x

Son Dakika

Yazarlar

Siyaset

Ekonomi

Dünya

Gündem

EKONOMİ

»Ekonomi »Haber »Önce TL’de istikrar, sonra onarım

Önce TL’de istikrar, sonra onarım

Paylaş Twitle

A+ a-

Eklenme Tarihi01.09.2018 - 0:51-Güncellenme Tarihi01.09.2018 - 0:51

Servet Yıldırım »Ekonominin [email-masked] Yazıları

Türkiye piyasaları neredeyse iki aydır kesintisiz bir dalgalanma içinde. Bu ilk değil, daha önce de bu tip dalgalanmalar yaşadık. Gerçi bu biraz uzun sürdü ama öncekiler gibi bu da sonsuz bir dalga değil. İster kriz deyin, ister çalkantı, adı her neyse, bu sürecin sonunda da hareket belirli bir kur ve faiz seviyesinde durulacaktır. Ekonomide ve piyasalarda yeni bir denge oluşacaktır. Öncekilerde olduğu gibi aşırı değer kaybeden TL, hızla yükselen faizler ve ucuzlayan hisse senedi fiyatları nedeniyle yabancı talebi bir noktadan sonra başlayacaktır. Ama bu sürecin temel ekonomik göstergeler üzerinde daha uzun süreli belirgin etkileri de olacaktır.

Enflasyon artıyor

TL’nin değer kaybıyla enflasyonda başlayan hızlı yükselişin nereye kadar süreceğini kestirmek zor. Umduğumuzdan daha uzun sürebilir, çünkü beklentilerdeki ve fiyat davranışlarındaki bozulma beklenenden daha derin oldu. Merkez Bankası’nın yıl sonu için yaptığı yüzde 13.4’lik tahmin iyimser kaldı. Pazartesi günü açıklanacak ağustos rakamlarıyla yıllık enflasyon yüzde 17-18 aralığına yükselebilir. Eylülde de artış sürecek gibi görünüyor. Yüzde 20 seviyesi çok uzak değil. Dolayısıyla, Türkiye “yüksek enflasyon ülkesi” sınıfından “çok yüksek enflasyon” ülkesi olmaya doğru gidiyor. Enflasyonun yüzde binlerle ölçüldüğü Venezuela’yı saymazsak, yükselen piyasa ekonomileri grubunda Arjantin’den sonra dünyanın en yüksek enflasyonuna sahip ülkesiyiz. 2000’li yıllarda enflasyonla mücadelede sağladığımız kazanımları kaybediyoruz. Ekonominin bir numaralı önceliği bu gidişi tersine çevirmektir.

Büyüme yavaşlıyor

Geçen yıl yüzde 7’nin üzerinde büyüyen ekonomiyi bu yıl ve 2019’da çok daha düşük büyüme oranları bekliyor. Her şeyden önce TL’nin değer kaybının ortaya çıkaracağı aritmetik bir etki olacaktır. TL olarak ölçülen ve ortalama kurdan dolara çevrilen gayri safi yurt içi hasıla dolar bazında düşecektir. Yani Türkiye uluslararası ölçekte fakirleşecektir. Oysa biz dünyanın en büyük 17’nci ekonomisi olmaktan çıkıp ilk 10’a girmeyi hedefliyorduk. Buna bağlı olarak, kişi başına milli gelir gerileyecek, orta gelir tuzağından çıkmaya çalışırken tuzağın dibine doğru çekileceğiz. Yüksek faiz ve TL’nin hızlı değer kaybıyla piyasadaki yüksek oynaklık nedeniyle birçok işletme önünü görmekte zorlanıyor. Kur ve faiz hareketleriyle bilançoları bozuluyor. Bu tabloda birçok işletme için yatırım iştahı ve imkânı kaybolmasa bile sınırlanacaktır.

İstihdam artışı sınırlanıyor

Ne kadar yakınsak, ne kadar şikâyet etsek de Türkiye ekonomisinin istihdam yaratma kapasitesi birçok ekonomiye göre yüksekti.

Mesela, mayıs ayıyla sona eren bir yılda işgücüne 500.000 kişi katılmış, yani bu kadar insan iş talep etmiş. Bu dönemde Türkiye ekonomisi ise 700.000 kişiye istihdam yaratmış. Bu sayede yüksek işsizlik oranı bir ölçüde gerilemişti.

Şimdi yetersiz bulduğumuz bu düzeltmeyi bile arar hale gelebiliriz. Büyüme görünümünün bozulması ve yatırımların yavaşlaması istihdam artışının zayıflaması hatta durmasını getirebilir. Bu ise daha yüksek işsizlik demektir.

Kamu maliyesine baskı...

İçinde bulunulan durumdan çıkış için para politikası kadar hatta belki de daha fazla maliye politikasına görev düşüyor. Türkiye 2009’daki durgunluktan geçici vergi önlemleriyle çıkmıştı.

Yine benzer bir durumla karşılaşılabilir. Ancak mali dengenin bozulması da önemli bir risk olarak karşımızda duruyor. Büyümenin hız kesmesiyle vergi tahsilatları olumsuz etkilenebilir.

Dünkü TL mevduat faizleri üzerindeki vergi oranlarının aşağı çekilmesi gibi adımlarla maliye bir gelir kaybına uğrayabilir.

Öte yandan, faizlerin yükselmesiyle iç borç faiz ödemeleri artıyor, TL’nin değer kaybıyla dış borç faiz ödemelerinin bütçedeki TL karşılığı yükseliyor. Bunlar yabancısı olmadığımız, geçmişte de yaşanmış gelişmeler. Dolayısıyla, maliyenin başa çıkamayacağı bir durum değil. Ama böylesi baskıların olduğu dönemde harcamaların önceliklendirilmesi, bazı tasarruf önlemlerin hızla uygulamaya girmesi önem kazanıyor.

Dış dengesizlik hafifler mi?

Bu tür krizlerin ya da dalgalanmaların tek faydası ise dış dengedeki kısmi düzeltme olabilir. Değer kaybeden TL’nin ihracatı artırıcı ve ithalatı kısıcı etkisinin yanı sıra, daralan iç pazar nedeniyle firmaların dış satıma daha fazla yönelmek zorunda kalmaları dış ticaret açığını ve dolayısıyla cari işlemler açığını daraltacaktır.

Hatta durgunluğun boyutunun artması halinde Türkiye gibi ekonomiler cari işlemler açığı yerine fazla bile verebiliyorlar.

Ama bu harekete bakıp “Dış denge sorunumuzu çözdük” diye sevinmeyelim; çünkü bu tamamen konjonktürel daralmaya bağlı bir düzeltmedir. Eğer yapıda bir değişme olmazsa ekonominin canlanmasıyla açık tekrar genişlemeye başlar. Tablo bu. Bu tabloda öncelik acilen TL’de istikrarının sağlanmasındadır. Bu, fiyat istikrarının sağlanması için de elzemdir.

Bu arada hasar tespiti yapılmalı ve orta vadede ekonominin görünümünü iyileştirecek adımlar bir program çerçevesinde ve koordinasyon içinde süratle uygulamaya konumalıdır.

Yazarın Diğer Yazıları

Önce TL’de istikrar, sonra onarım01.09.2018

ABD hızlı çıktı, sıra bizde30.08.2018

BİZ TATİLDEYKEN NELER OLDU, NELER?25.08.2018

Ustanın ardından "GÜNGÖR URAS"23.08.2018

Teşekkürler Güngör Uras21.08.2018

Kâhtalı Mıçı’dan kur dersleri18.08.2018

İŞ DÜNYASINDAN BİR "GARİP" ÇAĞRI16.08.2018

555’ten 349’a Türk ekonomisi11.08.2018

Önce TL’ye istikrar09.08.2018

Bu kriz de çözülür ama iz bırakır04.08.2018

İNDİR FAİZİ BİNDİR FAİZİ02.08.2018

Malthus kapanı mı yoksa altın çağ mı?28.07.2018

26.07.2018

Haftanın en kritik toplantısı21.07.2018

SATIŞ VE KÂR İYİ PEKİ FİNANSMAN?19.07.2018

Tahminler revize edilmek içindir!14.07.2018

YENİ DÖNEM YENİ ‘BÜYÜME’ MODELİ12.07.2018

BÜTÇE YETİM BİR DOKÜMANDIR07.07.2018

Listenin başında enflasyon var05.07.2018

Kanuni hiç domates yemedi30.06.2018

EtiketlerdolarArjantinVenezuelaMerkez Bankası

Yazarlar
Tüm Yazarlar

Melih AşıkCumhuriyet işçisi!

Yaman TörünerTÜRKİYE'DE KİMLERİN RİSKİ VAR?

Çağdaş ErtunaMüzede bitmeyen gece

Ali EyüboğluANTALYA’DA NELER OLDU?

Mehmet SoysalFitne kazanları

Sina KoloğluEKRANDA PAZAR ACILARIN GÜNÜ!

Didem Özel TümerKandil’in gözü kayyumdaki belediyelerde

Nihat Ali ÖzcanElektrik sayaçları ve PKK ile mücadele

Cemil ErtemEnflasyonla mücadele: Dün ve bugün...

Sami KohenReferandum resti

Mehmet TezNedir bu ‘cannabis içeceği’ meselesi?

Güneri CıvaoğluBaşkonsoloslukta ‘infaz’ mı?

Cüneyt SadıçALTIN ELMA DİYARBAKIR’IN!

Abbas Güçlü15 Ekim bilmecesi?

YAZARLARI

Cengiz HortoğluMeğer Ne Büyük Hata Yapmışım

Av.Suat Yurdsevenİkale Sözleşmesine İşçinin "Tüm Haklarım Saklıdır" Yazması

Ekonomi Manşetler

Kobi borcuna yapılandırma

‘Bitmeyen Kartuş’a döviz dopingi

Nobel Ekonomi Ödülü ‘iklime’

Ekonomi Blogları

19 Liraya Aldığım Sıvı Sabun 32 Lira Olmuş, Bir Daha Almayacağıma Göre Sorun YokKerim Korkut8.10.2018

Türkiye'de Hayat Emeklilere Güzel....Kenan ışık3.10.2018

Kentleşmeye Dayalı Yerel KalkınmaMehmet GÜRBÜZ4.10.2018

Sen de Milliyet Blog Yazarı ol!

Veri politikasındaki amaçlarla sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerez konumlandırmaktayız.
Detaylar için veri politikamızı inceleyebilirsiniz.

Son Dakika

Yazarlar

Video

Foto Galeri

Astroloji

Bebek Çocuk

BİK

Bilgi Yarışması

Blog

Cadde

Cafe

Cumartesi

Çizerler

Dünya

Muhabirin Gözünden

Ege

Eğitim

Ekler

Ekonomi

Finans

Gündem

Kitap

Hava Yol

Hayat

Kadın

Kariyer

Kişisel Bakım

Konut - Emlak

Kültür Sanat

Magazin

Mizah

Moda

Molatik

Mutfak

Otomobil

Oyun

Oyun Dünyası

Program İndir

Pazar

Sağlık

Sinema

Siyaset

SizdenSize

Spor

Tatil

Teknoloji

Tv

Yerel Haberler

Vitrin

Yol Durumu

Arşiv

Mobil

Kampanya Sözleşmesi

Sitene Ekle

RSS

Üyelik

Bülten

Künye

Reklam

İletişim

Kurumsal

Facebook’ta Takip EtTwitter’da Takip EtGoogle +’da Takip EtInstagram’da Takip Et

© 2018 Milliyet.com.tr