim ‘hümanizm’ bu inancın temelini oluşturuyordu.

Kaydet
Kaydı KaldırX
Kaydettiklerim

Zülfü Livaneli

Yayınlanma tarihi: 02 Temmuz 2015 Perşembe

“Bir kültür ve sanat insanı olarak benim rüyam, her türlü değer ve ölçünün merkezine insanın yerleştirildiği bir dünya yaratılmasıdır.’’

Gerekli teşekkür cümlelerinden sonra konuşmama bu cümleyle başlamıştım.

Princeton Üniversitesi’ndeydim. Pencerelerdeki vitraylara Albert Einstein’ın e=mc2 formülü işlenmişti. Bu dâhi bilim adamının ders verdiği salonda bulunmak heyecan verici bir deneyimin tam ortasında olduğumu hatırlatıyordu.

O salonda çeşitli uluslardan profesörlere ve öğrencilere Hacı Bektaş-ı Veli’yi, Manikeizmi, Mazdekçiliği, Bogomilleri, Alevilikteki tanrı kavrayışını anlatıyordum. Zaten bu ilginç Anadolu inancını anlatmak neredeyse misyonum haline gelmişti. (Yanlış anlamaları önlemek için sadece Anadolu ve Rumeli’deki Alevilerden söz ettiğimi belirtmem gerekiyor. Suriye’de ve başka ülkelerde bulunan Alevi/Nusayri gibi topluluklar ve bunların Bektaşilikle ilişkisi ayrı bir inceleme konusu.)

Harvard, Illinois, Michigan, Pennsylvania, Stuttgart üniversitelerinde, UNESCO ve Avrupa Konseyi salonlarında, Versailles Buluşmaları’nda da sunmuştum bu alandaki çalışmalarımı... Çünkü Anadolu İslamı’nın bu aydınlık yüzünün dünyada daha çok tanınması gerektiğine inanıyordum.

Alevi değilim ama…

Oysa Alevi değildim. Sünni bir ailede doğmuş ve son derece dindar olan ailemde İslamın en aydınlık yüzünü görerek büyümüştüm. Bir savcı oğlu olarak Kur’an kurslarına gönderilmiş, boynumdaki hamaylıda taşıdığım Elifba cüzünü ezberlemiştim. Daha sonra Ankara’da İngilizce eğitim veren Maarif Koleji yıllarımda, hâkim emeklisi Hacı dedemin sıkı bir dini eğitiminden geçmiştim. Benim ailemde İslam; iyi insan olmak, temizlik, güzel ahlak, kimseye kötülük düşünmemek, Allah korkusu ve Peygamber sevgisi anlamına geliyordu. Belki de bu nedenle küçük yaşlardan itibaren önce sezgiyle, sonra akılla, bilgiyle ve mantıkla Alevi felsefesini kendime çok yakın bulmuştum. Çünkü izm’ler arasında, kendimi en yakın hissettiğim “hümanizm”, bu inancın temelini oluşturuyor ve yüzyıllar boyunca ezilmiş, iftiraya uğramış olmaları içimde Alevilere karşı derin bir sevgiye ve dayanışma duygusuna yol açıyordu.

Niye katledildiler?

Bu konuda yerli ve yabancı yayınları okudukça ilgim daha da arttı. Osmanlı fetihlerine imza atan Yeniçeri ocaklarının piri, Hacı Bektaş değil miydi? Anadolu’nun ve Rumeli’nin fethinde bu inanca bağlı “Kolonizatör Dervişler” büyük rol oynamamış mıydı? Osmanlı’nın kuruluşunda bu inancın önemli bir rolü yok muydu? O zaman niye Yavuz Sultan Selim’den sonra imparatorluğun Araplaşma dönemi başlamış ve Anadolu Alevileri katledilmişti?

Bu soruya basitçe, İran tehdidinden dolayı cevabı verilebilir. Şii İran Şahı’nın, Anadolu’daki Alevileri kullanarak Osmanlı’ya bir tehdit oluşturduğu söylenebilir.

Ama burada da garip bir durum var.

İki şiirin öğrettiği

Yavuz’la savaşan İran Şahı İsmail, Hatayî mahlasıyla (bugün de türkülerini dinlediğimiz) şu şiirleri yazıyordu:

“Ezel bahar olmayınca

Kırmızı gül açmaz imiş

Kırmızı gül açmayınca

Sefil bülbül ötmez imiş”

Şiir şöyle bitiyordu:

“Dost dosttan ayrılmayınca

Dost kadrini bilmez imiş”

Şah İsmail’in bugün yazılmış gibi duran temiz Anadolu Türkçesine karşılık, Osmanlı Sultanı Yavuz Selim’in şiiri şöyleydi:

“Merdüm-î dideme bilmem ne füsûn etti felek

Eşkimi kıldı füzûngiryemi hûn etti felek

Şîrler pençe-i kahrımda olurken lerzân

Beni bir gözleri âhûyazebûn etti felek”

(Sohbetimiz sırasında bu konuyu arz ettiğim değerli hocamız Halil İnalcık, Yavuz’a atfedilen bu şiirin, Namık Kemal tarafından yazılan Osmanlı Tarihi’nde yer aldığını, dolayısıyla Selim’e değil şaire ait olabileceğini söyledi. Bu olasılık akla yakın görünüyor. Çünkü Yavuz, şîr-i pençe (aslan pençesi) olarak bilinen tehlikeli bir çıbanı hamamda sıktırmasından hemen sonra sefere çıkmış ve Çorlu dolaylarında musahibi Hasan Can, başında Yasin okurken ölmüştü. Şiirde eğer “kahreden pençe karşısında aslanların titrediği” belirtilerek aslan pençesi çıbanına gönderme yapılıyorsa, Padişah’ın ölüm döşeğinde bu şiiri söylemiş olması pek olası değil. Zaten Hasan Can da hatıralarında buna yer vermiyor. Ne var ki diğer padişahlar gibi Selim de şiirlerini Farsça ağırlıklı olarak yazıyordu. Dolayısıyla kim yazmış olursa olsun, şiirin burada anılmasına vesile olan düşünceyi değiştirmiyor.)

Şah’ın şiiri

İki şiir de çok güzel ama hangisi Türkçeye daha yakın?

İran Şahı’nınki değil mi?

Yani (zaten Türk olan) İran Şahı Türkçe, Osmanlı Sultanları ise Farsça kelimelerle şiir yazıyor. Sadece bu örnek bile, ulus-devlet çağından sonra yetişmiş olan bizlerin, tarihi bugünün kavramlarıyla anlayamayacağımızı göstermiyor mu? (Büyük Alman tarihçi Hans- Jörg Gadamer, yorumbilim metoduyla, tarihi, bugünün değil o günün değer yargılarıyla yorumlayarak okumamızı öğütler.)

Karl Marx, “Fatih ülkeler, fethettikleri ülkelerin kültürlerinin etkisi altına girerler” der.

Bence hem Konstantiniye’ye, hem de Mısır fetihlerinden sonra Osmanlı İmparatorluğu’nda olup bitenler bu sözle bir parça açıklanabilir.

Gaf değil, iftira

Arap yarımadası fethedildikten sonra imparatorlukta Arap etkisi artmış, gözden düşen Aleviler ise kıyımlara uğratılmış, dağlara kaçmak zorunda bırakılmış, haklarında binbir iftira üretilerek “İslam dışı, ahlaksız” bir topluluk olarak tanıtılmaya çalışılmıştı.

Günümüzde bile; her duyduğumuzda bizi irkilten ve skandal yaratan açıklamalar aslında birer gaf değil, yüzyılların kafalara yerleştirdiği iftiraların tortuları.

Bazı Müslümanlar “Kızılbaş” kelimesini ensest anlamında kullanarak büyük bir günah işlemektedirler. Çünkü Kızılbaş, 15. Yüzyıl’da Şeyh Haydar tarafından, kendi yolunu izleyenlere önerilen 12 dilimli kırmızı bir serpuştur. 12 dilim 12 İmam’ı temsil etmektedir. Bu serpuşu başlarına takanlara, Osmanlı deyimiyle “Alici Türkmenler”e Kızılbaş denilmiştir.

Alevilerde arabesk yaygınlaşmadı

Princeton Konferansı metnine giriş olarak yazdığım bu satırlara bazı bilgiler daha eklememe izin veriniz.

Son günlerde çeşitli mecralarda Alevilik konusunda birçok tartışmaya rastlıyorum ve bu konuda hâlâ kulaktan dolma bilgilerle konuşulması açıkçası üzüyor beni. En iyi niyetli olanlar bile Alevilerin Hz. Ali’yi, Hz. Muhammet’ten üstün tuttukları gibi yanlış kanılara sürüklenebiliyorlar. Alevilerin yüzyıllardır “Medet Allah, Ya Muhammed, ya Ali” demeleri bile bu yanlış inancı silmeye yetmiyor.

Gelin büyük Alevi ozanlarından Teslim Abdal’ın bir deyişine göz atalım:

“Sen hak peygambersin şeksizgümansız

Sana uymayanlar dinsiz imansız

Teslim Abdal neyler dünyayı sensiz

Adı güzel, kendi güzel Muhammed.”

(Geçenlerde din ağırlıklı bir radyo bu dizeleri Yunus’a mal ediyordu. Doğru değildir. )

Alevi kültür geleneği o kadar güçlüdür ki arabesk akımlar bu topluluklar arasında yaygınlaşamamıştır. Kültürlerinin en önemli öğelerinden biri olan bağlamayla kendi deyişlerini, nefeslerini icra ederler. Hacı Bektaş-ı Veli’nin “İncinsen de incitme!” öğüdüne uyarlar.

Koyuna türkü

“Can”a değer veren, insanı insan olduğu için önemseyen bir inançtır. Aleviliğin, yalnız insana değil, doğadaki her canlıya saygı gösteren bir inanç olduğunu, Çorum’da katıldığım bir Cem ayininde gözlerimle görme olanağı bulmuştum. Töre gereği kurban edilip eti dağıtılacak olan koyun kınalarla kurdelelerle süslenmiş olarak nazikçe dedenin önüne getirildi. Sol ön ayağını kıvrık biçimde tuttu birisi ve dede koyuna seslenerek, “Kusura bakma, seni incitmek istemiyoruz ama etinle cemaati besleyeceğin için sana teşekkür borçluyuz” anlamına gelen (daha doğrusu tam olarak sözlerini hatırlamadığım için mealini aktardığım) bir türkü söyledi sazıyla. Doğrudan doğruya kurbana hitap ediyor, yumuşak, tatlı ezgiyi ona adıyordu ve koyun da hiç huysuzlanmamasından sakin olduğunu çıkardığım bir duruşla dinliyordu. Bu tavrın, benim gibi bir hayvanseveri ne kadar etkilediğini tahmin edersiniz. Hele her kurban bayramında hayvanları binbir eziyetle öldürmeyi marifet sananlarla karşılaştırıldığı zaman...

YARIN: "NE! ADIN ÖMER Mİ? HEMEN ÇIK GİT BU DÜKKANDAN!"

Bunlarla da ilgilenebilirsiniz

Saray'dan gelen yanıta HDP'li Fırat cevap verdi

Suruç'ta yaşanan katliamdan sonra HDP'den arka arkaya...

REKLAM

Sadece 100$ ile Başlayın

Forex ile Yatırımlarınızı Evinizden Çıkmadan Büyütebilirsiniz

Demirtaş'tan Bülent Arınç'a çok sert cevap

HDP Eş Genel Başkanı Selahattin Demirtaş, Bülent...

Erdoğan'a 'bir görüşte aşık olan' Tamince de 'paralel'den yargılanacak

Konya'daki Fettullahçı Terör...

Etiketler:

kızılbaş, serpuş, füzûngiryemi, şîrler, lerzân, âhûyazebûn, kolonizatör, araplaşma, hatayî, eşkimi, şeksizgümansız, hamaylıda, bogomilleri, mazdekçiliği, manikeizmi, mc2, izmler, bektaşilikle, yorumbilim, hayvanseveri

Şu Anda Okunanlar

Henüz okumadığınız ancak diğer okurların şu anda en çok tıkladıkları haberler.
Daha fazlası…

Kandil’den Demirtaş’a sert çıkış

Fuat Avni'den Suruç, Diyarbakır ve Kilis için çarpıcı iddialar

NTV'nin canlı yayınında kavga

Şu Anda Okunanlar

Henüz okumadığınız ancak diğer okurların şu anda en çok tıkladıkları haberler.
Daha fazlası…

Kandil’den Demirtaş’a sert çıkış

Fuat Avni'den Suruç, Diyarbakır ve Kilis…

NTV'nin canlı yayınında kavga

Video Haber

İstanbul’da terör operasyonu

İstanbul'daki terör operasyonunda çatışma

Türk F-16'ları IŞİD hedeflerini bombaladı

Bu görüntüler sahte çıktı

NTV yayınında sert Suruç kavgası

NASA 'ikinci dünya'yı buldu

Çocuğun kulağını böyle kopardı

Adliye önünde kalaşnikoflu saldırı anı kamerada

IŞİD ateş açtı...Bölgeden ilk görüntüler

Şanlıurfa'da feci kaza: 1 ölü 1 yaralı

En Çok...

beğenilenler

1.
Milliyet'ten kovulan Kadri Gürsel'in gazetede…

2.
Deniz Gezmiş'in avukatı hayatını kaybetti

3.
Fuat Avni'den Suruç, Diyarbakır ve Kilis için…

4.
Zekeriya Öz'ün 77 bin dolarlık Dubai tatilinin…

5.
Milliyet, Erdoğan’ı eleştiren Kadri Gürsel’i…

6.
Erdoğan'a 'bir görüşte aşık olan' Tamince…

7.
Cübbeli'den çok sert tepki: Onlar…

8.
Deniz Baykal: Hepsi tiyatro

9.
Yürek burkan mesaj... 'Ölmezsek iyidir'

10.
'Ankara doğruladı' denildi ama görüntüler…

okunanlar

1.
Fuat Avni'den Suruç, Diyarbakır ve Kilis için çarpıcı iddialar

2.
Milliyet'ten kovulan Kadri Gürsel'in gazetede yayınlanmayan son yazısı

3.
IŞİD ateş açtı: 1 astsubay şehit, 2 asker yaralı

4.
Zekeriya Öz'ün 77 bin dolarlık Dubai tatilinin kaynağı ortaya çıktı

5.
Mersin'de tehlikeli gerginlik, tren seferleri durduruldu, 11 yaralı var

6.
Yürek burkan mesaj... 'Ölmezsek iyidir'

7.
NTV'nin canlı yayınında kavga

8.
Deniz Baykal: Hepsi tiyatro

9.
İstanbul’daki gizemli araçların sırrı çözüldü

10.
Diyarbakır'da polise hain pusu: 1 şehit, 1 yaralı

yorumlananlar

1.
Deniz Gezmiş'in avukatı hayatını kaybetti

2.
Milliyet, Erdoğan’ı eleştiren Kadri Gürsel’i kovdu

3.
Milliyet'ten kovulan Kadri Gürsel'in gazetede yayınlanmayan son yazısı

4.
Fuat Avni'den Suruç, Diyarbakır ve Kilis için çarpıcı iddialar

5.
Deniz Baykal: Hepsi tiyatro

6.
Cübbeli'den çok sert tepki: Onlar cehennem köpekleri

7.
Yürek burkan mesaj... 'Ölmezsek iyidir'

8.
Zekeriya Öz'ün 77 bin dolarlık Dubai tatilinin kaynağı ortaya çıktı

9.
'Ankara doğruladı' denildi ama görüntüler sahte çıktı

10.
Erdoğan'a 'bir görüşte aşık olan' Tamince de 'paralel'den yargılanacak

Aboneler İçin

1930 yılına kadar
24 Temmuz
tarihinde neler olduğunu
görmek için tıklayın

5.152.583 makale

Günlük E-Gazete

Odessa Film Festivali'nde büyük ödül Türk filmine verildi

ABD'de aynı aileden 5 kişi bıçakla öldürüldü

E-Gazete

Cumhuriyet Arşivi

Reklam

Künye

İletişim

Yayın İlkeleri

RSS

UYGULAMALAR

iPhone
/
iPad
/
Android

Günlük Gazete Manşetleri

Günün Etkinlikleri

Kaydettiklerim

Manşetleri Sitene Ekle

2014 Yerel Seçimleri

2014 Cumhurbaşkanlığı Seçimi

2015 Genel Seçimi

Seçim 2015

GALERİLER

Video Galeri

Foto Galeri

Haber

Yaşam

Kültür-Sanat

Çevre

Gezi

Okurlarımızın eleştiri, öneri ve dileklerini aşağıdaki iletişim bilgilerini
kullanarak okur temsilcisi Güray Öz'e yazmasından büyük mutluluk duyacağız.

İlhan Selçuk'un
Yazıları

21 Haziran 2010 tarihinde yitirdiğimiz Cumhuriyet Gazetesi Başyazarı İlhan Selçuk'un
yazılarından seçmeleri okurlarımızla buluşturuyoruz. Bu köşede aydınlanmanın bilgesi
Selçuk'un günümüze ışık tutan yazılarını bulabileceksiniz.

BÖLÜMLER

Astroloji

Bilim-Teknik

Çevre

Dünya

Eğitim

Ekonomi

Gezi

Kitap

Konser

Kültür-Sanat

Otomobil

Piyasalar

Sağlık

Sinema

Siyaset

Sokak

Spor

Tiyatro

Türkiye

TV Rehberi

Uzay

Yaşam

Yazı Dizileri

* Şu Anda

© 2015